09/09/2026
Foyer Filharmonii Warszawskiej – fotografia Ludwika Kowalskiego i plafon Zdzisława Jasińskiego
Foyer pierwszego gmachu Filharmonii Warszawskiej należało do najbardziej reprezentacyjnych wnętrz Warszawy początku XX wieku. Zachowana fotografia, opatrzona podpisem „Filharmonia w Warszawie: Foyer. Fot. L. Kowalski”, jest dziś niezwykle cennym dokumentem wyglądu wnętrza gmachu otwartego w 1901 roku.
Fotografię wykonał Ludwik Kowalski
Autorem fotografii był Ludwik Kowalski, którego w ówczesnych publikacjach oznaczano skrótem „L. Kowalski”.
Fotografia została wykorzystana w kilku warszawskich czasopismach ilustrowanych. Jedna z najważniejszych publikacji ukazała się w „Wędrowcu”, 1901, pod podpisem:
„Filharmonia warszawska: Foyer. Według fotografii L. Kowalskiego”.
Fotografia pojawiła się również w „Biesiadzie Literackiej”, 1901, jako ilustracja przedstawiająca Filharmonię Warszawską.
Co niezwykle istotne, w tym samym numerze „Biesiady Literackiej” opublikowano także osobne przedstawienie plafonu znajdującego się w foyer.
Plafon Zdzisława Jasińskiego
Najważniejszym elementem dekoracyjnym widocznym na fotografii jest monumentalny plafon.
Jego autorem był wybitny polski malarz Zdzisław Jasiński (1863–1932).
W dokumentacji zachowanej w Mazowieckiej Bibliotece Cyfrowej fotografia plafonu została opisana jednoznacznie:
„Plafon w foyer filharmonii : Zdzisław Jasiński”
Co więcej, fotografia również została wykonana przez Ludwika Kowalskiego.
Dzieło Jasińskiego powstało w związku z budową pierwszej Filharmonii Warszawskiej i należało do najważniejszych elementów dekoracji reprezentacyjnego foyer.
„Muzyka ludowa”
Plafon Jasińskiego określany jest jako „Muzyka ludowa”. Kompozycja miała charakter alegoryczny i nawiązywała do świata muzyki.
W centralnym polu przedstawiona została rozbudowana scena z postaciami unoszącymi się wśród chmur. W kompozycji pojawiały się motywy związane z muzyką, w tym lirnik oraz aniołowie grający na harfach.
Według relacji prasowej z 1901 roku dwa boczne pola plafonu zdobiły medaliony Fryderyka Chopina i Stanisława Moniuszki, natomiast centralna część przedstawiała symbolicznie pieśń ludową.
Ówczesna prasa podkreślała również, że plafon został wykonany „w stylu Odrodzenia”.
Świadectwo prasy z 1901 roku
Szczególnie cenny jest opis pochodzący bezpośrednio z okresu otwarcia Filharmonii. W gazecie z 7 listopada 1901 roku znalazła się informacja:
„Piękny plafon w foyer malował w stylu Odrodzenia p. Zdzisław Jasiński.”
Jest to niezwykle ważne źródło, ponieważ pochodzi z epoki, w której dekoracja była nowym dziełem i można było oglądać ją w oryginalnym stanie.
Fotografie, które zachowały nieistniejące dzieło
Pierwszy gmach Filharmonii Warszawskiej został zniszczony podczas II wojny światowej. Plafon Zdzisława Jasińskiego nie zachował się, dlatego fotografie wykonane przez Ludwika Kowalskiego mają dziś szczególną wartość dokumentacyjną.
Dzięki nim możemy zobaczyć dekorację, która istniała w Warszawie na początku XX wieku, ale której nie możemy już oglądać w oryginalnym miejscu.
Co ciekawe, Jasiński po latach powrócił do motywów związanych z wcześniejszą dekoracją Filharmonii. Jego późniejszy obraz „Koncert w chmurach” z 1926 roku wiązany jest z twórczym przetworzeniem fragmentu wcześniejszej kompozycji plafonowej.
Kilka publikacji – jeden niezwykły dokument
Fotografia foyer Ludwika Kowalskiego była reprodukowana w kilku najważniejszych warszawskich czasopismach ilustrowanych początku XX wieku:
„Wędrowiec”, 1901– „Filharmonia warszawska: Foyer”;
„Biesiada Literacka”, 1901– „Filharmonia w Warszawie”;
„Biesiada Literacka”, 1901 – „Foyer” w Filharmonii;
„Tygodnik Illustrowany”, 1901 – reprodukcja „Plafon w foyer filharmonii : Zdzisław Jasiński”.
Wszystkie te publikacje pozwalają spojrzeć na pierwszą Filharmonię Warszawską nie tylko jako na ważny ośrodek życia muzycznego, lecz również jako na wyjątkowe dzieło sztuki i architektury Warszawy przełomu XIX i XX wieku.
Fotografia jako świadectwo twórczości Zdzisława Jasińskiego
Dzisiaj fotografia Ludwika Kowalskiego jest czymś więcej niż tylko dokumentem dawnego wnętrza. Jest jednym z najważniejszych zachowanych świadectw monumentalnej działalności dekoracyjnej Zdzisława Jasińskiego.
Dzięki fotografii możemy odtworzyć wygląd jego nieistniejącego już dzieła i lepiej zrozumieć miejsce, jakie malarstwo Jasińskiego zajmowało w artystycznym pejzażu Warszawy początku XX wieku.
Żródło: Fotografia: Ludwik Kowalski, 1901 r.
Obiekt: foyer Filharmonii Warszawskiej
Autor plafonu: Zdzisław Jasiński
Temat plafonu: „Muzyka ludowa”
Źródła: „Wędrowiec”, „Biesiada Literacka”, „Tygodnik Illustrowany” oraz prasa warszawska z 1901 roku.