16/05/2026
Miejska wyspa ciepła to zjawisko polegające na podwyższeniu temperatury w mieście w stosunku do otaczających je terenów. Najcieplejsze są centra miast charakteryzujące się zwartą i wysoką zabudową, pokryte w znacznym stopniu betonem i asfaltem. Intensywne wykorzystanie terenu pod zabudowę i infrastrukturę powoduje również w Łodzi zwiększenie skali i natężenia tego zjawiska.
Recepta na nadmierny wzrost temperatury w mieście jest tylko jedna – więcej zieleni. Miejscy włodarze powinni pamiętać nie tylko o sadzeniu nowych drzew, ale przede wszystkim o ochronie istniejących terenów zieleni.
Oprócz poważnych zagrożeń związanych z przegrzaniem organizmu ludzkiego miejska wyspa ciepła wpływa na fenologię, czyli sezonowe rytmy w przyrodzie - cykle życiowe roślin, zwierząt, grzybów.
Potężna masa dojrzałej zieleni w łódzkim Ogrodzie Botanicznym i jego otoczeniu działa wyraźnie chłodząco, co powoduje, że różne zjawiska fenologiczne, jak na przykład kwitnienie roślin, zaczynają się później niż na śródmiejskich terenach. Przyjrzyjmy się kasztanowcowi białemu (Aesculus hippocastanum L.), a konkretnie jego pełnokwiatowemu kultywarowi ‘Baumannii’. Na pierwszym zdjęciu z Ogrodu Botanicznego w Łodzi – kwiaty zamknięte w pąkach. Tego samego dnia sfotografowano jedyny okaz tej odmiany w Parku Staromiejskim (ID 15189) – wszystkie kwiaty w kwiatostanach są w pełni rozwinięte (kilka kolejnych zdjęć). Na ostatnim zdjęciu – dla porównania – kwiatostany typowego kasztanowca białego, o kwiatach pojedynczych, rosnącego w Parku Staromiejskim.
Historia kasztanowca białego 'Baumannii' jest niezwykle interesująca.
W 1819 r. piętnastoletni Constantin Auguste Napoléon Baumann (1804-1884) odkrył mutację pędową (ogrodnicy nazywają takie mutacje sportami) na skądinąd normalnym drzewie kasztanowca białego w ogrodzie pana Duval w okolicach Genewy w Szwajcarii.
Na jednej z gałęzi tego kasztanowca kwiatostany były nietypowe – krótkie, składające się z gęsto osadzonych pełnych kwiatów. Baumann wysłał zrazy do szkółki swojego ojca w Bollwiller w Alzacji. Od znalezionego wówczas okazu pochodzą wszystkie drzewa tej odmiany uprawiane na świecie.
W Polsce pełnokwiatowa odmiana kasztanowca białego pojawiła się po raz pierwszy w 1862 r. w szkółce Hosera. Obecnie dorosłe drzewa są rzadko notowane, być może nierozpoznawane. W Łodzi znaleźliśmy kilka starszych osobników, poza Ogrodem Botanicznym i Parkiem Staromiejskim - dwa okazy przy dawnym ogrodzie przypałacowym Arnolda Stillera i jeden okaz na ul. Franciszkańskiej. Kilka młodych osobników posadzono niedawno na ul. Tymienieckiego.
Kasztanowiec biały 'Baumannii’ ma kwiaty pełne lub półpełne, płonne. Pręciki i słupki są przekształcone w kremowobiałe płatki. Kwiaty zebrane w uderzająco zwarte i dość krótkie kwiatostany, ukazują się około 2 tygodnie później i utrzymują dłużej niż u typowej formy kasztanowca białego.
Kasztanowiec biały 'Baumannii' z reguły nie zawiązuje owoców, dlatego jest polecany do sadzenia przy drogach i ulicach, na parkingach, czyli tam gdzie zaśmiecanie łupinami i nasionami jest niepożądane. Rozmnażany jest przez szczepienie.