14/08/2026
Phản động là gì?
In the broadest sense, phản động là người từ chối sự cấp tiến và chuyển biến của xã hội đương thời và muốn quay về status quo ante. Ở mức độ tư tưởng thì chủ nghĩa phản động là muốn duy trì hình thái kinh tế - xã hội hiện tại. Cơ mà từ này còn phải tùy thuộc vào bối cảnh thời đại vì còn tùy vào hiện trạng xã hội đương thời.
Cách phân loại tư tưởng chính trị tả - hữu đến từ Cách mạng Pháp năm 1789, nơi những người ủng hộ thể chế quân chủ và bảo hoàng ngồi ở bên phải, và những người ủng hộ cách mạng ngồi ở bên trái. Và vì những người ngồi bên phải muốn quay về thể chế trước đó, từ chối sự chuyển biến của xã hội, nên cánh hữu gắn liền với phản động và bảo thủ. Việc phân ra cánh tả, cánh hữu cũng từ đây mà ra: một bên muốn duy trì trật tự cũ, còn một bên muốn thay đổi xã hội. Một người bảo thủ có thể trở thành phản động nếu muốn quay về hoặc duy trì những truyền thống hoặc giá trị xưa cũ, hơn là những tư tưởng đương thời.
Trong tiếng Việt, "phản động" là một từ Hán-Việt lấy từ tiếng Hán, "động" là sự di chuyển và "phản" là chống lại. Từ này lại là cách phiên âm tiếng Hán của từ "hando" của Nhật, mà từ này lại là cách dịch từ "reactionary" trong tiếng Anh. "Reactionary" là dịch từ "réactionnaire" trong tiếng Pháp để chỉ phe bảo hoàng ngồi bên phải.
Vào thế kỷ 20 thì sự phổ biến của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản dẫn đến việc sử dụng từ "phản động" để gán mác cho những thế lực thù địch. Những người theo chủ nghĩa Marx dùng "phản động" một cách miệt thị cho những kẻ bề ngoài có vẻ chủ nghĩa xã hội nhưng tư tưởng rặt chủ nghĩa phong kiến, chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa dân tộc hoặc những đặc tính của giai cấp thống trị. Mặc dù phản động là đặc tính của chính phủ cánh hữu, nhưng vẫn có thể tồn tại trong chính phủ cánh tả, như cách Joseph Stalin tội phạm hóa người đồng tính, giới hạn việc phá thai và ly hôn, và bãi bỏ Zhenotdel (ban phụ nữ của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Nga).
Về trường hợp phát xít Ý và Đức Quốc xã thì phức tạp hơn. Benito Mussolini nói rằng "chủ nghĩa phát xít là phản động" và rằng "chủ nghĩa phát xít, vốn không sợ tự gọi mình là phản động… ngày nay không có bất kỳ trở ngại nào đối với việc tuyên bố mình là phi tự do và phản tự do." Giovanni Gentile (bộ trưởng Bộ Giáo dục dưới thời Mussolini) và Mussolini cũng tấn công một số chính sách phản động, đặc biệt là chế độ quân chủ, và che giấu một số khía cạnh của đạo Công giáo bảo thủ Ý, đồng thời tự nhận nhà nước Phát xít là "sự sáng tạo độc đáo và nguyên bản", và nó "không phản động mà mang tính cách mạng". Về Đức Quốc xã, Mặc dù chúng không tự nhận là phát xít hay phản động và lên án các lực lượng phản động truyền thống của Đức (những người theo chủ nghĩa quân chủ Phổ, quý tộc Junker và giáo sĩ Công giáo La Mã) là kẻ thù, bên cạnh những kẻ thù của Mặt trận Đỏ trong cuộc tuần hành của Đảng Quốc xã Die Fahne hoch, chũng lại phản đối kịch liệt chủ nghĩa cánh tả cách mạng. Việc Đức Quốc xã gọi việc lên nắm quyền vào năm 1933 của mình là Volksgemeinschaft (cách mạng quốc gia) cho thấy rằng, giống như Phát xít Ý, chúng ủng hộ một số hình thức cách mạng; tuy nhiên, người Đức và bọn phát xít Ý đều lý tưởng hóa truyền thống, văn hóa dân gian cũng như các nguyên lý của tư tưởng và lãnh đạo cổ điển, như được minh chứng ở nước Đức thời Đức Quốc xã bằng việc thần tượng Frederick Đại đế. Vì chủ nghĩa phát xít là một tư tưởng mới so với thế kỉ 20 nên khó để xác định, nhưng vào thế kỉ 21 thì đã trở thành status quo ante, nên những tư tưởng toàn trị, đàn áp và phi dân chủ đều là những tư tưởng phản động.
In short, phản động là chống lại cách mạng và cấp tiến, cực đoan hơn bảo thủ, còn cụ thể là gì phải tùy vào thời cuộc. Một xã hội hướng đến tự do, dân chủ, công bằng và văn minh mà có người chống lại sự chuyển biến đấy, muốn duy trì social hierarchy và những đặc quyền đặc lợi của giai cấp thống trị thì đấy là phản động. Xin không nhắc ra cụ thể những biểu hiện phản động ở đây để bảo vệ túi tiền.
