03/09/2026
🌫️ PUBLIC ADVISORY | TRANSBOUNDARY HAZE
📍 Talisayan, Misamis Oriental
📅 September 3, 2026
🌫️ UNSA ANG HAZE?
Ang haze mao ang kahimtang diin ang hangin adunay daghang gagmay kaayong particles sama sa aso, abog, ug uban pang pollutants nga nagpahimo nga lubog o murag adunay puti/abuhon nga tabon ang palibot.
Usa sa mga partikulo nga gina-monitor mao ang PM2.5 — mga pinong partikulo nga adunay diyametro nga 2.5 micrometers o mas gamay pa. Tungod sa ilang kagamay, mahimo masinghot og masulod sa atong baga.
🇮🇩 NGANONG NAA'Y HAZE?
Ang kasamtangang haze sa pipila ka bahin sa Pilipinas posibleng nalambigit sa smoke ug transboundary haze gikan sa nagpadayong forest ug land fires sa Kalimantan, Indonesia.
Sumala sa DENR-Environmental Management Bureau (DENR-EMB), ang aso gikan sa mga sunog sa Kalimantan nadala paingon sa Pilipinas pinaagi sa Southwest Monsoon o Habagat. Tungod niini, ang haze ug particulate matter mahimong makaabot sa lain-laing bahin sa nasud depende sa direksyon ug kusog sa hangin.
Ang DENR-EMB usab nagpahinumdom nga ang air quality dynamic ug mahimong mausab depende sa pollution sources, hangin, ulan, ug uban pang meteorological conditions.
📊 UNSA ANG MGA READING SA DENR-EMB SA NORTHERN MINDANAO?
Ang pinakabag-o nga datos nga gipagawas sa DENR-EMB Region X nagpakita nga adunay pagtaas sa fine particulate matter sa pipila ka monitoring stations sa Northern Mindanao.
Sa monitoring gikan August 30 hangtod September 1, 2026:
• Iligan City: AQI 203 niadtong August 31 ug 209 niadtong September 1 — Acutely Unhealthy
• Cagayan de Oro City: gikan sa AQI 78 ug 96, misaka ngadto sa 105 niadtong September 1 — Unhealthy for Sensitive Groups
• Tagoloan, Misamis Oriental: AQI 109, 109, ug 140 — Unhealthy for Sensitive Groups
Ang Unhealthy for Sensitive Groups nagpasabot nga ang mga sensitibo sa air pollution sama sa mga hubakon, mahimong makasinati og health effects. Apil niini ang mga bata, senior citizens, ug mga tawo nga adunay respiratory o cardiovascular conditions.
Ang mas taas nga AQI, sama sa 201 pataas, nagpasabot og mas seryosong lebel sa air pollution ug mas dako nga risgo sa panglawas.
Importante usab nga masabtan nga ang Tagoloan monitoring station usa ka aktuwal nga ground-based air-quality monitoring station, busa ang datos niini mas direktang nagrepresentar sa kondisyon sa hangin sa palibot sa maong monitoring site.
📍 EPEKTO SA TALISAYAN
Sa pagkakaron, walay DENR-EMB continuous ambient air-quality monitoring station nga nahimutang mismo sa Talisayan nga makahatag og real-time ground measurement alang sa atong lungsod.
Tungod niini, ang Talisayan naggamit usab og Windy air-quality data isip supplementary reference aron makita ang projected/modelled air-quality condition sa atong area.
Sa monitoring nga atong naobserbahan sa Windy karong adlawa, ang AQI sa Talisayan misugod sa mga 96 ug mikunhod ngadto sa mga 59 sa panahon nga gi-monitor.
Kini nagpakita nga, sulod sa maong observation period, wala nagpadayon sa pagsaka ang modelled AQI sa Talisayan ug hinuon adunay downward trend.
⚠️ Apan importante ang clarification: ang Windy reading dili parehas sa actual ground measurement sa DENR-EMB.
Ang Windy naggamit og atmospheric/modelled air-quality information, lakip ang PM2.5 ug uban pang air-quality parameters. Tungod kay walay monitoring instrument mismo sa Talisayan, kini makatabang isip reference o indication sa posible nga kondisyon sa atong area, apan dili kini angay sabton nga opisyal nga DENR-EMB AQI reading sa Talisayan.
Busa, ang mas tukmang pahayag karon mao nga:
Ang Talisayan anaa sa usa ka rehiyon nga naapektuhan sa transboundary haze, apan ang available Windy modelled data nga atong naobserbahan nagpakita sa Moderate nga lebel ug wala nagpakita og sitwasyon nga isip usa ka emergency.
👥 UNSAY ANGAY BUHATON NATO MGA RESIDENTE?
Samtang padayon ang monitoring:
✅ Likayi ang dugay ug strenuous nga outdoor activities kung makita nga nagkabaga ang haze.
✅ Ang mga bata, senior citizens, ug mga sensitibo sa air pollution kinahanglan magmatngon ug limitahan ang dugay nga exposure sa gawas kung mosamot ang haze.
✅ Kung kinahanglan gyud mogawas ug makita nga dense ang haze, ikonsiderar ang paggamit og well-fitted N95 mask.
✅ Likayi ang open burning ug uban pang kalihokan nga makadugang sa smoke ug particulate pollution.
✅ Bantayi ang mga sintomas sama sa pag-ubo, throat irritation, kalisod sa pagginhawa, o uban pang dili komportable nga epekto.
✅ Padayon nga subaybayan ang opisyal nga air-quality updates gikan sa DENR-EMB, LGU, ug uban pang awtoridad.
📌 IMPORTANTE NGA PAHINUMDOM
Ang haze dili pasabot nga ang hangin sa tanang lugar parehas og kalidad. Ang air quality mahimong mausab matag oras depende sa direksyon sa hangin, ulan, atmospheric conditions, ug kadaghan sa pollutants nga anaa sa palibot.
Ang LGU Talisayan, pinaagi sa concerned offices, magpadayon sa pagmonitor sa sitwasyon ug maghatag og dugang nga impormasyon kung adunay mahinungdanong pagbag-o sa air quality condition.
Stay informed. Stay cautious. Protect our air.
REFERENCES / SOURCES:
• DENR-Environmental Management Bureau (DENR-EMB) — official air-quality monitoring information for Northern Mindanao and explanation of real-time monitoring.
• DENR-EMB / Philippine News Agency (PNA) — transboundary haze from Kalimantan, Indonesia, transported toward the Philippines by the Southwest Monsoon (Habagat), and guidance on changing air-quality conditions.
• Inquirer Mindanao — DENR-EMB-10 monitoring data for Iligan City, Cagayan de Oro and Tagoloan, including the August 30–September 1 readings.
• MindaNews — DENR-EMB observations regarding haze from Kalimantan and potential health concerns from particulate matter.
• Windy — air-quality model/data reference. Windy provides modelled air-quality parameters including US AQI, PM2.5 and PM10; its data should be treated as supplementary/modelled information rather than a substitute for a local ground monitoring station.
