22/07/2023
SULBARON ANG KRISIS SA KAPANGINABUHIAN, KATUNGOD, UG KAUGALINGNAN!
Unity Statement
Cebu United Peopleโs SONA
Karong Hulyo 24, 2023 ang ikaduhang State of the Nation Address (SONA) sa administrasyong Ferdinand Marcos Jr. Apan, dakong pangutana sa atoa, unsa na ba ang tinuoray nga kahimtang karon sa mga Sugboanon ilawum sa kasamtangang rehimen?
Sa kasamtangan, nagatubang og lain-lain ug nagkagrabeng krisis ang katawhang Sugboanon sa nataran sa kapanginabuhian, katungod, ug kaugalingnan. Una, anaa dira ang kawad-on sa disente ug makabuhing kapanginabuhian. Karong buwan sa Hulyo, pipila lang ka adlaw usa ang SONA ni Marcos, adunay wala nagkuwang nga 4,000 ka mga empleyado gikan sa Mactan Export Processing Zone (MEPZ) nag nawad-an og trabaho human mingbalhin sa Cambodia ang duha ka Taiwan-owned nga kompanya gikan sa Sports City tungod mas barato ang kusog-pamuo ngadto nga mo kantidad og $6.00 kumpara sa $7.00 nga ginasweldo sa mga mamumuo diri sa Sugbo. Niaging tuig lamang pag Septyembre, adunay 4,000 usab nga nawagtangan og trabaho human nagsarado ang lima ka kompanya niini sa susamang kompanya sulod sa MEPZ.
Ang kining kuyanap nga tinaktakay nahitabo atubangan sa nagkataas nga inplasyon sa Sentrong Kabisay-an, nga mo abot og halos 8.4% kumpara sa 6.1% nga nasudnong inplasyon. Mas gipagrabe pa kini pinaagi sa kuyanap nga pagpatuman sa kontraktwalisasyon nga nahimong dakong bara sa pagtagamtam sa katungod nga mag-organisa sa mga mamumuo, dugang benepisyo, ug makabuhing suholan. Buot pasabot, padayon nagkamahal ang mga presyo sa mga batakang palaliton, samtang nagatubang ang yanong Sugboanon og kakuwangan o di-istable nga panginabuhi ug ubos nga suholan, nga halos dili paigo sa mga batakang panginahanglan sa usa ka pamilyahan samtang nakatagamtam ang mga dagkong kapitalista nga nanag-iya sa maong mga negosyo og sobra-sobrang ginansya.
Sa pikas bahin, ang mga batakang serbisyo sama sa tubig ug kuryente padayong nagkamahal. Partikular sa serbisyong tubig, adunay hulga karon nga mapribatisa ang Metro Cebu Water District (MCWD) sa PrimeWater nga gipanagiyahan sa pamilyang Villar. Sa tibuok Pilipinas, adunay 160 ka Joint Venture Agreements (JVA) nga gisulod sa halos 584 ka Water Districts. Ang 124 niini kay kupot sa PrimeWater. Kun madayon ang maong hulga sa pribatisasyon, posible kini nga mo resulta sa pagpanaktak sa mga mamumuo sama sa nahitabo sa Bacolod City Water District (BACIWA), bati nga kalidad sa serbisyo sa tubig, ug taas nga balayronon. Nagpadayon usab ang pagsaka sa presyo sa kuryente sa probinsya sa Sugbo. Halos Php 22.00 per kilowatt hour ang ginabayad sa matag konsumedor sa CEBECO 1, 2, ug 3. Samtang mo kabat na og Php 16.00 per kilowatt hour ang ginabayad sa mga konsumedor sa VECO. Kini tanan mas taas pa sa ginabayad sa mga lumulupyo sa Metro Manila.
Nagkakuyanap usab ang pagpanglapas sa batakang katungod sa pamuyo pinaagi sa mga dinagkong demolisyon sa kasyudaran sa Sugbo. Pinaagi sa three meter easement nga palisiya ug development projects nga ginapatuman sa lokal nga kagamhanan sa dakbayan sa Sugbo, adunay gitanchang 12,000 hantud sa 14,000 ka mga pamilya ang apektado. Labing apektado usab ang mga lumulupyo ug mga mangingisda sa Minglanilla, dakbayan sa Mandaue, dakbayan sa Lapu-Lapu, ug Cordova, gawas sa uban pang mga lugar sa Sugbo, bunga sa nagkadaghang dinagkong mga proyektong reklamasyon.
Padayon sad ang pagpangphase-out sa mga traditional public utility vehicles (PUV) bunga sa mini nga PUV Modernization Program (PUVMP) nga unang gipatuman panahon sa administrasyong Rodrigo Duterte ug gipadayon sa rehimeng Marcos Jr. Ang maong programa nag resulta lang sa giingon nga corporatization sa sektor sa transportasyon o ang pagpanag-iya sa mga dagkong korporasyon aron mamonopolyo ang mga nagdagan nga mga PUV para sa ilahang kaugalingong ginansya. Tungod niini, signipikante ang pagubos sa ihap sa mga traditional jeep nga ming resulta sa kawad-on og kapanginabuhian sa mga drayber ug gamay nga operaytor, ug padayon nga pagsaka sa plitehan.
Biktima usab ang sektor sa mga kabatan-onang estudyante sa kawalay aksyon sa administrasyong Marcos Jr. sa krisis nga ginaatubang sa mga kabatan-onan. Sa kasamtangan, sunod-sunod ang mga aplikasyon para sa tuition and other school fees increase (TOSFI) sa mga tunghaan, sama sa University of Cebu, University of San Carlos, University of San Jose - Recoletos, University of Southern Philippines Foundation, ug Cebu Institute of Technology - Universityโparehong mga mayor nga unibersidad sa Sugbo. Samtang pag niaging tuig, nakaltasan usab ang pondo para sa Cebu Normal University ug Cebu Technological University. Bunga niini, mas nahimong grabe ang kahimtang sa krisis sa edukasyon: ang kakuwangan sa mga pasilidad ug mga magtutudlo, lakip na ang makabuhing suholan sa mga empleyado sa mga tunghaan, ug kamahal sa balayronon sulod sa mga unibersidad.
Tataw ang pagantos sa katawhang Sugboanon karon ilawum sa administrasyong Marcos Jr. Dili lang sa pagpanghikaw sa katungod sa yanong Sugboanon nga makapanginabuhi pero apil na usab ang padayon nga sistematikong pagpahilom sa kinsa mang mosupak sa mga di-makikatawhanong palisiya sa gobyerno. Nakita kini nato sa nahitabong abduction ni Dyan Gumanao ug Armand Dayoha nga parehong mga labor rights advocates, ang padayon nga militarisasyon sa mga pabrika, komunidad, ug eskwelahan. Nagpadayon gihapon ang mga pagpamatay ilawum sa giyera kontra droga kun diin mo kabat na sa 342 ang biktima sa drug-related killings.
Kini tanan nagpamatuod lang nga ilawum sa unang tuig sa gobyernong Marcos Jr., walay signipikanteng kausaban ang nahitabo. Mas nigrabe lang ang krisis sa kapanginabuhian, katungod, ug kaugalingnan. Maong karon, dakong hagit sa katawhang Sugboanon nga maghiusa aron maduso ang pagsulbad sa maong mga krisis ginaatubang nato karon. Karong Hulyo 24, sa adlaw mismo sa State of the Nation Address, atong ipadangat ang atoang tinuoray nga kahimtang sa kadalanan. Dungan nato ipanawagan ang sumusunod:
1. Nasudnong minimum nga suholan nga nakasubay sa family living wage
2. Pagundang sa kontraktwalisasyon
3. Pagpaubos sa presyo sa batakang palaliton
4. Pampublikong serbisyo, dili negosyo
5. Aksesible ug dekalidad nga edukasyon
6. Disente ug abot-kayang pabalay
7. Pagundang sa reklamasyon
8. Pagundang sa jeepney phaseout
8. Pagrespeto sa mga demokratikong katungod