01/06/2026
๐จ๐ก๐ฆ๐ ๐๐ก๐ ๐ฅ๐๐ฆ๐ข๐ก ๐ฆ๐ ๐ฃ๐๐๐ง๐จ๐๐ข๐ ๐ฆ๐ ๐๐๐ง๐ฌ ๐ข๐ ๐๐๐ฌ๐๐ช๐๐ก ๐ ๐๐ฅ๐๐๐ง ๐๐๐ก๐ง๐๐ฅ?
๐๐ฏ๐จ ๐ฌ๐ข๐ด๐ข๐ฎ๐ต๐ข๐ฏ๐จ๐ข๐ฏ๐จ ๐๐ถ๐ฃ๐ญ๐ช๐ค ๐๐ข๐ณ๐ฌ๐ฆ๐ต ๐จ๐ช๐ต๐ถ๐ฌ๐ฐ๐ฅ ๐ฑ๐ข๐จ-๐ถ๐ด๐ข๐ฃ ๐ฉ๐ถ๐ฎ๐ข๐ฏ ๐ด๐ข ๐ด๐ถ๐ฏ๐ฐ๐จ ๐ฏ๐ช๐ข๐ฅ๐ต๐ฐ๐ฏ๐จ ๐๐ถ๐ญ๐บ๐ฐ 1992. ๐๐ฑ๐ข๐ฏ ๐ด๐ถ๐ฌ๐ข๐ฅ ๐ฏ๐ช๐ข๐ฅ๐ต๐ฐ, ๐ฅ๐ข๐ฌ๐ฐ ๐ฏ๐ข ๐ข๐ฏ๐จ ๐ฑ๐ข๐จ๐ต๐ถ๐ฃ๐ฐ ๐ด๐ข ๐๐ข๐ฌ๐ฃ๐ข๐บ๐ข๐ฏ ๐ด๐ข ๐๐ข๐บ๐ข๐ธ๐ข๐ฏ. ๐๐ช๐ฌ๐ข๐ฏ ๐ด๐ข 90,953 ๐ฌ๐ข ๐ณ๐ฆ๐ด๐ช๐ฅ๐ฆ๐ฏ๐ต๐ฆ ๐ฏ๐ช๐ข๐ฅ๐ต๐ฐ๐ฏ๐จ 1995, ๐ฎ๐ช๐ด๐ข๐ฌ๐ข ๐ฌ๐ช๐ฏ๐ช ๐ฏ๐จ๐ข๐ฅ๐ต๐ฐ ๐ด๐ข 126,744 ๐ด๐ข 2024, ๐ด๐ถ๐ฎ๐ข๐ญ๐ข ๐ด๐ข ๐๐๐ ๐๐ฆ๐ฏ๐ด๐ถ๐ด. ๐๐ช๐ด๐ข๐ฏ ๐ฑ๐ข ๐ฏ๐ช๐ช๐ฏ๐ช, ๐ฏ๐ข๐จ๐ฑ๐ข๐ฃ๐ช๐ญ๐ช๐ฏ๐จ ๐ฉ๐ข๐ญ๐ฐ๐ด ๐ธ๐ข๐ญ๐ข ๐ฎ๐ข๐ถ๐ด๐ข๐ฃ ๐ข๐ฏ๐จ ๐ด๐ถ๐ฌ๐ฐ๐ฅ ๐ถ๐จ ๐ญ๐ข๐บ๐ฐ๐ถ๐ต ๐ด๐ข ๐ฎ๐ฆ๐ณ๐ฌ๐ข๐ฅ๐ฐ ๐ด๐ถ๐ญ๐ฐ๐ฅ ๐ด๐ข ๐ฌ๐ข๐ฑ๐ช๐ฏ ๐ฅ๐ถ๐ฉ๐ข ๐ฌ๐ข ๐ฅ๐ฆ๐ฌ๐ข๐ฅ๐ข. ๐๐ถ๐ฏ๐จ๐ฐ๐ฅ ๐ฏ๐ช๐ช๐ฏ๐ช, ๐ฎ๐ช๐ต๐ถ๐ฎ๐ข๐ธ ๐ข๐ฏ๐จ ๐ฎ๐จ๐ข ๐ฉ๐ข๐จ๐ช๐ต ๐ด๐ข๐ฎ๐ข ๐ด๐ข ๐ฌ๐ข๐ฉ๐ถ๐ฐ๐ต, ๐ญ๐ช๐ฎ๐ช๐ต๐ข๐ฅ๐ฐ๐ฏ๐จ ๐ฆ๐ด๐ฑ๐ข๐ด๐บ๐ฐ, ๐ถ๐จ ๐ถ๐ฃ๐ข๐ฏ ๐ฑ๐ข๐ฏ๐จ ๐ฐ๐ฑ๐ฆ๐ณ๐ข๐ต๐ช๐ฐ๐ฏ๐ข๐ญ ๐ถ๐จ ๐ด๐ต๐ณ๐ถ๐ค๐ต๐ถ๐ณ๐ข๐ญ ๐ฏ๐จ๐ข ๐ฎ๐จ๐ข ๐ช๐ด๐บ๐ถ ๐ฏ๐จ๐ข ๐ฏ๐ข๐ฌ๐ข๐ข๐ฑ๐ฆ๐ฌ๐ต๐ฐ ๐ด๐ข ๐ฎ๐จ๐ข ๐ฏ๐ฆ๐จ๐ฐ๐ด๐บ๐ข๐ฏ๐ต๐ฆ ๐ถ๐จ ๐ฎ๐ข๐ฎ๐ข๐ญ๐ช๐ต๐ข๐บ.
๐๐ณ๐ฐ๐ฏ ๐ฎ๐ข๐ต๐ถ๐ฃ๐ข๐จ ๐ฌ๐ช๐ฏ๐ช ๐ฏ๐จ๐ข ๐ฎ๐จ๐ข ๐ฑ๐ข๐ฏ๐จ๐ช๐ฏ๐ข๐ฉ๐ข๐ฏ๐จ๐ญ๐ข๐ฏ๐ฐ๐ฏ ๐ถ๐จ ๐ฎ๐ข๐ด๐ช๐จ๐ถ๐ณ๐ฐ ๐ฏ๐จ๐ข ๐ข๐ฏ๐จ ๐ฎ๐ฆ๐ณ๐ฌ๐ข๐ฅ๐ฐ ๐ฎ๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ๐ช๐ฎ๐ฐ ๐ด๐ข ๐ฑ๐ข๐จ๐ด๐ช๐ญ๐ฃ๐ช ๐ด๐ข ๐ถ๐ฎ๐ข๐ข๐ฃ๐ฐ๐ต ๐ฏ๐จ๐ข ๐ฎ๐จ๐ข ๐ฉ๐ฆ๐ฏ๐ฆ๐ณ๐ข๐ด๐บ๐ฐ๐ฏ, ๐จ๐ช๐ต๐ถ๐ฌ๐ฐ๐ฅ ๐ด๐ข ๐๐ข๐ฌ๐ฃ๐ข๐บ๐ข๐ฏ ๐ด๐ข ๐๐ข๐บ๐ข๐ธ๐ข๐ฏ ๐ข๐ฏ๐จ ๐๐ช๐ต๐บ ๐ฐ๐ง ๐๐ข๐บ๐ข๐ธ๐ข๐ฏ ๐๐ฆ๐ฏ๐ต๐ณ๐ข๐ญ ๐๐ข๐ณ๐ฌ๐ฆ๐ตโ๐ถ๐ด๐ข ๐ฌ๐ข ๐ฎ๐ข๐ด ๐ฎ๐ฐ๐ฅ๐ฆ๐ณ๐ฏ๐ฐ, ๐ฎ๐ข๐ด ๐ฐ๐ณ๐จ๐ข๐ฏ๐ช๐ด๐ข๐ฅ๐ฐ, ๐ถ๐จ ๐ฎ๐ข๐ด ๐ญ๐ถ๐ธ๐ข๐ด ๐ฏ๐จ๐ข ๐ด๐ฆ๐ฏ๐ต๐ณ๐ฐ ๐ด๐ข ๐ฌ๐ฐ๐ฎ๐ฆ๐ณ๐ด๐บ๐ฐ ๐ข๐ญ๐ข๐ฏ๐จ ๐ด๐ข ๐ต๐ข๐ฏ๐ข๐ฏ๐จ ๐๐ข๐บ๐ข๐ธ๐ข๐ฏ๐ฐ๐ฏ.
๐๐ฏ๐ช๐ข ๐ข๐ฏ๐จ ๐ฎ๐ข๐ฐ๐ฏ๐จ ๐ณ๐ข๐ต๐ช๐ฐ๐ฏ๐ข๐ญ๐ฆ ๐ด๐ข ๐ฎ๐ถ๐ฃ๐ข๐ณ๐ฐ๐จ ๐ฏ๐จ๐ข "๐๐ช๐ต๐บ ๐ฐ๐ง ๐๐ข๐บ๐ข๐ธ๐ข๐ฏ ๐๐ฆ๐ฏ๐ต๐ณ๐ข๐ญ ๐๐ข๐ณ๐ฌ๐ฆ๐ต"โ๐ถ๐ด๐ข ๐ฌ๐ข ๐ฎ๐ข๐ด ๐ญ๐ช๐ฎ๐ฑ๐บ๐ฐ, ๐ฎ๐ข๐ด ๐ญ๐ถ๐ธ๐ข๐ด, ๐ถ๐จ ๐ฎ๐ข๐ด ๐ฎ๐ฐ๐ฅ๐ฆ๐ณ๐ฏ๐ฐ๐ฏ๐จ ๐ฎ๐ฆ๐ณ๐ฌ๐ข๐ฅ๐ฐ ๐ฏ๐จ๐ข ๐ฎ๐ข๐จ๐ฉ๐ข๐ต๐ข๐จ ๐ฐ๐จ ๐ฎ๐ข๐ด ๐ด๐ข๐บ๐ฐ๐ฏ ๐ฏ๐จ๐ข ๐ข๐ค๐ค๐ฆ๐ด๐ด ๐ด๐ข ๐ฎ๐จ๐ข ๐ฑ๐ถ๐ฎ๐ข๐ฑ๐ข๐ญ๐ช๐ต ๐ถ๐จ ๐ฎ๐ข๐ด ๐ฐ๐ณ๐จ๐ข๐ฏ๐ช๐ด๐ข๐ฅ๐ฐ๐ฏ๐จ ๐ต๐ณ๐ข๐ฅ๐ช๐ฏ๐จ ๐ฆ๐ฏ๐ท๐ช๐ณ๐ฐ๐ฏ๐ฎ๐ฆ๐ฏ๐ต ๐ข๐ญ๐ข๐ฏ๐จ ๐ด๐ข ๐ต๐ข๐ฏ๐ข๐ฏ. #๐๐ฃ๐ข๐บ๐ข๐ธ๐๐ข๐บ๐ข๐ธ๐ข๐ฏ ๐๐ข๐บ ๐๐ฌ๐ฐ, ๐๐ฌ๐ข๐ธ, #๐๐ช๐ต๐ข๐๐ฏ๐จ๐๐ข๐บ๐ข๐ธ๐ข๐ฏ
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Sa paglabay sa mga tuig, ang Dakbayan sa Bayawan nailhan na karon isip 1st Class Component City sa Negros Oriental, 25 ka tuig human kini nahimong siyudad. Uban sa padayon nga pag-uswag sa dakbayan, nagpadayon usab ang mga kalambuan nga atong nasaksihan gikan sa sentro hangtod sa kabukiran.
Isip mga Bayawanon, adunay mga lugar nga nahimong parti na sa atong adlaw-adlaw nga kinabuhi ug parti sa atong pagdako dinhi sa atong pinalanggang siyudad. Usa niini mao ang kasamtangang Public Market, nga abli sa tanang mamalitay ug nagkalain-laing transaksyon gikan alas 4 sa kabuntagon hangtod alas 8 sa gabii.
Ang kasaysayan sa kasamtangang Public Market nagsugod human sa usa ka sunog niadtong July 1992, diin ang pasilidad gitukod pag-usab. Sukad niadto, dako na ang kausaban sa Bayawan. Base sa datos, misaka og 39.35% ang populasyon sa siyudad gikan sa 90,953 niadtong 1995 ngadto sa 126,744 sa 2024, sumala sa PSA Census. Apan sulod sa kapin duha ka dekada, nagpabiling halos walaโy dakong kausaban sa sukod ug layout sa merkado, nga maoy hinungdan sa nagkalain-laing operational ug structural nga mga problema.
Lakip niini ang:
โข Kakulang sa parking space alang sa mga sakyanan sa mga kustomer;
โข Siksikan nga arrangement sa mga stalls tungod sa limitadong lugar;
โข Limitado nga pasilidad sa sanitasyon ug utilities; ug
โข Pagtigum sa trapiko sa mga kadalanan nga naglibot sa kasamtangang Public Market.
Kini nga mga hagit nakaapekto sa kahapsay sa adlaw-adlaw nga operasyon sa merkado ug sa kinatibuk-ang kasinatian sa mga mamalitay ug vendors. Gani, subay usab sa resulta sa survey nga gipahigayon sa City Planning and Development Office niadtong ikaduhang kwarter sa tuig 2023, diin ang mga respondents nagpahayag sa ilang panginahanglan alang sa mas maayong pasilidad. Giila usab nila nga importante ang presensya sa regular nga rota sa pampublikong sakyanan ug lapad nga mga dalan isip mga mahinungdanong aspeto sa usa ka publikong merkado.
Isip tubag niini, ang LGU-Bayawan magtukod sa Bag-ong Public Market isip usa ka Local Economic Enterprise (LEE). Ang maong New Bayawan City Public Market motindog ug may kalapdon nga 33,100-square-meter sa luna nga gipanag-iya sa dakbayan. Diin kini usa ka modernong pasilidad nga adunay 462 ka stalls, structured zoning alang sa wet, dry, grocery, ug food sections, ug adunay kumpletong utilities.
Ang maong lokasyon anaa sa Diversion Road, Barangay Poblacion, Dakbayan sa Bayawan, diin itukod ang City of Bayawan New Public Market. Kini mga 3 minutos lamang ang biyahe kung magsakay og sakyanan, o 10 minutos kung baktason gikan sa kasamtangang lokasyon sa Public Market. Kini nga lokasyon maayong napilian tungod kay dali kining maagian gikan sa mga dagkong dalan sa siyudad ug ideal sa adlaw-adlaw nga kalihokan sa merkado ug makatabang sa mas organisado nga dagan sa transportasyon ug trading activities.
Ang maong konstruksyon nahiuyon usab sa Comprehensive Land Use Plan sa dakbayan, diin kini nga kalambuan parti sa expansion sa Central Business Center o aron mamenosan ang kahuot sa kasamtangang CBD ug public market area. Tumong usab niini ang paghatag og igo nga luna alang sa umaabot nga pagpalapad, ilabina sa nagkadaghang populasyon ug nagkadako nga mga kalihokan sa ekonomiya.
Ang maong proyekto nagpakita usab sa proactive nga tubag sa dakbayan sa umaabot nga mga hagit, ilabi na sa pagdumala sa traffic congestion, nga usa sa kasagarang problema nga giatubang sa daghang siyudad.
Sa kinatibuk-an, ang pagtukod sa Bag-ong Public Market usa ka estratehikong tubag sa dugay nang mga problema sa kasamtangang pasilidad. Kini nga proyekto dili lamang solusyon sa kahuot sa merkado, kondili usa usab ka dakong lakang padulong sa mas lig-on ug mas organisadong lokal nga ekonomiya ug usa ka paagi sa pagsiguro nga ang sunod nga henerasyon makaangkon og mas maayong siyudad kaysa sa atong nasinati karon.
