04/09/2026
Begrip mag verantwoordelijkheid niet verdringen.
Na weken van ernstige jeugdoverlast in Heerlerheide-Passart en Vrieheide-De Stack werden beide wijken aangewezen als veiligheidsrisicogebied. Inwoners werden geïntimideerd en voelden zich steeds onveiliger. Er was sprake van verstoringen van de openbare orde en een toenemend risico op geweld.
Jongerenwerkers
De burgemeester heeft daarop terecht ingegrepen. Er kwamen extra politie en handhaving, preventief fouilleren werd mogelijk en er werden aanhoudingen verricht en gebiedsontzeg-gingen opgelegd. Nu wordt ook bekend dat jeugdzorginstelling JENS vier gespecialiseerde jongerenwerkers voor Heerlen-Noord gaat aantrekken. Zij moeten de banden met jongeren verder aanhalen en zo nieuwe misdragingen helpen voorkomen. Daar is op zichzelf niets mis mee. Wanneer jongerenwerk aantoonbaar voorkomt dat jongeren verder afglijden, kan het een zinvolle aanvulling zijn op handhaving. Maar de bijna automatische reflex om na ernstige overlast extra begeleiding te organiseren, verdient wel een kritische beschouwing.
Onbeperkte en beperkte visie
Econoom en filosoof Thomas Sowell beschrijft in A Conflict of Visions twee verschillende manieren om naar menselijk gedrag en maatschappelijke problemen te kijken. Binnen wat hij de onbeperkte visie noemt, wordt ongewenst gedrag in belangrijke mate verklaard vanuit sociale omstandigheden. Met voldoende kennis, begeleiding en professionele interventie zouden mensen en samenleving wezenlijk kunnen worden verbeterd. De beperkte visie gaat daarentegen uit van een minder maakbaar mensbeeld. Omstandigheden doen ertoe, maar mensen houden een eigen verantwoordelijkheid. Ook reageren zij op prikkels, grenzen en consequenties. Vanuit die visie moet de overheid niet alleen vragen waardoor verkeerd gedrag ontstaat, maar ook welke norm is overtreden en wat daarvan de gevolgen zijn.
Verlies van balans
Precies die balans dreigt in het publieke debat verloren te gaan. Na ernstige overlast verschuift de aandacht al snel naar wat de samenleving nog méér voor de veroorzakers ervan kan doen. Er moeten banden worden aangehaald, vertrouwen worden gewonnen en nieuwe professionals worden ingezet. Veel minder prominent klinkt de vraag wat de samenleving van deze jongeren zelf mag verwachten. Dat levert bovendien een ongemakkelijk contrast op. Jongeren die zich wél gedragen, ontvangen geen intensieve begeleiding. Bewoners die wekenlang met intimidatie en onveiligheid zijn geconfronteerd, zien ondertussen dat opnieuw geld en aandacht naar de overlastgevers gaan. De overheid moet ervoor waken dat zo onbedoeld de indruk ontstaat dat ernstig wangedrag vooral leidt tot extra aandacht en voorzieningen.
Jongerenwerk
Dit is geen pleidooi tegen jongerenwerk. Het is een pleidooi tegen jongerenwerk als vanzelfsprekend antwoord waarop nauwelijks controleerbare verwachtingen worden geplakt. Als vier extra gespecialiseerde krachten worden aangetrokken, mogen inwoners en gemeenteraad weten wat deze inzet kost, welke concrete doelen eraan worden verbonden en binnen welke termijn resultaat zichtbaar moet zijn.Ook is een andere vraag onvermijdelijk: waren de betrokken jongeren al bekend bij JENS, jongerenwerk of andere hulpverlenings-instanties? Zo ja, welke begeleiding ontvingen zij al en waarom kon daarmee de escalatie niet worden voorkomen? Als bestaande interventies onvoldoende hebben gewerkt, kan het antwoord niet zonder nadere onderbouwing simpelweg uit méér van dezelfde aanpak bestaan.
Meetbaar resultaat
Werkelijke preventie vraagt om meetbare resultaten. Neemt het aantal meldingen af? Verminderen geweld, intimidatie en vernieling? Worden jongeren naar school of werk geleid? En wat gebeurt er wanneer zij ondanks alle aangeboden hulp opnieuw de grens overgaan?
Begeleiding en handhaving zijn geen tegenpolen. Een geloofwaardige aanpak omvat beide: hulp voor jongeren die hun leven willen beteren, duidelijke grenzen voor wie overlast veroorzaakt en daadwerkelijke consequenties voor wie die grenzen blijft overtreden. Daarbij moeten veiligheid en genoegdoening voor bewoners en slachtoffers steeds vooropstaan.
De centrale vraag is daarom niet alleen wat Heerlen nog voor deze jongeren kan doen. De vraag is óók wat Heerlen van deze jongeren mag verlangen. Begrip voor omstandigheden kan waardevol zijn, maar mag nooit betekenen dat persoonlijke verantwoordelijkheid uit beeld verdwijnt.
Bron: https://www.limburger.nl/regio/heerlen/vier-extra-jongerenwerkers-voor-heerlen-noord-na-ernstige-overlast-en-instellen-risicogebieden-jeugdwerk-is-niet-knippen-en-plakken/160824335.html