Tuinderij Permacultuur Hellevoetsluis

31/07/2026

Er is vooral een vieze mensen probleem. Het is blijkbaar hogere wiskunde voor sommige mensen dat het op straat gooien van etensresten en vuilniszakken naast containers zetten deze arme dieren aantrekken. Wat moet hier nou bestreden worden. Bepaald gedrag lijkt me.

26/07/2026

Met Maasdelta en de vrijwilligers van Permacultuur Hellevoetsluis op pad voor de wijk en voor groen. Het werd een ontdekkingstocht, zoals het zien van de luizen op een klimop met de melkende mieren en de op strooptocht zijnde lieveheersbeestjes. Alles overzichtelijk bij elkaar om het verband goed te kunnen zien. Wie nou nog zijn gifspuit voor de luizen pakt, heeft echt oogkleppen op. 😍
De lavendel van een bewoner met volop hommels gaf ook het goede voorbeeld tov alle steentijd tuinen zonder leven.

22/07/2026

Sarcasme maar even vermijden. Niet iedereen is daar van merk ik na mijn vorige post. 😂😳
Boekentip!! Beide super aanrader om te lezen.
Over gif gesproken. En dan niet het gif van inheemse planten, maar van mensen. Als we ons dan toch druk willen maken over gif…

19/07/2026

‘Getver distels en Jacobskruiskruid. Weg ermee!’
( de term sarcasme opzoeken mocht u daar niet bekend mee zijn.😂)

18/07/2026

Op naar grootschalige kleinschaligheid en meer, veel meer boeren.

Boeren die nooit zijn meegegaan in de schaalvergroting. Hun eeuwenoude houtsingels zijn goed voor mens én natuur

De boeren in de Noordelijke Friese Wouden zijn nooit meegegaan in de schaalvergroting van het boerenland. Daardoor bestaat hun eeuwenoude landschap vol singels en houtwallen nog steeds. Anders dan vaak gedacht: boeren kunnen er prima hun boterham verdienen.

Het is nog vroeg in de ochtend, maar de zon brandt al flink. Boer Wytze de Vries en ecoloog Ernst Oosterveld hebben de schaduw van een elzensingel opgezocht. “Met deze hitte zijn we heel blij met al onze singels en houtwallen, en de koeien ook”, zegt De Vries.
Ecoloog Oosterveld vult hem meteen aan. “Het geeft ook een milder microklimaat op het maaiveld, wat zorgt voor een hogere productie voor de boer, vooral bij droogte. Eigenlijk is dit een prachtige illustratie van mijn betoog dat dit landschap goed is voor soortenrijkdom én voor de boer.”

We staan in de Noardlike Fryske Wâlden, ofwel de Noordelijke Friese Wouden. Het gebied wordt gekenmerkt door het kleinschalige karakter, met vrij kleine percelen omringd door bomenrijen. Oosterveld adviseerde de boeren in het gebied vanuit adviesbureau Altenburg & Wymenga jarenlang over agrarisch natuurbeheer.

“Ik ben hier niet opgegroeid, maar het voelt wel als thuis”, zegt de inmiddels gepensioneerde onderzoeker (inmiddels 71 jaar). Hij komt hier nog bijna dagelijks om broedvogels te monitoren, vogels te zenderen of ander onderzoek te doen. En dan met name één vogelsoort: de gekraagde roodstaart, waarover hij een boek schreef: De gekraagde roodstaart, vogel van het kleinschalige boerenland. Daarin blikt hij terug op veertien jaar onderzoek naar de soortenrijkdom in dit bijzondere stukje boerenland in Friesland.

“Het viel me meteen al op dat de gekraagde roodstaart hier zo talrijk is. Als ecoloog werd ik nieuwsgierig: hoe zit dat dan, waarom gaat het hier zo goed met soorten die elders niet heel algemeen zijn? En het is een schilderachtige soort, de schoonheid zelf. Daardoor ga ik nu na mijn pensioen hier nog steeds het veld in voor onderzoek.” Het boek verschijnt in augustus.

Eeuwenoud

Een van de boeren met wie Oosterveld samenwerkt is De Vries. Diens familie boert al vele generaties in het gebied. “Hier gaat het allemaal om, de houtwallen en singels”, zegt Oosterveld aangekomen bij de rand van het weiland van De Vries. “Hier groeien aan weerszijden van de sloot bomen, vooral elzen, die zijn spontaan opgekomen en door de eeuwen heen gebruikt voor het hout. Het zijn perceelscheidingen die al zijn aangebracht door de eerste boeren na het ontginnen van de heide en het veen. De bomen krijgen na het snoeien weer nieuwe uitlopers en daardoor ontstaat er een grillige dichte begroeiing. Dat noemen we een elzensingel.”

De scheidingen zijn ideaal om het vee tegen te houden. Verderop in het gebied hebben boeren juist wallen gemaakt met bomen erop. “Dat noemen we de houtwallen. Ook die worden eens in de paar jaar gedund en na een jaar of 25 weer helemaal terug gekapt. En zo gaat dat al eeuwenlang”, zegt Oosterveld.

‘Coulisselandschap van deze omvang is uniek: 25.000 hectare tussen Drachten en Dokkum, met 3000 kilometer elzensingels en 300 kilometer houtwallen’
- Ecoloog Ernst Oosterveld

Dat die perceelscheidingen er nog steeds liggen, is uitzonderlijk. Tijdens de grote ruilverkavelingen sinds de jaren vijftig zijn in heel Nederland veel van die scheidingen – houtwallen, singels, heggen en sloten – weggehaald om de percelen te vergroten en gemakkelijker bereikbaar te maken. Maar niet in dit gebied.

“Hier is in de jaren negentig, als een van de laatste gebieden in Nederland, nog een ruilverkaveling geweest, maar die beperkte zich tot het onderling ruilen van percelen”, zegt Oosterveld. “Het landschap is intact gebleven. En dat is iets wat de boeren zelf wilden. In sommige stukken van Drenthe, Twente en de Achterhoek vind je ook nog resten van wat we een coulisselandschap noemen, maar deze omvang is wel uniek: 25.000 hectare tussen Drachten en Dokkum, met 3000 kilometer elzensingels en 300 kilometer houtwallen.”

Broedvogelbolwerk

Het keer op keer kappen en opnieuw laten uitgroeien van de bomen zorgt niet alleen voor een bijzondere groeivorm; de oude stobben beginnen aan de onderkant ook in te rotten. En dat is positief voor de biodiversiteit, zegt Oosterveld. “Er ontstaan daardoor allerlei kieren, spleten, hoeken en gaten, voor een holenbroeder als de gekraagde roodstaart ideaal”, zegt hij.

“Uit ons onderzoek blijkt dat voor zeven zangvogelsoorten de Noordelijke Friese Wouden een landelijk bolwerk vormen.” Een bolwerk wil zeggen dat het gebied een grotere populatie herbergt dan je zou verwachten, afgemeten aan het oppervlak. Gemiddeld komen die soorten meer dan vier keer zo vaak voor. En voor de gekraagde roodstaart ligt dat nog hoger: zes keer.”

Laag in de begroeiing hangt een grote nestkast. “Die hebben we opgehangen voor de gekraagde roodstaart”, zegt Oosterveld. Maar die stobben waren toch al zo geschikt als broedplaats? “Voor de vogel is het niet nodig”, verduidelijkt hij. “Maar voor ons onderzoek naar de broedbiologie van de soort moeten we het nest in de gaten kunnen houden, dat lukt in zo’n holte niet.” Het nest blijkt net uitgevlogen. Maar Oosterveld hoopt volgend jaar te kunnen vertellen hoe het de vogels na het uitvliegen is vergaan. “We hebben de oudervogels voorzien van een datalogger. Die legt allerlei gegevens vast over onder andere de locatie. Na hun overwintering in Afrika hopen we die te kunnen uitlezen.”

‘De verbondenheid van de boeren met dit landschap heeft gemaakt dat zij voor hun bedrijfsontwikkeling altijd zijn blijven uitgaan van de kleinschalige landschapsstructuur’
- Ecoloog Ernst Oosterveld

Boeren tussen de bomen

De gekraagde roodstaart mag dan de naamgever van het boek zijn, toch is de hoofdrol weggelegd voor de boeren in het gebied. Oosterveld: “De verbondenheid van de boeren met dit landschap heeft gemaakt dat zij voor hun bedrijfsontwikkeling altijd zijn blijven uitgaan van die kleinschalige landschapsstructuur.”
En ze hebben al die jaren bewezen dat er hier prima te boeren valt. Landelijk nam het aantal melkveebedrijven tussen 2000 en 2020 met 40 procent af. Over diezelfde periode nam het in de Noordelijke Friese Wouden slechts met 18 procent af. Boeren blijven hier.

Het land waar we nu lopen is al sinds 1984 in bezit van De Vries en al sinds 1822 in de familie. Maar binnenkort komt daar verandering in. Zijn eigen kinderen hebben geen zin in het boerenbestaan. Toch heeft hij opvolgers weten te vinden: een vriendin van zijn dochter wil de boerderij maar wat graag overnemen. “Dat is financieel een stuk ingewikkelder dan bij overname binnen de familie, maar het is gelukt; we zitten binnenkort bij de notaris”, aldus De Vries.
“Dat is bijzonder hoor”, stelt Oosterveld. “Landelijk hebben veel boeren moeite met opvolging, maar in dit gebied ligt het percentage een stuk hoger. Dat geeft wel aan dat er genoeg jonge boeren zijn die brood zien in het boeren in zo’n gebied.”

De Vries hoopt vooral dat boeren van buiten die zich hier vestigen, het karakter van het gebied ongewijzigd laten. “Als je in dit gebied geboren bent, weet je niet beter dan dat die bomen er zijn. Maar boeren die elders uitgekocht worden en nieuwe grond zoeken, gaan ons gebied voorbij. Dat vinden wij ook prima, want wij hebben het liefst dat het zo blijft.”

Oosterveld zou graag zien dat de schaalvergroting van het landschap elders in het land omgebogen wordt in schaalverkleining, naar voorbeeld van de Noordelijke Friese Wouden. Dat zou goed zijn voor de biodiversiteit op het boerenland. “Maar niet alle boeren hebben dezelfde mentaliteit als hier”, waarschuwt hij. “Elders hebben boeren misschien wat meer een zetje nodig, je moet het aantrekkelijk maken om met natuur te boeren. Enkel de kosten voor onderhoud van singels en wallen vergoeden is dan niet voldoende, het moet echt lonend zijn. Daar ligt nog een belangrijke maatschappelijke opgave.”

Hogere melkprijs

De Vries zwaait. Aan het eind van het weiland komt de toekomst ons tegemoet gereden op een terreinwagentje. “De nieuwe boerin!”, zegt hij enthousiast. “Die is op weg naar de koeien achter de volgende elzensingel. Mijn opvolgers vinden het ook prachtig om tussen de bomen te boeren, de combinatie van boeren en natuur.”

Doorsnee boeren zijn het dan ook niet. De Vries vertelt hoe ze met andere eigenschappen van de melk een hogere melkprijs proberen te krijgen. Het is een van de manieren om in een gebied als dit het hoofd boven water te houden. “Zij vinden dat veel uitdagender dan om grootschalig te produceren”, aldus De Vries. “Op andere vlakken is het werk voor een bedrijf als dit juist veel simpeler. Het bedrijf is biologisch en grondgebonden, dus ze hoeven niet na te denken over waar de mest heen moet en wat dat kost.”

Dat een nieuwe generatie het van De Vries overneemt en zelf nieuwe wegen zoekt om te boeren in dit landschap, vindt hij mooi om te zien. “Ik zie wel een vergelijking tussen de singels en de boeren. Af en toe moet het even helemaal vernieuwd worden, maar de basis kan eeuwen blijven voortbestaan.”

Bron:
https://www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/deze-boeren-zijn-nooit-meegegaan-in-de-schaalvergroting-hun-eeuwenoude-houtsingels-zijn-goed-voor-mens-en-natuur~b97dad11/

Zie ook:
De vereniging Noardlike Fryske Wâlden (NFW) is een vereniging in Noordoost-Fryslân met het werkgebied tussen Dokkum en Drachten. Het overgrote deel van de bijna 800 leden, boeren en particulieren, zorgt met (agrarisch) natuur- en landschapsbeheer voor het behoud van het bijzondere Nationaal landschap en de boerenlandvogels. | https://www.noardlikefryskewalden.nl/
https://www.noardlikefryskewalden.nl/nationaallandschap/

https://www.itfryskegea.nl/het-landschap/regios/noordelijke-friese-wouden/
http://landschapsgeschiedenis.nl/deelgebieden/28-Noordelijke_Friese_Wouden.html
https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Panorama_Landschap_-_Noordelijke_Friese_Wouden

17/07/2026

Op Historyland even geen slootkanten maaien, geeft ook een fijn resultaat. Afgelopen zondag zwommen er nog kersverse meerkoetjes. Veel sloten in de polder worden al ijverig kaal gemaaid.

17/07/2026

Even niet maaien geeft een fijn resultaat in de voortuin. Helaas niet veel insecten gezien.

01/07/2026

‘Niet minder boeren, maar anders: duurzamer en biologischer.’
Steun caring farmers en koplopers.

29/05/2026

Project Voedselfamilie! Mooi initiatief.

04/05/2026