Ayush Notary Office: Өв ба гэрээслэл

13/08/2026

Гэрээслэл гэж юу вэ?

Хүн бүр амьдралынхаа туршид хөдөлмөрлөн цуглуулсан эд хөрөнгө, хуримтлуулсан баялагтаа эзэн нь байж, насан эцэслэснийхээ дараа тэдгээрийг хэн, хэрхэн өвлөн аваасай гэж хүсэж байгаагаа шийдвэрлэх эрхтэй. Энэхүү хүсэл зоригоо хуулийн дагуу баталгаажуулж буй хэлбэрийг Гэрээслэл гэж нэрлэдэг.

Монгол Улсын Иргэний хуулийн 522 дугаар зүйлд зааснаар иргэн өөрийн эд хөрөнгө болон эд хөрөнгийн бус эрхийг бүгдийг буюу зарим хэсгийг нь хууль ёсны өвлөгчдөөсөө гадна бусад иргэн, хуулийн этгээд, эсхүл төрд олгохоор гэрээслэх эрхтэй.

1. Гэрээслэл болон Хууль ёсны өв залгамжлалын ялгаа.

Өв залгамжлал нь үндсэн хоёр замаар явагддаг: Хууль ёсны болон Гэрээслэлээр.

Хууль ёсны өв залгамжлал: Нас барагч гэрээслэл үлдээгээгүй, эсхүл гэрээслэл нь хүчин төгөлдөр бус болсон тохиолдолд эд хөрөнгийг хуульд заасан дарааллын дагуу (нөхөр/эхнэр, төрүүлсэн болон үрчилж авсан хүүхэд, эцэг, эх) хуваарилдаг.

Гэрээслэлээр өв залгамжлах: Иргэн амьд сэрүүн байхдаа өөрийн хүсэл зоригийг илэрхийлж, хууль ёсны өвлөгчдөөс үл хамааран хэн нэгэнд эд хөрөнгөө үлдээх явдал юм.

Гэрээслэл нь хууль ёсны өв залгамжлалаас урд тооцогдох бөгөөд нас барагч гэрээслэл үлдээсэн бол хууль ёсны дараалал бус, хамгийн эхэнд гэрээслэлийн хүсэл зоригийг дагаж мөрддөг.

2. Гэрээслэл хүчин төгөлдөр болох хуулийн шаардлага.

Монгол Улсын Иргэний хуульд зааснаар гэрээслэл нь зөвхөн тодорхой шаардлагыг хангасан тохиолдолд хуулийн хүчин төгөлдөр болно.

Бичгээр үйлдэж, нотариатаар баталгаажуулах: Гэрээслэлийг заавал бичгээр үйлдэх шаардлагатай. Мөн гэрээслэл үйлдсэн он, сар, өдөр, цагийг тодорхой зааж, нотариатаар баталгаажуулснаар хүчин төгөлдөр болдог.

Эрх зүйн чадамжтай байх: Гэрээслэл үйлдэх үедээ иргэн өөрийн үйлдлийн утга холбогдлыг ойлгох чадвартай, сэргэг, өөрийн хүсэл зоригийг чөлөөтэй илэрхийлэх эрх зүйн бүрэн чадамжтай байх ёстой.

Гэрээслэлийн нууцлал: Нотариатч болон гэрээслэл үйлдэхэд байлцсан гуравдагч этгээдүүд гэрээслэгчийг нас барахаас өмнө гэрээслэлийн агуулгыг задруулах хуулиар хориотой.

3. Гэрээслэлийн чухал хязгаарлалт: "Заавал өвлөх хэсэг".

Гэрээслэгч өөрийн эд хөрөнгийг хэнд ч үлдээх эрхтэй боловч хууль тогтоогч нийгмийн эмзэг хэсэг болон нас барагчийн шууд хамааралтай хүмүүсийн эрх ашгийг хамгаалах үүднээс тодорхой хязгаарлалт тавьсан байдаг. Үүнийг "Заавал өвлөх хэсэг" гэж нэрлэдэг.

Иргэний хуулийн 522.3-т зааснаар:

"Нас барагчийн асрамжинд байсан насанд хүрээгүй буюу хөдөлмөрийн чадваргүй хүүхэд, төрүүлсэн болон үрчилсэн эцэг эх, эхнэр/нөхөр, мөн түүний асрамжинд байсан хөдөлмөрийн чадваргүй бусад иргэнд — гэрээсэлсэн байдлаас үл хамааран тэдний хууль ёсоор өвлөвөл зохих хэсгийн 50-иас доошгүй хувийг заавал өвлүүлдэг."

Энэ нь гэрээслэгч өөрийн бүх эд хөрөнгийг гадны хүнд гэрээсэлсэн ч, түүний асарч байсан хөдөлмөрийн чадваргүй дотны хүмүүс нь амьжиргааны эх үүсвэргүй үлдэхээс хамгаалж буй Нийгмийн хамгааллын чухал зохицуулалт юм.

4. Гэрээслэлийг өөрчлөх ба цуцлах.

Гэрээслэгч өөрийн амьд сэрүүн хугацаандаа үйлдсэн гэрээслэлийг хэзээ ч, хэдэн ч удаа өөрчлөх, цуцлах, эсхүл шинээр гэрээслэл үйлдэх бүрэн эрхтэй.

Сүүлд үйлдсэн, хуулийн шаардлага хангасан гэрээслэл нь өмнөх гэрээслэлийнхээ зөрчилдөж буй заалтуудыг шууд хүчингүй болгосонд тооцогддог. Мөн гэрээслэгч өөрийн амьд ахуйдаа гэрээсэлсэн эд хөрөнгөө зарах, бэлэглэх зэргээр захиран зарцуулвал уг эд хөрөнгөтэй холбоотой гэрээслэлийн заалт автоматаар хүчингүй болно.

Гэрээслэл нь зөвхөн эд хөрөнгө хуваарилах тухай асуудал биш юм. Энэ нь иргэн өөрийн насан туршдаа бүтээсэн баялагтаа эзэн байж, гэр бүл, ойр дотно хүмүүсийнхээ ирээдүйн сайн сайхан, эв нэгдлийг хангахад чиглэгдсэн хууль зүйн чухал хэрэгсэл юм.

Гэрээслэлийг цаг тухайд нь хуулийн дагуу зөв үйлдэх нь нас барсны дараа өвлөгчдийн хооронд үүсэж болох элдэв маргаан, үл ойлголцлоос урьдчилан сэргийлэх хамгийн иргэншилтэй, хариуцлагатай алхам болдог.

, #гэрээслэл, ,

13/08/2026

Гэрээслэл гэж юу вэ?

Хүн бүр амьдралынхаа туршид хөдөлмөрлөн цуглуулсан эд хөрөнгө, хуримтлуулсан баялагтаа эзэн нь байж, насан эцэслэснийхээ дараа тэдгээрийг хэн, хэрхэн өвлөн аваасай гэж хүсэж байгаагаа шийдвэрлэх эрхтэй. Энэхүү хүсэл зоригоо хуулийн дагуу баталгаажуулж буй хэлбэрийг Гэрээслэл гэж нэрлэдэг.

Монгол Улсын Иргэний хуулийн 522 дугаар зүйлд зааснаар иргэн өөрийн эд хөрөнгө болон эд хөрөнгийн бус эрхийг бүгдийг буюу зарим хэсгийг нь хууль ёсны өвлөгчдөөсөө гадна бусад иргэн, хуулийн этгээд, эсхүл төрд олгохоор гэрээслэх эрхтэй.

1. Гэрээслэл болон Хууль ёсны өв залгамжлалын ялгаа.

Өв залгамжлал нь үндсэн хоёр замаар явагддаг: Хууль ёсны болон Гэрээслэлээр.

Хууль ёсны өв залгамжлал: Нас барагч гэрээслэл үлдээгээгүй, эсхүл гэрээслэл нь хүчин төгөлдөр бус болсон тохиолдолд эд хөрөнгийг хуульд заасан дарааллын дагуу (нөхөр/эхнэр, төрүүлсэн болон үрчилж авсан хүүхэд, эцэг, эх) хуваарилдаг.

Гэрээслэлээр өв залгамжлах: Иргэн амьд сэрүүн байхдаа өөрийн хүсэл зоригийг илэрхийлж, хууль ёсны өвлөгчдөөс үл хамааран хэн нэгэнд эд хөрөнгөө үлдээх явдал юм.

Гэрээслэл нь хууль ёсны өв залгамжлалаас урд тооцогдох бөгөөд нас барагч гэрээслэл үлдээсэн бол хууль ёсны дараалал бус, хамгийн эхэнд гэрээслэлийн хүсэл зоригийг дагаж мөрддөг.

2. Гэрээслэл хүчин төгөлдөр болох хуулийн шаардлага.

Монгол Улсын Иргэний хуульд зааснаар гэрээслэл нь зөвхөн тодорхой шаардлагыг хангасан тохиолдолд хуулийн хүчин төгөлдөр болно.

Бичгээр үйлдэж, нотариатаар баталгаажуулах: Гэрээслэлийг заавал бичгээр үйлдэх шаардлагатай. Мөн гэрээслэл үйлдсэн он, сар, өдөр, цагийг тодорхой зааж, нотариатаар баталгаажуулснаар хүчин төгөлдөр болдог.

Эрх зүйн чадамжтай байх: Гэрээслэл үйлдэх үедээ иргэн өөрийн үйлдлийн утга холбогдлыг ойлгох чадвартай, сэргэг, өөрийн хүсэл зоригийг чөлөөтэй илэрхийлэх эрх зүйн бүрэн чадамжтай байх ёстой.

Гэрээслэлийн нууцлал: Нотариатч болон гэрээслэл үйлдэхэд байлцсан гуравдагч этгээдүүд гэрээслэгчийг нас барахаас өмнө гэрээслэлийн агуулгыг задруулах хуулиар хориотой.

3. Гэрээслэлийн чухал хязгаарлалт: "Заавал өвлөх хэсэг".

Гэрээслэгч өөрийн эд хөрөнгийг хэнд ч үлдээх эрхтэй боловч хууль тогтоогч нийгмийн эмзэг хэсэг болон нас барагчийн шууд хамааралтай хүмүүсийн эрх ашгийг хамгаалах үүднээс тодорхой хязгаарлалт тавьсан байдаг. Үүнийг "Заавал өвлөх хэсэг" гэж нэрлэдэг.

Иргэний хуулийн 522.3-т зааснаар:

"Нас барагчийн асрамжинд байсан насанд хүрээгүй буюу хөдөлмөрийн чадваргүй хүүхэд, төрүүлсэн болон үрчилсэн эцэг эх, эхнэр/нөхөр, мөн түүний асрамжинд байсан хөдөлмөрийн чадваргүй бусад иргэнд — гэрээсэлсэн байдлаас үл хамааран тэдний хууль ёсоор өвлөвөл зохих хэсгийн 50-иас доошгүй хувийг заавал өвлүүлдэг."

Энэ нь гэрээслэгч өөрийн бүх эд хөрөнгийг гадны хүнд гэрээсэлсэн ч, түүний асарч байсан хөдөлмөрийн чадваргүй дотны хүмүүс нь амьжиргааны эх үүсвэргүй үлдэхээс хамгаалж буй Нийгмийн хамгааллын чухал зохицуулалт юм.

4. Гэрээслэлийг өөрчлөх ба цуцлах.

Гэрээслэгч өөрийн амьд сэрүүн хугацаандаа үйлдсэн гэрээслэлийг хэзээ ч, хэдэн ч удаа өөрчлөх, цуцлах, эсхүл шинээр гэрээслэл үйлдэх бүрэн эрхтэй.

Сүүлд үйлдсэн, хуулийн шаардлага хангасан гэрээслэл нь өмнөх гэрээслэлийнхээ зөрчилдөж буй заалтуудыг шууд хүчингүй болгосонд тооцогддог. Мөн гэрээслэгч өөрийн амьд ахуйдаа гэрээсэлсэн эд хөрөнгөө зарах, бэлэглэх зэргээр захиран зарцуулвал уг эд хөрөнгөтэй холбоотой гэрээслэлийн заалт автоматаар хүчингүй болно.

Гэрээслэл нь зөвхөн эд хөрөнгө хуваарилах тухай асуудал биш юм. Энэ нь иргэн өөрийн насан туршдаа бүтээсэн баялагтаа эзэн байж, гэр бүл, ойр дотно хүмүүсийнхээ ирээдүйн сайн сайхан, эв нэгдлийг хангахад чиглэгдсэн хууль зүйн чухал хэрэгсэл юм.

Гэрээслэлийг цаг тухайд нь хуулийн дагуу зөв үйлдэх нь нас барсны дараа өвлөгчдийн хооронд үүсэж болох элдэв маргаан, үл ойлголцлоос урьдчилан сэргийлэх хамгийн иргэншилтэй, хариуцлагатай алхам болдог.

, #гэрээслэл, ,

Мэргэжлийн нотариатын үйлчилгээ. Өвлөх гэрчилгээ, гэрээслэл, итгэмжлэл болон бусад нотариатын бичиг баримт. Улаанбаатар хот.

06/08/2026

ГЭРЭЭСЛЭЛ БИЧИХЭД ҮҮСДЭГ АЙДАС БА СЭТГЭЛЗҮЙН ХҮНДРЭЛИЙГ ХЭРХЭН ДАВАН ТУУЛАХ ВЭ?

Гэрээслэл бичих үеийн айдсын үндсэн шалтгаанууд:

1. Үхлийн бодолтой нүүр тулгарах. Гэрээслэл бичих нь үхэлтэй холбоотой бодлыг сэдрээдэг. Энэ нь хүн бүрт сэтгэл зүйн дарамт үүсгэдэг.

2. Ирээдүйн тодорхойгүй байдал. Ирээдүйд юу болохыг мэдэхгүй байх нь айдас төрүүлдэг. Гэрээслэл бичих үед ирээдүйн нөхцөл байдал, гэр бүлийн харилцаа, өмч хөрөнгө хуваарилах асуудалд санаа зовох нь элбэг.

3. Гэр бүлийн маргаан үүсгэхээс айх. Гэрээслэлд бичсэн зүйлс гэр бүлийн гишүүдийн хооронд маргаан үүсгэж болзошгүй гэж бодох нь сэтгэл зүйн дарамт үүсгэдэг.

4. Өөрийн хүсэл зорилгоо тодорхойлох хүндрэл. Хэн нэгэнд үлдээх зүйлээ сонгох, гэрээслэлд бичих үг хэллэгийг зөв тодорхойлох нь төвөгтэй санагддаг.

Гэрээслэл бичих үйл явц нь зөвхөн хууль эрх зүйн асуудал биш, сэтгэл зүйн хувьд чухал сорилт болдог. Үүнд:

1. Өөрийгөө хүлээн зөвшөөрөх үйл явц. Амьдралынхаа төгсгөлд ирсэн гэдгээ хүлээн зөвшөөрөх нь сэтгэл зүйн том алхам юм. Энэ нь заримдаа гуниг, айдас, ганцаардал зэрэг сэтгэл хөдлөлүүдийг төрүүлдэг.

2. Өмнөх амьдралынхаа дүгнэлт хийх. Гэрээслэл бичих үед хүн өөрийн амьдралын туршлага, ололт амжилт, алдаагаа эргэн харж, дүгнэлт хийх шаардлагатай болдог.

3. Ирээдүйн хариуцлага хүлээх. Гэрээслэлээр дамжуулан ирээдүйд гэр бүл, үр хүүхдүүддээ хариуцлага үүрэх нь сэтгэл зүйн дарамт үүсгэдэг.

4. Гэр бүлийн харилцааны нөлөө. Гэрээслэл бичих нь гэр бүлийн харилцаанд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй тул энэ тал дээр сэтгэл зүйн бэлтгэлтэй байх хэрэгтэй.

Гэрээслэл бичих үеийн айдсыг хэрхэн давж гарах вэ?

Гэрээслэл бичих үед үүсдэг айдас, сэтгэл зүйн хүндрэлүүдийг даван туулахад дараах аргууд тус болно.

1. Айдсаа хүлээн зөвшөөрөх. Айдас, сэтгэл түгшүүрийг үгүйсгэх бус, хүлээн зөвшөөрөх нь эхний алхам юм. Өөрийн мэдэрч буй сэтгэл хөдлөлийг ойлгож, тэдгээрийг бичиж тэмдэглэх нь сэтгэл зүйн ачааллыг багасгадаг.

2. Мэргэжлийн зөвлөгөө авах. Гэрээслэл бичих хууль эрх зүйн асуудлыг мэргэжлийн хуульчтай зөвлөлдөж шийдвэрлэх нь сэтгэл зүйн ачааллыг бууруулна. Мөн сэтгэл зүйчтэй уулзаж, сэтгэл зүйн дэмжлэг авах нь үр дүнтэй.

3. Гэр бүлийн гишүүдтэй нээлттэй ярилцах. Гэр бүлийнхэнтэйгээ гэрээслэл бичих зорилго, агуулгыг нээлттэй ярилцсанаар маргаан үүсэх эрсдлийг багасгаж, сэтгэл зүйн тайвшрал авчирдаг.

4. Жижиг алхамаар бичих. Гэрээслэл бичих үйл явцыг нэг дор хийх гэж оролдохын оронд жижиг хэсгүүдэд хувааж, алхам алхмаар бичих нь сэтгэл зүйн дарамтыг багасгана.

5. Ирээдүйн төлөвлөгөөг тодорхойлох. Гэрээслэл бичих нь ирээдүйн төлөвлөгөө гаргах боломж юм. Ирээдүйд юу болохыг төсөөлж, тодорхой зорилго тавих нь айдсыг бууруулдаг.

Гэрээслэл бичихэд анхаарах сэтгэл зүйн зөвлөмж:

1. Өөрийгөө хайрлах. Гэрээслэл бичих үед өөрийгөө хайрлаж, хүндэтгэх нь сэтгэл зүйн эрүүл байдлыг хадгалахад тусална.

2. Өөрийн мэдрэмжийг хүндэтгэх. Айдас, гуниг зэрэг мэдрэмжүүдийг үгүйсгэхгүйгээр хүлээн зөвшөөрч, тэдгээрийг даван туулах арга замыг хайх хэрэгтэй.

3. Тайван орчин бүрдүүлэх. Гэрээслэл бичихдээ тайван, тухтай орчинд байх нь төвлөрөл сайжруулж, сэтгэл зүйн дарамтыг бууруулна.

4. Төлөвлөгөө гаргах. Гэрээслэл бичих үйл явцыг төлөвлөж, тодорхой хугацаа, алхмуудыг тогтоох нь сэтгэл зүйн ачааллыг багасгана.

Гэрээслэл бичих нь амьдралын нэгэн чухал алхам бөгөөд сэтгэл зүйн хүндрэлүүдийг дагуулдаг. Гэвч эдгээр айдас, хүндрэлүүдийг хүлээн зөвшөөрч, мэргэжлийн тусламж авах, гэр бүлийнхэнтэйгээ нээлттэй харилцах, жижиг алхамаар бичих зэрэг аргуудыг ашигласнаар амархан давж гарах боломжтой. Таны гэрээслэл нь ирээдүйд гэр бүлд тань тайван байдал, ойлголцол авчрах чухал баримт болно гэдгийг санаарай. Хэрвээ та гэрээслэл бичихээр шийдсэн бол сэтгэл зүйн бэлтгэлээ сайн хангаж, өөртөө итгэлтэйгээр энэ үйл явцыг эхлүүлээрэй.

Мэргэжлийн нотариатын үйлчилгээ. Өвлөх гэрчилгээ, гэрээслэл, итгэмжлэл болон бусад нотариатын бичиг баримт. Улаанбаатар хот.

06/08/2026

"ГЭРЭЭСЛЭЛ" ГЭХ ҮГИЙН УТГА ЗҮЙ БА МӨН ЧАНАР.

Хүн төрөлхтний түүхэнд өөрийн бүтээсэн материаллаг болон оюуны өв соёлыг дараагийн үедээ хэрхэн өвлүүлэх вэ гэдэг асуудал үргэлж нийгмийн харилцааны төвд байсаар ирсэн. Англи хэлний Testament, латин хэлний Testamentum хэмээх барууны рационал ойлголтыг Монголчууд яагаад "Гэрээслэл" хэмээн хэл шинжлэл, сэтгэлгээний хувьд өвөрмөцөөр буулгасан бэ? Үүний цаад шинжлэх ухааны үндэслэл, эрх зүйн логикийг шинжлэн үзвэл сонирхолтой дүр зураг харагдана.

1. Хэл шинжлэлийн бүтэц: "Гэр"-ээс ургасан тунхаг

Монгол хэлний шинжлэх ухааны үүднээс "Гэрээслэл" гэдэг үг нь зүгээр нэг хуулийн нэр томьёо биш, нүүдэлчдийн нийгмийн хамгийн бага нэгж болох "Гэр" гэх язгуураас үүсэлтэй морфологийн нарийн бүтэцтэй үг юм.

Гэр (Язгуур): Өмч, гэр бүл, гал голомтын анхдагч орон зай.

Гэрээ (Суурь): Харилцан итгэлцэлд суурилсан тохиролцоо.

Гэрээслэх (Үйл үг): "-слэ" дагавар залгаж, гэрээг бодит ажил хэрэг болгох, эцсийн байдлаар бэлдэж цэгцлэх үйлийг заана.

Гэрээслэл (Нэр үг): Хийсвэр нэр үг бүтээх "-л" дагавар орсноор, тухайн үйл ажиллагааны үр дүнд бий болсон хууль эрх зүйн бодит баримт бичгийг нэрлэдэг.

Барууны соёлд энэ ойлголт латин хэлний testari буюу "гэрчлэх" гэсэн үйл үгнээс гаралтай Testamentum (гэрчүүдийн өмнө хийсэн тунхаг) гэж буусан байдаг бол Монгол хэлэнд энэ нь "гал голомт, гэр орноо дараагийн үедээ шилжүүлэн үлдээх эрхэм нандин амлалт" гэсэн утгыг хадгалж үлджээ.

2. Иргэний эрх зүйн шинжлэх ухаан дахь өвөрмөц шинж

Эрх зүйн онолын хувьд гэрээслэл нь иргэний эрх зүйн бусад хэлцлүүдээс эрс ялгаатай бие даасан шинж чанартай.

Нэг талын хүсэл зоригийн илэрхийлэл (Unilateral Legal Act):Иргэний эрх зүйн гэрээ (Contract) нь заавал хоёр буюу түүнээс дээш талуудын харилцан зөвшилцөл, хүсэл зоригийн нэгдлээр үүсдэг. Харин гэрээслэл нь зөвхөн нэг этгээдийн (гэрээслэгчийн) хүсэл зоригоор үүсдэг онцгой хэлцэл юм. Өмч залгамжлан авч буй талын зөвшөөрөл гэрээслэл үйлдэх шатанд эрх зүйн хувьд шаардлагагүй байдаг. Мөн гэрээслэл нь хойшлогдсон нөхцөлт эрх зүйн үр дагавартай. Баримт бичиг үйлдэгдсэн даруйд бус, зөвхөн тухайн иргэн нас барсны дараа хуулийн хүчин төгөлдөр болж, өмчлөх эрхийг шилжүүлдэг эрх зүйн өвөрмөц зохицуулалт юм.

3. Социологи ба Түүхийн аспект: "Гэрээс үг"-ний соёл

Эртний Ромын хуулиар Testamentum нь хувийн өмчийг хуулийн дагуу, нарийн тооцоотойгоор хуваарилах рационал үйл ажиллагаа байв. Нөгөөтээгүүр, Христийн шашинд Бурхан хүн төрөлхтөнтэй байгуулсан ариун амлалтыг мөн л Testament (Хуучин ба Шинэ Гэрээ) хэмээн латинаар орчуулан тунхаглаж байжээ.

Харин нүүдэлчин монголчуудын нийгмийн социологийн үүднээс авч үзвэл, бэлчээрийн газар нь нийтийн өмч байсан тул гэрээслэл нь голчлон дараах зүйлсийг багтаадаг байв:

Гал голомт, эцэг гэр: Удам залгах отгон хүүд гал голомтыг үлдээх уламжлал.

Малын тамга, зүс: Гэр бүлийн өмч, бэлгэдлийг шилжүүлэх.

Оюуны сургаал (Гэрээс үг): Хүүхдүүддээ үлдээх амьдралын гүн ухаан, захиас.

Эрт цагт монголчууд үүнийг "Гэрээс үг" гэж нэрлэдэг байсан бөгөөд энэ нь бичигдмэл хуулиас давсан ёс зүй, цусан төрлийн холбооны хамгийн дээд амлалт байжээ.

Шинжлэх ухааны үүднээс авч үзвэл, "Гэрээслэл" гэдэг нь хувь хүний амьдралынхаа туршид хуримтлуулсан материаллаг болон оюуны баялгийг өөрийн хүсэл зоригийн дагуу дараагийн үедээ системтэйгээр шилжүүлэх үйл явцыг баталгаажуулсан хууль зүй, хэл шинжлэл, социологийн тулгуур институт юм. Барууны соёлд энэ нь хууль ёсны гэрчлэл, нотолгоо тал руугаа түлхүү хөгжсөн бол, Монгол сэтгэлгээнд "Гэр" хэмээх ариун голомт, гэр бүлийн итгэлцэлд суурилсан хүнлэг чанарын гүн агуулгыг өөртөө шингээн өнөөг хүртэл хадгалж иржээ.

Мэргэжлийн нотариатын үйлчилгээ. Өвлөх гэрчилгээ, гэрээслэл, итгэмжлэл болон бусад нотариатын бичиг баримт. Улаанбаатар хот.

20/07/2026

Та 1072 хувьцааг өвлөн авахыг хүсвэл дараах формыг бөглөнө үү.

18/07/2026

НОТАРИАТЫН ТУХАЙ ХУУЛИАС...
40 дүгээр зүйл.Гэрээслэл гэрчлэх
40.1.Нотариатч гэрээслэлийг гэрчлэхдээ дараахь баримт бичгийг үндэслэнэ:
40.1.1. гэрээслэл үйлдэх үед гэрээслэгч нь өөрийн үйлдлийг бүрэн ойлгох чадвартай гэдгийг нотолсон мэргэжлийн эмчийн магадлагаа;
40.1.2. гэрээслэж байгаа хөдлөх болон үл хөдлөх эд хөрөнгө, эрх нь гэрээслэгчийн өмч болохыг нотолсон баримт.
40.2.Нотариатч гэрээслэлийг гэрчилж, түүнд гэрээслэгч өөрөө гарын үсэг зурна.
40.3.Гэрээслэгч өвчтэй, эсхүл хүндэтгэн үзэх бусад шалтгаанаар гэрээслэлд өөрөө гарын үсэг зурж чадахгүй бол түүний хүсэлтийг үндэслэн хөндлөнгийн этгээдээр гарын үсэг зуруулж болох бөгөөд энэ тохиолдолд үйлчлүүлэгчийн дээрх шалтгааныг тодорхойлсон тэмдэглэлийг гэрчийг оролцуулан үйлдэнэ.
40.4.Гэрээслэгч Иргэний хуулийн 525.1-д заасны дагуу гэрээслэлээ өөрчилсөн буюу цуцалсан бол энэ тухай мэдээллийг 30 хоногийн дотор өөрчилсөн гэрээслэл, цуцалсан баримт бичгийн хамт уг гэрээслэлийг гэрчилсэн нотариатч, эсхүл Танхимд ирүүлнэ.
40.5.Нотариатч энэ хуулийн 40.4-т заасан баримт бичгийг хүлээн авмагц анхны гэрээслэл болон гэрээслэлийн бүртгэлийн дэвтэрт өөрчилсөн буюу цуцалсан тухай тэмдэглэл хийж, хувийг хавсаргана. Гэрээслэлийг анх гэрчилсэн нотариатч байхгүй тохиолдолд Танхимын ерөнхийлөгч энэ зүйлд заасан ажиллагааг гүйцэтгэнэ.
40.6.Гэрээслэл биелүүлэх тухай баримт бичгийг гэрээслэлд заавал хавсаргаж болно.
40.7.Нотариатч гэрээслэлийн хувь тус бүрт тамга, баталгааны тэмдгээ дарж гэрчлүүлсэн он, сар, өдрийг бичиж, гарын үсэг зуран нэг хувийг гэрээслэгчид гардуулж, үлдэх хувийг Танхимд хадгалуулна.
40.8.Иргэний хуулийн 523.2-т заасан этгээд гэрээслэлийг гэрчилж болох бөгөөд энэ тохиолдолд нотариатчаар гэрчлүүлсний нэгэн адил үзнэ.
40.9.Иргэний хуулийн 523.2-т заасан этгээд гэрээслэлийг гэрчилсэн тохиолдолд өөрт үлдсэн хувийг Танхим, эсхүл энэ хуулийн 8.2-т заасан Танхимын салбарт хүлээлгэн өгөх бөгөөд уг гэрээслэлийг хүлээн авсан нотариатч гэрээслэлийг бүртгэлийн дэвтэрт бүртгэж, хүлээлгэн өгсөн этгээдээр гарын үсэг зуруулна.

18/07/2026

ИРГЭНИЙ ХУУЛИАС…
522 дугаар зүйл. Гэрээслэлийн агуулга
522.1. Иргэн нь хуульд зааснаар өвлөх эрхтэй буюу эрхгүй нэг буюу хэд хэдэн иргэн, түүнчлэн төр буюу хуулийн этгээдэд өөрийн эд хөрөнгө болон эд хөрөнгийн эрхийг бүхэлд нь буюу зарим хэсгийг нь үзэмжээрээ хуваарилан гэрээсэлж болно.
522.2. Төр буюу хуулийн этгээдэд эд хөрөнгө гэрээслэгч нь түүний зориулалтыг зааж болно.
522.3. Гэрээслэгч бүх эд хөрөнгөө хууль ёсны өмчлөгч бус этгээдэд гэрээслэх тохиолдолд өвлүүлэгчийн насанд хүрээгүй буюу хөдөлмөрийн чадваргүй, түүнчлэн түүнийг нас барсан хойно төрсөн хүүхэд, түүний асрамжинд байсан хөдөлмөрийн чадваргүй нөхөр /эхнэр/, төрүүлсэн болон үрчилсэн эцэг, эх, хууль ёсны бусад өвлөгчдөд хуульд зааснаар өвлүүлбэл зохих хөрөнгийн хоёрны нэгээс багагүй хэсгийг заавал өвлүүлнэ. Ийнхүү заавал өвлүүлэх хэсгийн хэмжээг тодорхойлохдоо хуваарьт болон дундаа хамтран өмчлөх эд хөрөнгийн өвлүүлэгчид оногдох хэсгийг оролцуулан тооцно.
522.4.Хуульд зааснаар өвлөх эрхтэй нэг буюу хэд хэдэн, эсхүл бүх этгээд өвлөх эрхээ хасуулсан тохиолдолд энэ хуулийн 522.3 хамаарахгүй.
522.5.Өв нээгдэхээс өмнө гэрээслэлд заасан өв залгамжлагч нас барсан буюу өвийг хүлээн авахаас татгалзсан бол гэрээслэгч нь өөр өв залгамжлагчийг томилж болно.
523 дугаар зүйл. Гэрээслэлийн хэлбэр, гэрээслэлийг гэрчлүүлэх
523.1.Гэрээслэлийг бичгээр хийж, үйлдсэн газар, он, сар, өдрийг зааж, нотариатаар, гэрээслэл хийсэн газар нотариат байхгүй бол баг, сумын Засаг даргаар гэрчлүүлнэ.
523.2.Дараахь тохиолдолд нотариатаар гэрчлүүлсний нэг адил үзнэ:
523.2.1.цэргийн алба хаагчийн гэрээслэлийг түүний алба хааж байгаа цэргийн ангийн удирдлага гэрчилсэн;
523.2.2.хорих газар хоригдож байгаа буюу ажиллаж байгаа иргэний гэрээслэлийг хорих ангийн дарга гэрчилсэн;
523.2.3.хөлөг онгоцонд зорчиж яваа иргэн болон багийн гишүүдийн гэрээслэлийг онгоцны ахмад гэрчилсэн.
523.3.Энэ хуулийн 523.1, 523.2-т заасан шаардлагыг хангаагүй гэрээслэл хүчин төгөлдөр бус байна.
524 дүгээр зүйл. Гэрээслэлээр өвлөгчид даалгах үүрэг
524.1.Гэрээслэгч нь хууль ёсны өвлөгч буюу өөр этгээд, эсхүл нийтийн тусын тулд гэрээслэлээр өвлөгчид аливаа үүрэг хүлээлгэх эрхтэй.
524.2.Гэрээслэлээр өвлөгч нь гагцхүү түүнд өвлүүлсэн эд хөрөнгийн хэмжээнд даалгасан үүргийг гүйцэтгэнэ.
524.3.Гэрээслэлээр өвлөгч нас барсан буюу өвлөхөөс татгалзсан бол түүнд даалгасан үүрэг уг өвийг хүлээн авсан бусад өвлөгчдөд шилжинэ.
525 дугаар зүйл. Гэрээслэлийг өөрчлөх, цуцлах
525.1.Гэрээслэгч хэдийд ч гэрээслэлээ өөрчлөх буюу цуцлах эрхтэй.
525.2.Шинэ гэрээслэл хийсэн буюу түрүүчийн гэрээслэлийг цуцалсан тухай зохих баримт бичиг гаргаснаар гэрээслэл өөрчлөгдсөн буюу цуцлагдсанд тооцогдоно. Ийнхүү шинээр хийсэн гэрээслэл буюу гэрээслэлээ цуцалсан тухай баримт бичгийг энэ хуулийн 523 дугаар зүйлд заасны дагуу гэрчлүүлнэ.
526 дугаар зүйл. Гэрээслэлийг биелүүлэх
526.1.Гэрээслэл биелүүлэхийг гэрээслэлээр томилогдсон өвлөгчид даалгана.
526.2.Гэрээслэгч нь гэрээслэл биелүүлэгчээр өөр этгээдийг томилж болно.
526.3.Гэрээслэл биелүүлэгч нь даалгасан үүргийг биелүүлэхийг зөвшөөрснөө баталж, гэрээслэлд гарын үсэг зурах буюу энэ тухай баримт бичиг үйлдэж, гэрээслэлд хавсаргаснаар уг даалгаврыг гүйцэтгэх үүрэг хүлээнэ.
526.4.Гэрээслэл биелүүлэгч гэрээслэлийг биелүүлэхэд шаардагдах бүхий л арга хэмжээг авах үүрэгтэй бөгөөд түүнийг биелүүлэх, өвлөгдсөн эд хөрөнгийг эрхлэн удирдах, хамгаалахад гарсан зайлшгүй зардлаа өвлөгдөх хөрөнгөөс гаргуулан авах эрхтэй.
526.5.Гэрээслэл биелүүлэгч түүнийг биелүүлмэгц өвлөгчид тайлагнах үүрэгтэй.

16/07/2026

#Гэрээслэл бичих нь хүн бүрт амаргүй даваа байдаг. Үүнийг хэрхэн амжилттай давах вэ?

Гэрээслэл бичих нь амьдралын нэгэн чухал үйл явдал бөгөөд ирээдүйд үлдээх хамгийн үнэтэй баримт бичиг болдог. Гэвч энэ үйл явц нь олон хүний хувьд сэтгэл зүйн хүндрэл, айдас дагуулдаг. Яагаад гэвэл гэрээслэл нь амьдралынхаа төгсгөлд ирсэн гэдгийг хүлээн зөвшөөрөх, ирээдүйд юу болохыг төсөөлөх зэрэг хүнд сэтгэл зүйн сорилтуудтай холбоотой байдаг. Энэ нийтлэлд гэрээслэл бичих үеийн айдас, сэтгэл зүйн онцлогийг ойлгож, тэдгээрийг хэрхэн давж гарах талаар практик зөвлөмжүүдийг өгнө.

Гэрээслэл бичих үеийн айдсын үндсэн шалтгаанууд:

1. Үхлийн бодолтой нүүр тулгарах
Гэрээслэл бичих нь үхэлтэй холбоотой бодлыг сэдрээдэг. Энэ нь хүн бүрт сэтгэл зүйн дарамт үүсгэдэг.

2. Ирээдүйн тодорхойгүй байдал
Ирээдүйд юу болохыг мэдэхгүй байх нь айдас төрүүлдэг. Гэрээслэл бичих үед ирээдүйн нөхцөл байдал, гэр бүлийн харилцаа, өмч хөрөнгө хуваарилах асуудалд санаа зовох нь элбэг.

3. Гэр бүлийн маргаан үүсгэхээс айх
Гэрээслэлд бичсэн зүйлс гэр бүлийн гишүүдийн хооронд маргаан үүсгэж болзошгүй гэж бодох нь сэтгэл зүйн дарамт үүсгэдэг.

4. Өөрийн хүсэл зорилгоо тодорхойлох хүндрэл
Хэн нэгэнд үлдээх зүйлээ сонгох, гэрээслэлд бичих үг хэллэгийг зөв тодорхойлох нь төвөгтэй санагддаг.

Гэрээслэл бичих үеийн сэтгэл зүйн онцлог

Гэрээслэл бичих үйл явц нь зөвхөн хууль эрх зүйн асуудал биш, сэтгэл зүйн хувьд чухал сорилт болдог. Үүнд:

1. Өөрийгөө хүлээн зөвшөөрөх үйл явц
Амьдралынхаа төгсгөлд ирсэн гэдгээ хүлээн зөвшөөрөх нь сэтгэл зүйн том алхам юм. Энэ нь заримдаа гуниг, айдас, ганцаардал зэрэг сэтгэл хөдлөлүүдийг төрүүлдэг.

2. Өмнөх амьдралынхаа дүгнэлт хийх
Гэрээслэл бичих үед хүн өөрийн амьдралын туршлага, ололт амжилт, алдаагаа эргэн харж, дүгнэлт хийх шаардлагатай болдог.

3. Ирээдүйн хариуцлага хүлээх
Гэрээслэлээр дамжуулан ирээдүйд гэр бүл, үр хүүхдүүддээ хариуцлага үүрэх нь сэтгэл зүйн дарамт үүсгэдэг.

4. Гэр бүлийн харилцааны нөлөө
Гэрээслэл бичих нь гэр бүлийн харилцаанд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй тул энэ тал дээр сэтгэл зүйн бэлтгэлтэй байх хэрэгтэй.

Гэрээслэл бичих үеийн айдсыг хэрхэн давж гарах вэ?

Гэрээслэл бичих үед үүсдэг айдас, сэтгэл зүйн хүндрэлүүдийг даван туулахад дараах аргууд тус болно.

1. Айдсаа хүлээн зөвшөөрөх

Айдас, сэтгэл түгшүүрийг үгүйсгэх бус, хүлээн зөвшөөрөх нь эхний алхам юм. Өөрийн мэдэрч буй сэтгэл хөдлөлийг ойлгож, тэдгээрийг бичиж тэмдэглэх нь сэтгэл зүйн ачааллыг багасгадаг.

2. Мэргэжлийн зөвлөгөө авах

Гэрээслэл бичих хууль эрх зүйн асуудлыг мэргэжлийн хуульчтай зөвлөлдөж шийдвэрлэх нь сэтгэл зүйн ачааллыг бууруулна. Мөн сэтгэл зүйчтэй уулзаж, сэтгэл зүйн дэмжлэг авах нь үр дүнтэй.

3. Гэр бүлийн гишүүдтэй нээлттэй ярилцах

Гэр бүлийнхэнтэйгээ гэрээслэл бичих зорилго, агуулгыг нээлттэй ярилцсанаар маргаан үүсэх эрсдлийг багасгаж, сэтгэл зүйн тайвшрал авчирдаг.

4. Жижиг алхамаар бичих

Гэрээслэл бичих үйл явцыг нэг дор хийх гэж оролдохын оронд жижиг хэсгүүдэд хувааж, алхам алхмаар бичих нь сэтгэл зүйн дарамтыг багасгана.

5. Ирээдүйн төлөвлөгөөг тодорхойлох

Гэрээслэл бичих нь ирээдүйн төлөвлөгөө гаргах боломж юм. Ирээдүйд юу болохыг төсөөлж, тодорхой зорилго тавих нь айдсыг бууруулдаг.

Тодорхой жишээ: Айдсыг давсан түүх

Нэгэн эмэгтэй гэрээслэл бичих үедээ үхлийн бодолтой нүүр тулж, маш их айдаст автсан байжээ. Тэрээр мэргэжлийн сэтгэл зүйчид хандсан бөгөөд сэтгэл зүйн дэмжлэг авч, гэр бүлийнхэнтэйгээ нээлттэй ярилцсан байна. Ингэснээр тэрээр айдсаа давж, гэрээслэлээ амар тайван бичиж чадсан бөгөөд гэр бүлийнхэн нь ч ойлголцож, маргаан үүсээгүй юм.

Гэрээслэл бичихэд анхаарах сэтгэл зүйн зөвлөмжүүд

- Өөрийгөө хайрлах
Гэрээслэл бичих үед өөрийгөө хайрлаж, хүндэтгэх нь сэтгэл зүйн эрүүл байдлыг хадгалахад тусална.

- Өөрийн мэдрэмжийг хүндэтгэх
Айдас, гуниг зэрэг мэдрэмжүүдийг үгүйсгэхгүйгээр хүлээн зөвшөөрч, тэдгээрийг даван туулах арга замыг хайх хэрэгтэй.

- Тайван орчин бүрдүүлэх
Гэрээслэл бичихдээ тайван, тухтай орчинд байх нь төвлөрөл сайжруулж, сэтгэл зүйн дарамтыг бууруулна.

- Төлөвлөгөө гаргах
Гэрээслэл бичих үйл явцыг төлөвлөж, тодорхой хугацаа, алхмуудыг тогтоох нь сэтгэл зүйн ачааллыг багасгана.

15/07/2026

Гэрээслэлийн тухай ойлголт, мөн чанар

Хүн төрөлхтний түүхэнд өөрийн бүтээсэн материаллаг болон оюуны өв соёлыг дараагийн үедээ хэрхэн өвлүүлэх вэ гэдэг асуудал үргэлж нийгмийн харилцааны төвд байсаар ирсэн. Англи хэлний Testament, латин хэлний Testamentum хэмээх барууны рационал ойлголтыг Монголчууд яагаад "Гэрээслэл" хэмээн хэл шинжлэл, сэтгэлгээний хувьд өвөрмөцөөр буулгасан бэ? Үүний цаад шинжлэх ухааны үндэслэл, эрх зүйн логикийг шинжлэн үзвэл сонирхолтой дүр зураг харагдана.

1. Хэл шинжлэлийн бүтэц: "Гэр"-ээс ургасан тунхаг
Монгол хэлний шинжлэх ухааны үүднээс "Гэрээслэл" гэдэг үг нь зүгээр нэг хуулийн нэр томьёо биш, нүүдэлчдийн нийгмийн хамгийн бага нэгж болох "Гэр" гэх язгуураас үүсэлтэй морфологийн нарийн бүтэцтэй үг юм.

Гэр (Язгуур): Өмч, гэр бүл, гал голомтын анхдагч орон зай.

Гэрээ (Суурь): Харилцан итгэлцэлд суурилсан тохиролцоо.

Гэрээслэх (Үйл үг): "-слэ" дагавар залгаж, гэрээг бодит ажил хэрэг болгох, эцсийн байдлаар бэлдэж цэгцлэх үйлийг заана.

Гэрээслэл (Нэр үг): Хийсвэр нэр үг бүтээх "-л" дагавар орсноор, тухайн үйл ажиллагааны үр дүнд бий болсон хууль эрх зүйн бодит баримт бичгийг нэрлэдэг.

Барууны соёлд энэ ойлголт латин хэлний testari буюу "гэрчлэх" гэсэн үйл үгнээс гаралтай Testamentum (гэрчүүдийн өмнө хийсэн тунхаг) гэж буусан байдаг бол Монгол хэлэнд энэ нь "гал голомт, гэр орноо дараагийн үедээ шилжүүлэн үлдээх эрхэм нандин амлалт" гэсэн утгыг хадгалж үлджээ.

2. Иргэний эрх зүйн шинжлэх ухаан дахь өвөрмөц шинж
Эрх зүйн онолын хувьд гэрээслэл нь иргэний эрх зүйн бусад хэлцлүүдээс эрс ялгаатай бие даасан шинж чанартай.
Нэг талын хүсэл зоригийн илэрхийлэл (Unilateral Legal Act):Иргэний эрх зүйн гэрээ (Contract) нь заавал хоёр буюу түүнээс дээш талуудын харилцан зөвшилцөл, хүсэл зоригийн нэгдлээр үүсдэг. Харин гэрээслэл нь зөвхөн нэг этгээдийн (гэрээслэгчийн) хүсэл зоригоор үүсдэг онцгой хэлцэл юм. Өмч залгамжлан авч буй талын зөвшөөрөл гэрээслэл үйлдэх шатанд эрх зүйн хувьд шаардлагагүй байдаг.
Мөн гэрээслэл нь хойшлогдсон нөхцөлт эрх зүйн үр дагавартай. Баримт бичиг үйлдэгдсэн даруйд бус, зөвхөн тухайн иргэн нас барсны дараа хуулийн хүчин төгөлдөр болж, өмчлөх эрхийг шилжүүлдэг эрх зүйн өвөрмөц зохицуулалт юм.

3. Социологи ба Түүхийн аспект: "Гэрээс үг"-ний соёл
Эртний Ромын хуулиар Testamentum нь хувийн өмчийг хуулийн дагуу, нарийн тооцоотойгоор хуваарилах рационал үйл ажиллагаа байв. Нөгөөтээгүүр, Христийн шашинд Бурхан хүн төрөлхтөнтэй байгуулсан ариун амлалтыг мөн л Testament (Хуучин ба Шинэ Гэрээ) хэмээн латинаар орчуулан тунхаглаж байжээ.

Харин нүүдэлчин монголчуудын нийгмийн социологийн үүднээс авч үзвэл, бэлчээрийн газар нь нийтийн өмч байсан тул гэрээслэл нь голчлон дараах зүйлсийг багтаадаг байв:
Гал голомт, эцэг гэр: Удам залгах отгон хүүд гал голомтыг үлдээх уламжлал.
Малын тамга, зүс: Гэр бүлийн өмч, бэлгэдлийг шилжүүлэх.
Оюуны сургаал (Гэрээс үг): Хүүхдүүддээ үлдээх амьдралын гүн ухаан, захиас.

Эрт цагт монголчууд үүнийг "Гэрээс үг" гэж нэрлэдэг байсан бөгөөд энэ нь бичигдмэл хуулиас давсан ёс зүй, цусан төрлийн холбооны хамгийн дээд амлалт байжээ.

Шинжлэх ухааны үүднээс авч үзвэл, "Гэрээслэл" гэдэг нь хувь хүний амьдралынхаа туршид хуримтлуулсан материаллаг болон оюуны баялгийг өөрийн хүсэл зоригийн дагуу дараагийн үедээ системтэйгээр шилжүүлэх үйл явцыг баталгаажуулсан хууль зүй, хэл шинжлэл, социологийн тулгуур институт юм.

Барууны соёлд энэ нь хууль ёсны гэрчлэл, нотолгоо тал руугаа түлхүү хөгжсөн бол, Монгол сэтгэлгээнд "Гэр" хэмээх ариун голомт, гэр бүлийн итгэлцэлд суурилсан хүнлэг чанарын гүн агуулгыг өөртөө шингээн өнөөг хүртэл хадгалж иржээ.

15/07/2026

#Гэрээслэл гэдэг үгийн утга ба ойлголт, мөн чанар

Хүн төрөлхтний түүхэнд өөрийн бүтээсэн материаллаг болон оюуны өв соёлыг дараагийн үедээ хэрхэн өвлүүлэх вэ гэдэг асуудал үргэлж нийгмийн харилцааны төвд байсаа....