25/08/2026
“УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТУХАЙ” ХУУЛЬ- ААНБ-УУДАД ИРЖ БУЙ ЭРСДЭЛ БА БОЛОМЖ:
“УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТУХАЙ” ХУУЛЬ- ААНБ-УУДАД ИРЖ БУЙ ЭРСДЭЛ БА БОЛОМЖ (1-Р ХЭСЭГ)
Баяр наадмын өмнөхөн Монгол Улс “Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай” анхдагч хуулийг баталлаа. Наадмын уур амьсгал орчихсон үед нам нүмхэн батлагдсан энэ хууль батлагдсан шигээ нам гүм байдлаар хэрэгжихгүй болов уу гэж найдаж байна. Энэ хууль нь зөвхөн ААНБ-ын хувьд бус Монгол улсын хувьд нэг чухал шилжилтийн үеийг эхлүүлж байна. (Яг л ХАБЭА-н тухай хууль 2008 онд гарсан шиг)
Энэ хуулийн үндсэн зорилго нь хүлэмжийн хийн тэг ялгаралд хүрэхэд чиглэсэн сааруулалт, дасан зохицол, уур амьсгалын эрсдэлийг удирдах, ногоон болон уур амьсгалын санхүүжилтийг хөгжүүлэх, карбон зах зээлийг бий болгох, мөн хүлэмжийн хийн тооллого–хэмжилт–тайлагнал–баталгаажуулалтын нэгдсэн тогтолцоог бүрдүүлэхэд чиглэж байгаа.
Уур амьсгалын асуудал нь “байгаль орчны”-ы асуудал байхаа больж, альхэдийнээ байгууллагын бизнесийн удирдлагын асуудал болсон. Гэвч энэ шилжилтийг олж хараагүй, ойлгоогүй удирдлагууд олонх нь байна.
Өөрөөр хэлбэл байгууллагын удирдлага дараах асуултуудыг стратегийн түвшинд авч үзэх хэрэгтэй болсон.
- Бид жилд хэдэн тонн CO₂ ялгаруулдаг вэ?
- Ялгарлын гол эх үүсвэрүүд юу вэ?
- Бид карбон кредит бий болгож чадах уу?
- Бид ногоон санхүүжилт авах боломжтой юу?
- Манай одоогийн болон цаашид хөгжүүлэх бүтээгдэх, үйлчилгээ ирээдүйн бага нүүрстөрөгчийн эдийн засагт нийцэх үү? гэх мэт
Энэ хууль хэрэгжиж эхэлсэнээр ААНБ-уудад маш том боломжийг бий болгож байгаа ба мөн зарим эрсдэл нүүрлэх болж байна.
Тухайлбал:
1. “Carbon data”-гүй байгууллага шийдвэр гаргахад хүндрэлтэй болно. Хуулиар байгууллагын түвшний хүлэмжийн хийн тооллого, хэмжилт, тайлагнал, баталгаажуулалтын аргачлалыг бий болгохоор заасан. Энэ нь байгууллагуудын хувьд шинэ төрлийн өгөгдлийн шаардлага бий болгоно.
Өнөөдөр компаниуд санхүүгийн дата, үүнээс үүдсэн санхүүгийн тайлан гэсэн тогтолцоотой. Харин цаашид, Үйл ажиллагааны өгөгдөл → эрчим хүч/түлш → ХХЯ ба хэмнэлт/шингээлт→ Уур амьсгалын гүйцэтгэл- Үүний санхүүгийн эффект гэсэн мэдээлэл дата шаардлагатай болж байна.
Өөрөөр хэлбэл байгууллагын carbon accounting system нь санхүүгийн бүртгэлтэй адил ач холбогдолтой болох чиглэл рүү явж байна. (Карбон дата яг л авлага шиг, зээл шиг хэрэглэгдэх боломжтой болж байна)
2. Карбон зах зээлд оролцож санхүүгийн болон бусад боломжийг хүртэхийн тулд ААНБ өөрийн ХХЯ ба шингээлтийг хэмжих-тайлагнах- баталгаажуулах (MRV) ёстой болж байна. Энэ нь байгуууллагад мөн сорилт болж харагдаж байна. Өнөөдөр манай улсын ААНБ-уудын хувьд энэ талын мэдлэг, чадвар хангалттай бий болоогүй гэж үзэхээр байна. (Бидэнд байгаа мэдээллээр ХХЯ ба шингээлтээ зохих аргачлалын дагуу тоолж тайлагнаж буй ААНБ 10 ч хүрэхгүй байна)
3. Энэ хууль зөвхөн CO₂ бууруулах тухай биш. Хуулийн 15 дугаар зүйлд хуулийн этгээд өөрийн үйл ажиллагааны хүлэмжийн хийн ялгарлыг тооцож, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөл, эмзэг байдал, эрсдэлийн үнэлгээ хийх тухай тусгасан.
ААНБ-ын хувьд энэ нь ган, усны хомсдол,зуд, үер, хэт халалт, хүчтэй салхи, ой, хээрийн түймэр,нийлүүлэлтийн тасалдал, эрчим хүчний тасалдал зэрэг УАӨ холбоотой эрсдэлийг бизнесийн тасралтгүй ажиллагаатай холбож харах шаардлага болж байна гэсэн үг.
Товчдоо бол УАӨ-н эрсдэл нь Enterprise Risk Management (ERM)-ийн нэг хэсэг болох хэрэгтэй болж байна гэсэн үг.
5. Шинэ хуульд ногоон санхүүжилтийн тодорхой заалтуудыг тусгасан. Ногоон санхүүжилтэд хамрагдах төсөл нь: бодит, хэмжигдэхүйц, баталгаажихуйц үр дүнтэй байх ёстой. Зүгээр хоосон “ногоон төсөл” гэж нэрлэх нь хангалтгүй. Бодит нотолгоо буюу MRV хэрэгтэй болно. Ахиад л ХХЯ ба шингээлтийн тооллого, түүний баталгаажуулалт шаардлагатай.
4. Хуульд үнэхээр чухал нэг заалт бий.
Энэ нь нь Greenwashing буюу баримт нотолгоогүй "ногооноор угаах"-ийг хориглосон.
Ногоон санхүүжилтийн төсөл, хөтөлбөрийн байгаль орчин, нийгмийн үр нөлөө, үр дүнгийн талаар илт худал, төөрөгдүүлсэн, баталгаажаагүй мэдээлэл ашиглан тайлагнахыг хориглосон.
Уг хуулийн ААНБ-уудад өгч буй хамгийн гол боломж бол Карбон зах зээлд оролцох боломж.
Тэгвэл ямар компаниуд, ямар үйл ажиллагаа, төслөө карбон бизнесийн боломж илүү байна вэ?
• Ойн салбар, ойжуулалт, ой хамгаалал, нөхөн сэргээлт
• Хөдөө аж ахуй, хөрсний хамгаалал, хөрс нөхөн сэргээлт, бэлчээрийн менежмент, малаас гаралтай метан бууруулах боломжтой төслүүд
• Эрчим хүч, сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүчний хэмнэлт, үр ашиг нэмэгдүүлэх төслүүд
• Боловсруулах үйлдвэрүүд, эрчим хүчний төрлийг солих, эрчим хүчийг хэмнэх төслүүд
• Хог хаягдалын менежмент, дахин ашиглалт, ХХ-аас эрчим хүч үйлдвэрлэх гэх мэт
Товчхондоо “ХХЯ-ыг бууруулах нь ” нь зөвхөн зардал биш, энэ нь шинэ орлогын эх үүсвэр болох боломж нээгдэж буй.
(Үргэлжлэл бий... )
