16/08/2026
“𝐆𝐮𝐠𝐦𝐚 𝐬𝐚 𝐓𝐫𝐢𝐛𝐨, 𝐊𝐚𝐬𝐢𝐧𝐠𝐤𝐚𝐬𝐢𝐧𝐠 𝐬𝐚 𝐏𝐚𝐠𝐬𝐞𝐫𝐛𝐢𝐬𝐲𝐨”
By: Butz Muyco
Photo Credits: Vernon Jio Viajar
For English version please click the link: https://miadp.da.gov.ph/love-for-the-tribe-a-heart-for-service/
“𝘒𝘶𝘯𝘨 𝘢𝘥𝘶𝘯𝘢 𝘬𝘢𝘺 𝘰𝘱𝘰𝘳𝘵𝘶𝘯𝘪𝘥𝘢𝘥 𝘴𝘢 𝘱𝘢𝘨𝘵𝘢𝘣𝘢𝘯𝘨 𝘴𝘢 𝘬𝘢𝘵𝘪𝘭𝘪𝘯𝘨𝘣𝘢𝘯, 𝘣𝘶𝘩𝘢𝘵𝘢 𝘬𝘪𝘯𝘪 𝘴𝘢 𝘵𝘪𝘣𝘶𝘰𝘬 𝘮𝘰𝘯𝘨 𝘬𝘢𝘴𝘪𝘯𝘨𝘬𝘢𝘴𝘪𝘯𝘨, 𝘩𝘶𝘯𝘢𝘩𝘶𝘯𝘢, 𝘶𝘨 𝘬𝘶𝘴𝘰𝘨.”
Ang sugilanon ni LJ usa ka testamento sa pagkamalahutayon taliwala sa mga pagsulay ug sa gugma sa pagserbisyo nga wala maghulat kung unsa ang madawat isip bugti.
“𝘒𝘶𝘯𝘨 𝘢𝘥𝘶𝘯𝘢 𝘬𝘢𝘺 𝘨𝘶𝘨𝘮𝘢, 𝘥𝘪𝘭𝘪 𝘬𝘢 𝘣𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯 𝘰𝘨 𝘬𝘢-𝘣𝘶𝘥𝘭𝘢𝘺 𝘴𝘢 𝘱𝘢𝘨𝘱𝘢𝘯𝘦𝘳𝘣𝘪𝘴𝘺𝘰,” panapos ni LJ.
Si LJ mipanaw niadtong Agosto 15, 2026 human sa usa ka aksidente. Ang iyang kinabuhi mahimong sayo nga natapos ug wala damha, apan ang mga buluhaton ug adbokasiya nga iyang nasugdan, ang mga tawo nga iyang nadasig, ug ang mga pangandoy nga iyang gihambin alang sa iyang tribo ug mga kabatan-onan, magpabilin.
MIADP | Indigenous Peoples' Harnessing Opportunities for a Progressive Economy
“𝐆𝐮𝐠𝐦𝐚 𝐬𝐚 𝐓𝐫𝐢𝐛𝐨, 𝐊𝐚𝐬𝐢𝐧𝐠𝐤𝐚𝐬𝐢𝐧𝐠 𝐬𝐚 𝐏𝐚𝐠𝐬𝐞𝐫𝐛𝐢𝐬𝐲𝐨”
By: Butz Muyco
Photo Credits: Vernon Jio Viajar
For English version please click the link: https://miadp.da.gov.ph/love-for-the-tribe-a-heart-for-service/
“𝘒𝘶𝘯𝘨 𝘢𝘥𝘶𝘯𝘢 𝘬𝘢𝘺 𝘰𝘱𝘰𝘳𝘵𝘶𝘯𝘪𝘥𝘢𝘥 𝘴𝘢 𝘱𝘢𝘨𝘵𝘢𝘣𝘢𝘯𝘨 𝘴𝘢 𝘬𝘢𝘵𝘪𝘭𝘪𝘯𝘨𝘣𝘢𝘯, 𝘣𝘶𝘩𝘢𝘵𝘢 𝘬𝘪𝘯𝘪 𝘴𝘢 𝘵𝘪𝘣𝘶𝘰𝘬 𝘮𝘰𝘯𝘨 𝘬𝘢𝘴𝘪𝘯𝘨𝘬𝘢𝘴𝘪𝘯𝘨, 𝘩𝘶𝘯𝘢𝘩𝘶𝘯𝘢, 𝘶𝘨 𝘬𝘶𝘴𝘰𝘨.”
Kini ang prinsipyo sa kinabuhi nga gihuptan ni Love Joy Ostos Evasco, o labing nailhan sa tawag nga “LJ.”
Si LJ, 35 anyos, usa ka Manobo nga taga-Barangay Zillovia, Talacogon, Agusan del Sur. Ikaduha siya sa tulo ka managsuon. Ang iyang amahan kaniadto usa ka yanong trabahante sa Provident Tree Farms, Inc., samtang ang iyang inahan maoy nag-atiman sa ilang panimalay.
Sama sa daghang kabatan-onang nagdako sa yano nga panimalay, nasinatian ni LJ ang kalisod, ilabi na sa iyang pag-eskwela. Human niya og high school, ug tungod sa kakulang sa mga oportunidad sa scholarship niadtong panahona, mipili siya nga magtrabaho sa konstruksyon.
Mokabat og upat ka tuig ang iyang paghunong sa pag-eskwela hangtod nga miabot ang higayon nga nakakuha siya og scholarship gikan sa National Commission on Indigenous Peoples o NCIP. Dili niya gusto nga usikan ang oportunidad.
Mipadayon siya sa kolehiyo isip working student, samtang aktibo usab nga miyembro sa varsity ug naningkamot sa pagmintinar sa grado nga gikinahanglan sa iyang scholarship.
“𝘈𝘥𝘶𝘯𝘢𝘺 𝘬𝘢 𝘩𝘢𝘯𝘨𝘢𝘬 𝘪𝘭𝘢𝘣𝘪 𝘯𝘢 𝘴𝘢 𝘱𝘢𝘨𝘵𝘶𝘣𝘢𝘨 𝘴𝘢 𝘮𝘨𝘢 𝘱𝘢𝘯𝘨𝘪𝘯𝘢𝘩𝘢𝘯𝘨𝘭𝘢𝘯𝘰𝘯 𝘶𝘨 𝘪𝘯𝘨𝘰𝘯 𝘮𝘢𝘯, 𝘢𝘯𝘨 𝘱𝘢𝘨𝘮𝘢𝘯𝘦𝘩𝘰 𝘴𝘢 𝘰𝘳𝘢𝘴 𝘵𝘶𝘯𝘨𝘰𝘥 𝘬𝘢𝘺 𝘨𝘢-𝘸𝘰𝘳𝘬𝘪𝘯𝘨 𝘴𝘵𝘶𝘥𝘦𝘯𝘵 𝘬𝘰, 𝘯𝘢𝘨-𝘷𝘢𝘳𝘴𝘪𝘵𝘺, 𝘶𝘨 𝘯𝘢𝘢 𝘱𝘢𝘺 𝘨𝘪-𝘮𝘪𝘯𝘵𝘪𝘯𝘢𝘳 𝘯𝘨𝘢 𝘨𝘳𝘢𝘥𝘰 𝘵𝘶𝘯𝘨𝘰𝘥 𝘬𝘢𝘺 𝘮𝘦𝘳𝘪𝘵-𝘣𝘢𝘴𝘦𝘥 𝘢𝘯𝘨 𝘢𝘬𝘰𝘯𝘨 𝘴𝘤𝘩𝘰𝘭𝘢𝘳𝘴𝘩𝘪𝘱.”
Dili sayon ang iyang dalan, apan nakab-ot niya ang iyang tumong. Malampuson siyang nakatapos sa Bachelor of Secondary Education major in English niadtong 2020 ug nakapasar sa Licensure Examination for Teachers niadtong 2021.
Apan labaw pa sa diploma ug lisensya sa pagtudlo, ang iyang pag-eskwela nahimong dalan aron mas masabtan niya ang iyang kaugalingon, ang iyang kultura, ug ang iyang responsibilidad ngadto sa iyang komunidad.
Isip nagtubo sulod sa usa ka Manobo nga komunidad ug naumol sa kultura niini, naanad si LJ sukad pa sa iyang pagkabata sa pagpaminaw sa mga istorya sa mga katigulangan bahin sa ilang kasaysayan ug kaliwatan.
Ganahan siyang mosaksi sa mga ritwal, tulumanon ug kulturanhong sayaw. Pinaagi niini, iyang nakat-unan ang daghang mga butang sama sa mga karaang tinuohan, mga tilimad-on mahitungod sa kamatayon, mga pamaagi sa pagpananom ug pag-ani, mga klase-klaseng kahoy, tanom ug hayop, mga hininang (handicrafts) ug labaw sa tanan, ang kanunay nga pagsangpit ug pag-ampo sa Magbabaja.
Kini nga mga kasinatian maoy nakapalalom sa iyang gugma ug garbo sa iyang pagka-Manobo.
“𝘋𝘢𝘨𝘩𝘢𝘯 𝘬𝘢𝘢𝘺𝘰 𝘬𝘰𝘨 𝘥𝘢𝘮𝘨𝘰 𝘢𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘴𝘢 𝘢𝘬𝘰𝘯𝘨 𝘵𝘳𝘪𝘣𝘰. 𝘈𝘬𝘰 𝘯𝘢𝘯𝘨𝘩𝘪𝘯𝘢𝘶𝘵 𝘯𝘨𝘢 𝘮𝘢𝘬𝘢𝘭𝘪𝘯𝘨𝘬𝘢𝘸𝘢𝘴 𝘴𝘢 𝘬𝘢𝘬𝘢𝘣𝘶𝘴 𝘢𝘯𝘨 𝘢𝘬𝘰𝘯𝘨 𝘮𝘨𝘢 𝘬𝘢𝘪𝘨𝘴𝘶𝘰𝘯𝘢𝘯𝘨 𝘭𝘶𝘮𝘢𝘥, 𝘮𝘢𝘬𝘢𝘬𝘢𝘵-𝘰𝘯 𝘴𝘢 𝘱𝘢𝘨𝘱𝘢𝘴𝘪𝘶𝘨𝘥𝘢 𝘰𝘨 𝘮𝘨𝘢 𝘨𝘢𝘨𝘮𝘢𝘺 𝘯𝘨𝘢 𝘯𝘦𝘨𝘰𝘴𝘺𝘰 𝘱𝘪𝘯𝘢𝘢𝘨𝘪 𝘴𝘢 𝘪𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘮𝘨𝘢 𝘬𝘢𝘩𝘶𝘨𝘱𝘶𝘯𝘨𝘢𝘯 𝘶𝘨 𝘮𝘢-𝘱𝘳𝘦𝘴𝘦𝘳𝘣𝘢𝘳 𝘢𝘯𝘨 𝘢𝘮𝘰𝘯𝘨 𝘱𝘪𝘯𝘶𝘭𝘶𝘯𝘨𝘢𝘯 𝘭𝘢𝘬𝘪𝘱 𝘢𝘯𝘨 𝘮𝘨𝘢 𝘵𝘳𝘢𝘥𝘪𝘴𝘺𝘰𝘯𝘢𝘭 𝘯𝘨𝘢 𝘬𝘢𝘢𝘭𝘢𝘮, 𝘴𝘪𝘴𝘵𝘦𝘮𝘢 𝘶𝘨 𝘮𝘨𝘢 𝘵𝘶𝘭𝘶𝘮𝘢𝘯𝘰𝘯 𝘰 𝘐𝘯𝘥𝘪𝘨𝘦𝘯𝘰𝘶𝘴 𝘒𝘯𝘰𝘸𝘭𝘦𝘥𝘨𝘦 𝘚𝘺𝘴𝘵𝘦𝘮𝘴 𝘢𝘯𝘥 𝘗𝘳𝘢𝘤𝘵𝘪𝘤𝘦𝘴 (𝘐𝘒𝘚𝘗).”
Ang iyang mga damgo alang sa tribo dili lamang kutob sa mga pulong. Sa iyang trabaho ug boluntaryong pagserbisyo, iyang gipangita ang mga paagi aron mahimong kabahin sa kausaban nga gusto niyang makita sa iyang komunidad.
Sulod na sa tulo ka tuig, nagtrabaho si LJ sa Mindanao Inclusive Agriculture Development Project (MIADP) isip Development Management Officer (DMO) sa Regional Project Coordination Office XIII.
Ubos sa MIADP, nagserbisyo siya sa upat ka mga yutang kabilin nga nahimutang sa Bunawan ug Rosario sa Agusan del Sur, San Miguel sa Surigao del Sur, ug Higaonon Ancestral Domain sa Agusan del Norte, nga milakip usab sa mga kasikbit nga lugar sa Agusan del Sur ug Misamis Oriental.
Isip DMO, nahimo siyang tulay tali sa proyekto ug sa mga komunidad sulod sa mga ancestral domains.
Sa mga mahinungdanong panagtigum, iyang ipaambit ngadto sa mga tigpatuman sa proyekto ang kultura, tradisyon ug mga pamaagi sa mga lumad nga komunidad aron mas mahimong sensitibo ug mahimong haum sa ilang kultura ug kahimtang ang implementasyon sa proyekto. Sa samang higayon, iyang gipasabot ngadto sa mga lider ug miyembro sa komunidad ang mga proseso sa MIADP, ilabi na ang mga teknikal nga aspeto nga mahimong lisod sabton kung walay tukmang pagpatin-aw.
Pinaagi niini, mas nahimong hapsay ang koordinasyon tali sa proyekto ug sa komunidad. Labaw sa tanan, gitabangan niya ang mga komunidad nga mas masabtan ang proseso sa Proyekto ug makabaton og mas lig-on nga pagpanag-iya sa mga kalihukan ug benepisyo nga moabot sa ilang yutang kabilin. Lakip usab sa iyang trabaho ang pagpangalap ug pagtigom sa mga datos ug kasayuran nga mahinungdanon alang sa proyekto.
Apan ang pagserbisyo ni LJ dili lamang kutob sa iyang trabaho sa MIADP.
Aktibo usab siya sa nagkadaiyang boluntaryong kalihukan ug mga organisasyon nga nagpunting sa pagpalambo sa mga kabatan-onan ug kababayen-ang Indigenous Peoples.
Sa kasamtangan, siya ang Presidente/Convenor sa Mindanao Youth Program sa Caraga Region ug, sa Mindanao-wide, Bise Presidente. Siya usab ang Presidente sa Agusan del Sur Indigenous Peoples Youth Organization, Youth Chairman sa Provincial Tribal Council sa Agusan del Sur, ug Youth Chairman sa Municipal Tribal Council sa Talacogon, dugang pa sa iyang mga kalihukan ug apilasyon sa nagkadaiyang konseho.
Alang kang LJ, ang pagserbisyo dili lamang responsibilidad. Usa kini ka paagi sa pagbalik sa iyang nakat-unan ug nadawat nga mga oportunidad.
Tungod kay nasinati niya mismo ang kalisod sa pagpangita og kahigayunan sa edukasyon, usa sa iyang pinakadakong pangandoy alang sa mga kabatan-onang IP mao ang mahatagan sila og daghang oportunidad.
“𝘈𝘯𝘨 𝘢𝘬𝘰𝘯𝘨 𝘱𝘢𝘯𝘨𝘢𝘯𝘥𝘰𝘺 𝘢𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘴𝘢 𝘮𝘨𝘢 𝘬𝘢𝘣𝘢𝘵𝘢𝘯-𝘰𝘯𝘢𝘯𝘨 𝘐𝘗 𝘮𝘢𝘰 𝘯𝘨𝘢 𝘮𝘢𝘬𝘢𝘢𝘯𝘨𝘬𝘰𝘯 𝘴𝘪𝘭𝘢 𝘰𝘨 𝘪𝘯𝘬𝘭𝘶𝘴𝘪𝘣𝘰 𝘶𝘨 𝘮𝘢𝘴 𝘭𝘢𝘱𝘢𝘥 𝘯𝘨𝘢 𝘴𝘤𝘩𝘰𝘭𝘢𝘳𝘴𝘩𝘪𝘱 𝘢𝘳𝘰𝘯 𝘮𝘢𝘩𝘢𝘵𝘢𝘨𝘢𝘯 𝘰𝘨 𝘬𝘢𝘩𝘪𝘨𝘢𝘺𝘶𝘯𝘢𝘯 𝘢𝘯𝘨 𝘮𝘨𝘢 𝘬𝘢𝘣𝘢𝘵𝘢𝘯-𝘰𝘯𝘢𝘯𝘨 𝘐𝘗 𝘯𝘨𝘢 𝘮𝘢𝘬𝘢𝘣𝘢𝘵𝘰𝘯 𝘰𝘨 𝘵𝘢𝘢𝘴 𝘯𝘨𝘢 𝘦𝘥𝘶𝘬𝘢𝘴𝘺𝘰𝘯, 𝘪𝘭𝘢𝘣𝘪 𝘯𝘢 𝘯𝘪𝘢𝘥𝘵𝘰𝘯𝘨 𝘮𝘨𝘢 𝘱𝘢𝘮𝘪𝘭𝘺𝘢 𝘯𝘨𝘢 𝘸𝘢𝘭𝘢𝘺 𝘪𝘨𝘰𝘯𝘨 𝘪𝘬𝘢𝘴𝘢𝘳𝘢𝘯𝘨 𝘴𝘢 𝘱𝘢𝘨𝘱𝘢-𝘵𝘶𝘯𝘨𝘩𝘢 𝘴𝘢 𝘪𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘮𝘨𝘢 𝘢𝘯𝘢𝘬.”
Sama kaniya nga nakatapos pinaagi sa scholarship sa NCIP, gusto niya nga ang ubang kabatan-onang lumad makasinati usab sa kahigayunan nga makausab sa ilang kaugmaon.
Gusto usab niya nga mas mahimong lig-on ang mga kahugpungan sa kabatan-onan ug kababayen-an ug motubo ang ilang gugma sa pagserbisyo sa tribo.
“𝘜𝘯𝘵𝘢 𝘮𝘢𝘬𝘢𝘣𝘢𝘵𝘰𝘯 𝘮𝘪 𝘰𝘨 𝘐𝘗 𝘠𝘰𝘶𝘵𝘩 𝘏𝘶𝘣 𝘧𝘰𝘳 𝘚𝘦𝘳𝘷𝘪𝘤𝘦 𝘶𝘨 𝘚𝘤𝘩𝘰𝘰𝘭 𝘰𝘧 𝘓𝘪𝘷𝘪𝘯𝘨 𝘛𝘳𝘢𝘥𝘪𝘵𝘪𝘰𝘯𝘴 𝘢𝘳𝘰𝘯 𝘮𝘢𝘴 𝘮𝘢𝘱𝘢𝘬𝘢𝘺𝘭𝘢𝘱 𝘱𝘢 𝘢𝘯𝘨 𝘥𝘢𝘨𝘩𝘢𝘯𝘨 𝘭𝘢𝘪𝘯-𝘭𝘢𝘪𝘯𝘨 𝘬𝘶𝘭𝘵𝘶𝘳𝘢𝘯𝘩𝘰𝘯𝘨 𝘬𝘢𝘭𝘪𝘩𝘶𝘬𝘢𝘯 𝘢𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘴𝘢 𝘮𝘨𝘢 𝘬𝘢𝘣𝘢𝘵𝘢𝘯-𝘰𝘯𝘢𝘯 𝘢𝘳𝘰𝘯 𝘮𝘢𝘨𝘱𝘢𝘣𝘪𝘭𝘪𝘯𝘨 𝘣𝘶𝘩𝘪 𝘢𝘯𝘨 𝘢𝘮𝘰𝘯𝘨 𝘬𝘶𝘭𝘵𝘶𝘳𝘢 𝘶𝘨 𝘪𝘬𝘢𝘱𝘢𝘴𝘪𝘨𝘢𝘳𝘣𝘰 𝘴𝘢 𝘵𝘪𝘣𝘶𝘰𝘬 𝘬𝘢𝘭𝘪𝘣𝘶𝘵𝘢𝘯.”
Gihandum usab ni LJ nga ang mga kabatan-onan ug kababayen-ang lumad makabaton og lig-on nga mga kahugpungan nga adunay kaugalingong negosyo nga ilang pagadumalahon ug palambuon aron makatabang sa ilang mga komunidad.
Alang kaniya, ang tinuod nga kalambuan mao ang panahon nga ang mga komunidad sa IP mahimo nang makabarog sa ilang kaugalingon, adunay kaugalingong kahinguhaan, ug dili kinahanglan nga magsalig kanunay sa tabang gikan sa gawas.
Sama sa iyang kaugalingong kasinatian, nasinati usab ni LJ ang mga higayon nga gusto na siyang mohunong tungod sa nagsapaw-sapaw nga mga responsibilidad.
“𝘋𝘢𝘨𝘩𝘢𝘯 𝘨𝘺𝘶𝘥 𝘯𝘨𝘢 𝘩𝘪𝘨𝘢𝘺𝘰𝘯 𝘯𝘨𝘢 𝘣𝘶𝘰𝘵 𝘯𝘢𝘬𝘰 𝘮𝘰𝘩𝘶𝘯𝘰𝘯𝘨. 𝘈𝘱𝘢𝘯 𝘵𝘶𝘯𝘨𝘰𝘥 𝘬𝘢𝘺 𝘬𝘪𝘯𝘢𝘪𝘺𝘢𝘩𝘢𝘯 𝘯𝘢𝘮𝘰 𝘴𝘢 𝘵𝘳𝘪𝘣𝘰 𝘯𝘨𝘢 𝘥𝘪𝘭𝘪 𝘮𝘰-𝘴𝘶𝘳𝘳𝘦𝘯𝘥𝘦𝘳 𝘣𝘪𝘴𝘢𝘯 𝘬𝘢𝘭𝘢𝘱𝘢𝘪𝘵 𝘯𝘢, 𝘮𝘢𝘰 𝘯𝘨𝘢 𝘯𝘢𝘨𝘱𝘢𝘥𝘢𝘺𝘰𝘯 𝘭𝘢𝘯𝘨 𝘨𝘪𝘩𝘢𝘱𝘰𝘯 𝘬𝘰.”
Kini nga pagkamalahutayon maoy usa sa mga kinaiya nga iyang gidala sa iyang pagserbisyo.
Usa sa mga kalampusan nga nakahatag kaniya og dakong garbo ug kalipay mao bag-ohay pa lang natapos nga 1st Regional-Wide IP Youth and Women Summit sa Caraga Region, nga gipahigayon atol sa Naliyagan Festival niadtong Hunyo 11, 2026 sa Gov. D.O. Plaza Sports Complex sa Patin-ay, Prosperidad, Agusan del Sur.
Gitambongan kini sa mokabat sa 500 ka mga partisipante gikan sa nagkalain-laing tribo sa rehiyon. Isip overall event coordinator ug director, dili matukib ang iyang kalipay nga makita ang mga kabatan-onang IP nga nagkatigum, nagkaila, nagtinabangay ug sinsero nga nagpaambit sa ilang mga pangandoy alang sa ilang mga komunidad.
Para kang LJ, usa kini ka pagpamatuod nga ang kabatan-onang IP makamaong mo-adaptar ug mopahaum sa mga kabag-ohan dala sa pagbag-o sa panahon. Mahimo usab silang mga maayong lider, tigpanalipod sa kultura, ug mga kauban sa pagpalambo sa ilang kaugalingong komunidad.
Sa iyang kinabuhi, ang edukasyon nahimong oportunidad. Ang kultura nahimong pundasyon. Ug ang pagserbisyo nahimong pahinungod ug iyang pamaagi sa pagbalik.
Ang sugilanon ni LJ usa ka testamento sa pagkamalahutayon taliwala sa mga pagsulay ug sa gugma sa pagserbisyo nga wala maghulat kung unsa ang madawat isip bugti.
“𝘒𝘶𝘯𝘨 𝘢𝘥𝘶𝘯𝘢 𝘬𝘢𝘺 𝘨𝘶𝘨𝘮𝘢, 𝘥𝘪𝘭𝘪 𝘬𝘢 𝘣𝘢𝘵𝘪𝘰𝘯 𝘰𝘨 𝘬𝘢-𝘣𝘶𝘥𝘭𝘢𝘺 𝘴𝘢 𝘱𝘢𝘨𝘱𝘢𝘯𝘦𝘳𝘣𝘪𝘴𝘺𝘰,” panapos ni LJ.
Si LJ mipanaw niadtong Agosto 15, 2026 human sa usa ka aksidente. Ang iyang kinabuhi mahimong sayo nga natapos ug wala damha, apan ang mga buluhaton ug adbokasiya nga iyang nasugdan, ang mga tawo nga iyang nadasig, ug ang mga pangandoy nga iyang gihambin alang sa iyang tribo ug mga kabatan-onan, magpabilin.