15/07/2026
⚔️ POŁANIEC A BITWA POD GRUNWALDEM. CO NAS ŁĄCZY?
Dzisiaj obchodzimy wielką rocznicę. 15 lipca 1410 roku wojska polsko-litewskie pokonały Krzyżaków. Czy nasze miasto miało z tym starciem coś wspólnego? Okazuje się, że tak! Z kart lokalnej historii wyłaniają się bardzo ciekawe powiązania.
Najciekawszy ślad prowadzi do potężnego rodu Jastrzębców. Rodzina ta wywarła ogromny wpływ na losy Połańca. Bardzo znanym przedstawicielem tego rodu był Wojciech Jastrzębiec (1362-1436). Zrobił oszałamiającą karierę duchowną i dyplomatyczną. Co dla nas najważniejsze, wystawił własną chorągiew rycerską w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku. Z czasem jego krewni silnie związali się z naszym miastem.
Wojciech Jastrzębiec wywodził się z ubogiej szlachty z niedalekich Łubnic, ale okazał się niezwykle obrotnym człowiekiem. Szybko zrobił błyskotliwą karierę. W zaledwie dwa lata po bitwie pod Grunwaldem, w 1412 roku, został biskupem krakowskim i kanclerzem. Właśnie wtedy zaczął masowo wykupywać lokalne dobra, w tym rodzinne Łubnice, a także Rytwiany i Staszów. Zbudował również zamek w Rytwianach oraz klasztor w Beszowej, gdzie ostatecznie został pochowany.
Zwycięzca spod Grunwaldu, król Władysław Jagiełło (1362-1434), dobrze znał nasze tereny. Połaniec leżał na ważnym szlaku z Krakowa do Sandomierza. Królewski dwór często tędy podróżował. Wiemy na przykład, że jesienią 1389 roku w Połańcu nocowała królowa Jadwiga Andegaweńska (1373-1399). Rano wyruszyła na obiad do króla Jagiełły do Korczyna. Sam król Władysław Jagiełło osobiście decydował też o losach majątku naszego miasta.
Po wielkiej wojnie Jagiełło szukał oparcia u szlachty i możnowładców. Bardzo chętnie szafował więc przywilejami oraz królewskim majątkiem. Skorzystała na tym Dorota z Tarnowskich (zm. 1439), wdowa po wojewodzie łęczyckim Marcinie Jastrzębcu, który był rodzonym bratem Wojciecha. Zwróciła się ona do władcy z pokorną prośbą o pomoc w ciężkiej sytuacji życiowej. W efekcie, w 1420 roku król przekazał jej dochody z naszego wójtostwa połanieckiego w formie zapomogi.
Tak na marginesie dodajmy, że synem wspomnianej Doroty i Marcina był Dersław z Rytwian (1414-1478). Urodził się cztery lata po bitwie w 1410 roku. Wyrosła z niego szalenie barwna postać. Był awanturniczym rycerzem i prawdziwym zawadiaką piętnastowiecznej Polski. Z czasem dorobił się znacznej fortuny. W 1442 roku w Budzie pożyczył młodemu królowi Władysławowi Warneńczykowi (1424-1444) dużą sumę pieniędzy na wojnę z Turkami. W zamian otrzymał w zastaw starostwo sandomierskie, w tym właśnie nasz Połaniec oraz sąsiedni Osiek.
Z historycznych dokumentów m.in. z zapisków Jana Anioła (1898–1972) i Kazimierza Warchałowskiego (1927-1994) dowiadujemy się też, co działo się w Połańcu dosłownie chwilę przed wielką wojną. Zaledwie dwa lata przed Grunwaldem, w 1408 roku, lokalny wójt Marcin sprzedał swoje wójtostwo. Nabywcą został podkomorzy łęczycki Mikołaj z Łubnic, który zapłacił za nie 166 grzywien. Życie w mieście toczyło się więc swoim codziennym rytmem, podczas gdy w kraju dojrzewał konflikt z zakonem krzyżackim.
Czasy bitwy pod Grunwaldem to również początek wielkich zmian społecznych na naszych ziemiach. Polskie rycerstwo, które tak świetnie walczyło w 1410 roku, z czasem zaczęło zmieniać swój sposób życia. Dawni wojownicy stopniowo zajmowali się uprawą roli. Zaczęli masowo zakładać folwarki pańszczyźniane i powoli przekształcali się w stan ziemiański.
Jak mawiali dawni kronikarze: wielkie czyny wymagają wiecznej pamięci. Chwała zwycięzcom spod Grunwaldu i duma dla naszych ziem!
Na grafice obraz Jana Matejko (1838-1893) "Bitwa pod Grunwaldem".
