Timuay Justice and Governance

20/08/2026

20/08/2026

Noong ika-13 ng Agosto, 2026, nagsagawa ng kanduli o ritwal ang Timuay Justice and Governance (TJG) kaugnay ng Teduray and Lambangian Ancestral Domain Claim (TLADC) upang humingi ng gabay para sa maayos at mapayapang daloy ng pagproseso ng Certificate of Ancestral Domain Title (CADT). Ito ay bunga ng mahigit dalawampung (20) taon ng pakikibaka ng tribung Teduray at Lambangian para sa pagkilala at proteksyon ng ating fusaka inged.

Sa pamamagitan ng liderato ng ating MIPA Minister na si Hon. Guiamal B. Abdulrahman at Hon. Interim BARMM Chief Minister Abdulraof A. Macacua, ang delineation process ng ating fusaka inged ay nakumpleto na ng NCIP Region XII sa pamumuno ni Regional Dir. Hon. Joey Bogay. Ito ay legasiya ng ating MIPA Minister at iba pang ahensya na may mahalagang papel sa proseso tulad ng MENRE, MAFAR, at LGUs sa loob ng perimeter area ng claim.

Mahalagang maunawaan na ang fusaka inged ay communal property ng mga Teduray at Lambangian. Hindi ito pagmamay-ari ng iisang indibidwal, pamilya, o organisasyon lamang. Ito ay lupang ninuno na may malalim na ugnayang pangkultura, espirituwal, at pangkabuhayan. Higit sa lahat, ito ay pamana ng ating mga ninuno na dapat nating pangalagaan at protektahan.

Ang bawat hakbang na natatapos sa prosesong ito ay may direktang kahulugan sa buhay ng mga katutubong Teduray at Lambangian, lalo na sa seguridad ng ating mga tahanan at kabuhayan, pagpapanatili ng ating kultura at tradisyon, proteksiyon sa ating likas na yaman, at pagtiyak na may lupang maipapamana sa mga susunod pa na henerasyon.

20/08/2026

📣𝐏𝐀𝐔𝐍𝐀𝐖𝐀 𝐒𝐀 𝐌𝐆𝐀 𝐓𝐉𝐆 𝐁𝐀𝐆𝐋𝐀𝐋𝐀𝐍 𝐀𝐓 𝐒𝐄𝐎𝐍𝐎𝐌𝐎𝐍: 𝐏𝐚𝐫𝐭 𝟐
𝐀𝐠𝐨𝐬𝐭𝐨 𝟐𝟎, 𝟐𝟎𝟐𝟔

Mapagmahal na pagbati!

Sa unang pahayag, sinabi natin na pitong (7) buwan ang lumipas matapos ipasa ng Bangsamoro Parliament ang Amended BAA 35 to BAA 88 ngunit nanahimik ang lahat ng nakaalam sa batas at nitong August 18, 2026 biglang nagkaroon ng Kongreso para talakayin ito matapos ang anim (6) na asembliya ng mga tribo sa ilalim ng limang (5) Indigenous Political Structures (IPS) sa BARMM.

Sa pangkalahantan, mapayapa ang limang (5) asembliya: Higaonon, Erumenen ne Menuvu, Blaan, Menubo Dulangan at Lambangian. Tanging sa Teduray may planadong mass movement sa labas ng venue kung saan isinagawa ang pagtitipon alinsunod sa COMELEC SPP No. 26-005 (NMIP).

Pero, bago ang August 6, 2026 na asembliya ng Teduray ay may nakasalang na Appeal sa MIPA, Comelec at Office of the Chief Minister (OCM). Humingi ng comment ang MIPA mula sa TJG noong August 3, 2026 at naisumiti ang TJG comment noong August 5, 2026. Sa mga araw na ito ay may mga banta na ng mass mobilization laban sa Teduray assembly. Ang mga nasa likod ng mass mobilization ay alam ang batas na sino man ang hindi delegado ay dumadaan sa COMELEC for accreditation dahil sa pangkalahatan ay election related ang activity na ito dahil laman ito ng BAA 88 at COMELEC Reso. 11235. Ibig sabihin hindi ito isang open to all na asembliya dahil may mga alituntunin na sinusnod.

Ang usapin sa asembliya ay ang pagtalaga ng Representative sa Bangsamoro Parliament sa pamamagitan ng IPS at customary laws. Ang IPS ay may sariling decision making body sa mga mahahalagang usapin at naging practice na rin ito sa loob ng mahabang panahon na walang naitalang protesta. Noong 1995 at 2005 ay nagdecision ang TJG sa pamamagitan ng parehong proseso sa Unified Ancestral domain claim ng Teduray at Lambangian na ngayon ay malapit ng magkabunga sa pagsisikap ng MIPA Minister Hon. Guiamal B. Abdulrahman, ang ICM Hon. Abdulrauf Macacua, ang NCIP region 12 at National, ang MENRE, PAFID at mga LGUS sa perimeter areas ng claim.

At nitong bago lamang, October 1-4, 2024 TJG Timfada Limud sa Upi Municipal Gymnasium na may 803 delegates ang dumalo sa installation ng mga Baglalan sa Inged, mga Kasarigan sa Inged at Fagilidan. Wala po tayong na record na kaso ng pagprotesta o pagtuligsa sa mga proseso.

Ngunit noong August 6, 2026 na may mahigit na 200 na mga delegado na nagmula sa iba’t-ibang antas ng TJG decision making bodies ay sinalubong ng protesta sa parehong installation process – iyon nga lang, TJG installation sa Reserved Seats Nominees para sa Regional Inter-Tribal Convention (RITC). Hindi ito ginawa ng TJG sa kagustuhan lang ng mga Baglalan, kautusan ito mula sa BARMM (BOL at BAA 88) at Comelec Reso. 11235 ng 17 June 2026 na gamitin ang customary process.

Food for thought sa lahat ng Teduray:

Kung ihambing sa 𝒌𝒖𝒚𝒂 (running competition) ang kalagayan natin nitong mga nakaraang buwan, wala pa ang go signal sa 𝙜𝙖𝙣𝙖𝙩𝙖𝙣 (starting point) na 𝙡ë𝙢𝙖𝙣𝙨𝙪𝙠 (tumakbo), may nauna ng tumakbo ngunit sa ibang 𝙜𝙖𝙣𝙖𝙩𝙖𝙣 at direction o kaya dumaan sa 𝙙𝙖𝙠ë𝙡 𝙖𝙜𝙪𝙬𝙤𝙣 (highway). Kaya, sa oras ng official na 𝙜𝙖𝙣𝙖𝙩, di maiwasang may tumatakbo patungo sa ibang direction habang ang naka-position sa tunay na 𝙜𝙖𝙣𝙖𝙩𝙖𝙣 ay tumatakbo patungo sa 𝙧𝙪𝙢𝙛𝙖𝙠𝙖𝙣 (finish line). Ito ang nangyari sa atin na mga Teduray ngayon kung saan takbo dito, takbo doon at hinihila ang tumatakbo sa tamang direction pabalik. Natural na magkaroon ng problema dahil may 𝘭𝘪𝘯𝘨𝘬𝘢𝘸 na sa 𝘨𝘢𝘯𝘢𝘵𝘢𝘯. Isa ang tiyak, sinisira nito ang “𝙧𝙪𝙡𝙚 𝙤𝙛 𝙩𝙝𝙚 𝙜𝙖𝙢𝙚” wika nga. At malinaw na 𝐎𝐔𝐓 of 𝐎𝐑𝐃𝐄𝐑 na banggitin na kesyo CHRISTIANIZE, ISLAMIZE O TRADITIONAL. Sa huli, huwag nawa isali ang Ngalan ng Diyos/Allah/Tulus sa political na usapin.

Ilan lamang ito sa nakita na dahilan ng mga kalitohan natin ngayon.

Maraming salamat.

Hanggang sa muli, TJG Baglalan

19/08/2026

🔈𝐏𝐀𝐔𝐍𝐀𝐖𝐀 𝐒𝐀 𝐌𝐆𝐀 𝐓𝐉𝐆 𝐁𝐀𝐆𝐋𝐀𝐋𝐀𝐍 𝐀𝐓 𝐒𝐄𝐎𝐍𝐎𝐌𝐎𝐍
Agosto 19, 2026

Mapagmahal na pagbati!

Nakakalungkot po na isipin sa paragraph 2 ng invitation ng lead Convenor sa Tribal Congress ay ganito ang nakasulat, “The Tribal Congress is being convened as a peaceful and constructive gathering of the Teduray People to provide a space for consultation and dialogue concerning the selection of Non-Moro Indigenous Peoples (NMIP) representatives in the Bangsamoro Parliament.” Ngunit sa rationale pa lamang sa naturang kongreso ay pawang pag-aatake na ang mga unang salita.

Dahil dito, ang liderato ng Timuay Justice and Governance (TJG) ay mananawagan sa lahat ng Baglalan at seonomon na maging mahinahon sa lahat ng panahon. Ang mga isyu na kinakaharap natin sa ngayon ay dapat harapin sang-ayon sa konteksto nito.

Kaylan lamang ay buong-buo ang Teduray sa lahat ng isyu: sa seguridad, sa usaping fusaka inged at lupa, sa kultura at ang hindi gaanong pinapansin ng marami – ang sariling pamamahala o self-governance and empowerment na mas kilala sa tawag na Indigenous Political Structure (IPS). Sa konkreto, ito ay ang Kesefanangguwit Timuay o Timuay Justice and Governance (TJG). Wala ito siyang resources na hinahawakan o control ngunit ang kanyang pundasyon ay sa keadatan na sinubukang isinulat tulad ng nasa Tegudon, Ukit at Dowoy. Maaring ito ay kulang ngunit ayon sa kasabihan ng mga matatanda, ang tunay na keadatan ay hindi kailangang nakasulat kundi dapat ito ay isabuhay sa hirap at ginhawa.

Paano tayo ngayon nahati?

Lingid sa kaalaman ng mga IPS, noong January 2026 ay naipasa sa Bangsamoro Parliament ang amended BAA 35 to BAA 88. Dito nakasaad ang proseso sa pagpili sa NMIP Reserved Seats kung saan sundin pala ang customary process. Bakit hindi lang man tayo (mga IPS sa BARMM) inabesohan ng sa gayon ay may mahaba tayong talakayan tungkol dito? Pitong (7) buwan ang nasayang hanggat nagkagulo tayo nitong Agosto 2026. Masisi ba natin ang IPS dito?

Makita sa record ng Comelec BARMM na July 3, 2026 nagsimula ang TJG sa pagproseso sa napakahabang listahan ng gawain ayon sa kautusan mula sa Comelec Reso. No. 11235 of June 17, 2026. Kung pinabayaan ito ng TJG, default siya. Alam natin lahat iyan.

Mga dialogue na kinakailangan kahit sa higpit ng mga skedyul? May nagawa po tayo noong July 25, 2026 sa pamumuno ng isang non-political body and respected religious leader ng Teduray. Hindi iyon una, may mas nauna pa at mga small group meetings sa mga interest groups. Dahil mabilis ang panahon at walang nangyaring common understanding sa role ng Rights holders vis a vis the Duty bearers, heto ngayon nangyari na ang hindi pagkakaunawaan.

Sa huli, dahil may decision na ang Teduray Tribal Congress na maghain ng mga kaso sa COMELEC at KORTE ay hayaan nating gumulong ang hustisya. Nawa’y mahinto na ang mga posting sa social media dahil hindi ito makakatulong sa resolution ng problemang ito.

Maraming salamat.

MULA SA PAMUNUAN NG TIMUAY JUSTICE AND GOVERNANCE (TJG)

19/08/2026

ANNOUNCEMENT
REGIONAL TRIBAL ASSEMBLY 2026

In line with the 2026 BARMM Parliamentary Elections, particularly in the selection of two (2) Reserved Seats for Non-Moro Indigenous Peoples (NMIPs) in the Bangsamoro Parliament, all Official Delegates, Nominees, and Representatives of the Indigenous Political Structures (IPS) of the Non-Moro Indigenous Peoples (NMIPs) Communities are hereby invited to participate in the Regional Inter-Tribal Convention.

12/08/2026

Fiyo bagi, TJG Secretariat, and the Teduray and Lambangian communities, for the successful completion of the Tribal Assembly Report and its final submission to the BEO-BARMM, MIPA, and the NMIP Committee.

Once again, congratulations! 👏👏👏 Your hard work and dedication are truly commendable.

09/08/2026

09/08/2026

07/08/2026

With profound gratitude and sincere appreciation, we extend our heartfelt thanks to the TJG Leaders, Baglalan, Timuay, Elders, and the entire Tëduray community for the successful conduct of the Tëduray Tribal Assembly held on August 6, 2026. Your unwavering commitment, unity, and dedication have made this historic gathering a meaningful success.

We also express our deepest appreciation to the Head of Saint Francis Episcopal School of Upi, Inc. for graciously allowing us to use the school's Covered Court as the venue for the Tëduray BaglalanTribal Assembly, held on August 6, 2026. Your generosity and support greatly contributed to the smooth and orderly conduct of this significant event.

Likewise, we sincerely thank Hon. Helen Benito Padua, Municipal Mayor of South Upi, for her invaluable support in allowing the Lambangian Tribal Assembly to be held on August 5, 2026, at the South Upi Municipal Gymnasium. Your support reflects your commitment to the recognition and empowerment of our Indigenous communities.

To everyone who contributed their time, effort, and unwavering cooperation before, during, and after the assemblies—our heartfelt gratitude. Your collective support ensured the successful conduct of both the Lambangian and Tëduray Tribal Assemblies for the selection of their respective representatives to the Bangsamoro Parliament.

This milestone was not achieved without challenges. Yet, despite every obstacle we encountered, we remained united, resilient, and steadfast in our shared purpose—to uphold the voices of our communities and ensure that the genuinely marginalized and vulnerable Non-Moro Indigenous Peoples are meaningfully represented.

We proudly congratulate all Tëduray and Lambangian leaders, Timuay, elders, Baglalan, women, youth, and every member of our communities. Your solidarity, wisdom, and commitment have made this historic achievement possible. This is a testament to the strength of our unity and our collective aspiration for genuine self-determination and inclusive governance.

Our sincere appreciation is also extended to the Ministry of Indigenous Peoples' Affairs (MIPA) for its guidance, technical assistance, and steadfast support throughout the conduct of these historic Tribal Assemblies among the Non-Moro Indigenous Peoples. We likewise thank all observers, partner institutions, and stakeholders who witnessed this important milestone. Your presence and support further affirm our continuing journey toward the recognition, protection, and strengthening of the rights, identity, customary governance, and self-determination of the Tëduray and Lambangian peoples.

This achievement belongs to all of us. May this milestone continue to inspire unity, mutual respect, and a stronger commitment to serving our Indigenous communities with integrity, accountability, and genuine leadership.

Fiyo Bagi!