17/05/2026
PIERWSZY KOMPUTER ANALOGOWY
124 lat temu ludzie odkryli starożytny przyrząd astronomiczny, służący do określania pozycji ciał niebieskich w czasie. Został on wydobyty z wraku starożytnego statku, zatopionego u wybrzeży greckiej wyspy Andikitiry. Znaleźli go lokalni poławiacze gąbek morskich.
Z racji tego, że na wraku znaleziono wiele cennych dzieł sztuki i przedmiotów codziennego użytku, z początku, wyglądający na zwykłą bryłę skorodowanego brązu, mechanizm nie wzbudził zbytniego zainteresowania.
Dopiero później, gdy lepiej się mu przyjrzano, zauważono pozostałości kół zębatych na jego powierzchni. Znaleziono także inne fragmenty, pasujące do bryły.
Okazało się, że jest to urządzenie o przeznaczeniu astronomicznym. Składało się ono z ponad 30 kół zębatych, które podczas ręcznego obrotu odwzorowywały zmiany położenia na niebie Słońca, Księżyca, a być może też planet, na tle gwiazdozbiorów zodiakalnych. Dodatkowo urządzenie pokazywało fazy Księżyca i potrafiło przewidywać zaćmienia Słońca i Księżyca. Dzięki odpowiedniemu ustawieniu kół zębatych, mechanizm uwzględniał nawet zmiany prędkości w poruszaniu się Księżyca po orbicie wokółziemskiej (gdy Księżyc jest w pobliżu perygeum porusza się szybciej niż w pobliżu apogeum). Przyrząd ustalał też daty starożytnych igrzysk.
Mechanizmy oparte na technologii o podobnym stopniu zaawansowania są znane dopiero z czasów średniowiecznych, zatem z początku zastanawiano się czy nie jest to przyrząd z dużo późniejszych czasów, który tylko przypadkiem znalazł się w miejscu starożytnego wraku.
Badania wykazały jednak, że pochodzi on z II w p.n.e. Odkrycie to zmieniło światopogląd naukowców na temat rozwinięcia technologicznego starożytnych kultur znad Morza Śródziemnego.
Mechanizm z Andikitiry, bo tak nazwano znalezisko, jest poddawany badaniom już od ponad stu lat i wiemy na jego temat coraz więcej. Szczególnie przełomowe okazały się badania za pomocą tomografu komputerowego, który daje trójwymiarowy obraz uzyskany poprzez promieniowanie rentgenowskie. Dzięki temu naukowcom udało się z dużą dokładnością zajrzeć do wnętrza mechanizmu, a także odczytać wiele fragmentów tekstów, opisujących jego poszczególne elementy, co potwierdziło astronomiczne zastosowanie urządzenia.
Mechanizm z Andikitiry jest najstarszym znanym komputerem analogowym na świecie. Jego szczątki oraz rekonstrukcje możemy zobaczyć w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach.
📸Największy odnaleziony fragment Mechanizmu z Andikitiry - Logg Tandy, Wikimedia Commons, CC BY 4.0
📸Fragment C Mechanizmu z Andikitiry z widocznymi podziałkami i opisami - Logg Tandy, Wikimedia Commons, CC BY 4.0
📸Fragment 19 Mechanizmu z Andikitiry, z opisem dotyczącym między innymi cyklu saros - cyklu zaćmień Słońca i Księżyca - Xmoussas, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
