Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków

02/09/2026

Zmiany w Knyszynie!

O dostosowaniu budynku Urzędu Miejskiego oraz przestrzeni wokół niego do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami rozmawiali Adam Musiuk, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków oraz Krzysztof Chowański, Burmistrz Knyszyna wraz z zespołem.

💬 "Od początku pełnienia funkcji Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków powtarzam, że zabytki mają być dla ludzi. Aktualnie jestem w Knyszynie, aby wspólnie ustalić koncepcję rozwoju tej części miasta i dostosowania jej przestrzeni do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami. Chcemy, aby te zmiany odpowiadały współczesnym potrzebom, ale jednocześnie były realizowane z pełnym poszanowaniem historii i zabytkowej substancji Knyszyna" – wskazuje Adam Musiuk.

Knyszyn to miejsce o wyjątkowym znaczeniu historycznym. To właśnie tutaj Zygmunt August spędzał wiele czasu, a w 1568 roku nadał miastu prawa miejskie. Historyczny układ i zabudowa Knyszyna są dziś ważną częścią jego tożsamości.

01/09/2026

🏰 Twierdza, której nie zdobyto!

Twierdza Osowiec to wyjątkowe dzieło budownictwa obronnego i inżynierii wojskowej, będące jednym z najciekawszych przykładów rosyjskiego budownictwa militarnego końca XIX wieku.

Twierdzę budowano od 1882 roku, a następnie wielokrotnie modernizowano i rozbudowywano. W pracach uczestniczyli rosyjscy inżynierowie wojskowi, m.in. gen. Edward Iwanowicz Totleben, gen. Rościsław W. Krassowski oraz Nestor A. Bujnicki.

Podczas I wojny światowej Twierdza Osowiec była dwukrotnie oblegana. Jej garnizon odparł wszystkie szturmy, a Rosjanie opuścili twierdzę dopiero w sierpniu 1915 roku, po podjęciu decyzji o ewakuacji.

Co ciekawe, w systemie obronnym ważną rolę odgrywały nie tylko same fortyfikacje. Ponad 190 tysięcy hektarów doliny Biebrzy mogło zostać wykorzystanych jako naturalna strefa obronna. System śluz i przepustów umożliwiał zalewanie wybranych terenów w przypadku ataku.

Dziś potężne fortyfikacje przypominają, że jeszcze ponad sto lat temu właśnie tutaj przebiegała jedna z najważniejszych linii obronnych tej części Europy.

Fot. Biebrzański Park Narodowy. Piotr Tałałaj.

31/08/2026

Jak wyglądał Białystok po śmierci Jana Klemensa Branickiego? Jak wiele śladów dawnego miasta można odnaleźć w jego przestrzeni do dziś?

📖 Odpowiedzi na te pytania możecie odnaleźć w najnowszej publikacji Karola Łopateckiego i Marty Kupczewskiej pt. „Białystok po śmierci Jana Klemensa Branickiego. Inwentarz i analiza kartograficzna, Białystok 2026”.

Zapraszamy na spotkanie promujące tę publikację, które odbędzie się:
🗓 11 września 2026 r. o godz. 16.30
📍 w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Białymstoku

Książka pozwala przenieść się do Białegostoku sprzed ponad 250 lat i spojrzeć na miasto oczami jego dawnych mieszkańców. Dzięki inwentarzowi miasta i dóbr białostockich z 1772 roku, zestawionemu z materiałami kartograficznymi i innymi źródłami historycznymi, możemy niemal krok po kroku odtworzyć jego dawną przestrzeń – zobaczyć, jak przebiegały ulice, gdzie stały budynki, kto zamieszkiwał poszczególne posesje.

🎟️ Wstęp na spotkanie jest wolny!

Jeżeli interesuje Cię historia, lubisz odkrywać mniej znane dzieje Białegostoku albo po prostu chcesz dowiedzieć się więcej o mieście, w którym żyjesz – to spotkanie jest właśnie dla Ciebie.

Serdecznie zapraszamy!

24/08/2026

🏠 Co łączy mały drewniany dom przy ulicy Mazowieckiej z ostatnim prezydentem RP na uchodźstwie?

Na pierwszy rzut oka? Niewiele. Drewniany, niepozorny budynek narożny przy ul. Mazowieckiej w Białymstoku. To właśnie z tym miejscem związane są początki historii człowieka, który po latach został ostatnim Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie.

„Żelazko” to jeden z nielicznych zachowanych w Białymstoku przedwojennych, drewnianych budynków narożnych i ciekawy przykład dawnej zabudowy miasta. Obiekt jest objęty ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków.

Historia posesji sięga początku XX wieku. W 1903 roku nieruchomość kupili Frejda i Zuska Lewinowie. Na działce znajdowały się wówczas trzy parterowe domy: dwa drewniane, jeden murowany oraz budynki gospodarcze. Kilka lat później powstała tu również niewielka fabryka z garbarnią.

„Żelazko” powstało najprawdopodobniej około 1930 roku. Jego forma była związana z narożnym położeniem działki. Co ciekawe, budynek od początku nie pełnił wyłącznie funkcji mieszkalnej. Na parterze znajdowały się pomieszczenia handlowe, do których wejście prowadziło od strony wąskiej elewacji frontowej.

Właścicielami domu byli Kiwa i Frajna Wałłachowie, którzy pozostawali nimi do 1939 roku. Budynek przetrwał II wojnę światową niemal bez większych zniszczeń. Po wojnie podzielono go na dwa lokale mieszkalne oraz pomieszczenie handlowe. W latach 60. także ono zostało przekształcone w mieszkanie.

🔎 I właśnie z tym domem związane są losy Ryszarda Kaczorowskiego, tworząc tzw. „Kwartał Kaczorowskiego”.

🇵🇱 Urodzony w Białymstoku w 1919 roku Kaczorowski spędził tu dzieciństwo. Później jego życie potoczyło się daleko od rodzinnego miasta. W 1989 roku został Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Rok później, podczas uroczystości na Zamku Królewskim w Warszawie, przekazał Lechowi Wałęsie insygnia prezydenckie. Był to symboliczny moment przekazania ciągłości władz Rzeczypospolitej z emigracji do wolnej Polski.

Dziś „Żelazko” jest nie tylko świadectwem dawnej, drewnianej zabudowy Białegostoku. To także autentyczne miejsce związane z dzieciństwem jednej z ważnych postaci historii Polski.

📸 Fot. Stowarzyszenie Edukacji Kulturalnej Widok

21/08/2026

Parafia w Dobrzyniewie Kościelnym z dotacją Konserwatora Zabytków 📣

Zabytkowa kaplica – kostnica przy kościele parafialnym w Dobrzyniewie Kościelnym przeszła prace remontowe, których odbioru dokonał Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków Adam Musiuk. Na realizację prac przy obiekcie przyznano 85 000 zł dotacji.

💭 "Dziękuję wszystkim zaangażowanym w te prace za tak doskonałe ich przeprowadzenie. Dziś stoję przed całym zespołem kościoła pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Dobrzyniewie Kościelnym i widzę odrestaurowany, zadbany zabytek. Cieszę się, że udzielona przeze mnie dotacja jest częścią tego dzieła. Chcę również pogratulować księdzu Leonowi Grygorczykowi tak sprawnego przeprowadzenia tej inwestycji" – mówi Adam Musiuk, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Kaplica powstała około 1910 roku i została wzniesiona jako murowany obiekt, którego architektura nawiązuje do form kościoła parafialnego, utrzymanego w stylistyce z cechami neoromanizmu. Obiekt powstał według projektu Romualda Lenczewskiego-Samotyji, architekta silnie związanego z Białostocczyzną, autora projektu obecnej świątyni w Dobrzyniewie Kościelnym.

Historia tutejszej parafii sięga 1519 roku, kiedy jej fundatorem został książę Mikołaj Radziwiłł. Pierwszy kościół był drewniany, a starania o budowę murowanej świątyni rozpoczęto w 1901 roku. Nowy kościół wzniesiono w latach 1905–1910 i poświęcono 29 września 1910 roku. Wraz ze świątynią powstało jej najbliższe otoczenie, którego częścią stała się również kaplica – kostnica.

Przez kolejne lata zespół kościelny był sukcesywnie remontowany i poddawany pracom konserwatorskim. Tegoroczne prace przy kaplicy są kolejnym krokiem w zachowaniu historycznego charakteru tego miejsca.

13/08/2026

Odkrywamy Białystok sprzed 250 lat! ⌛️

📖 Zapraszamy na promocję książki autorstwa Karola Łopateckiego oraz Marty Kupczewskiej pt. "Białystok po śmierci Jana Klemensa Branickiego. Inwentarz i analiza kartograficzna, Białystok 2026".

🗓 Spotkanie otwarte odbędzie się 11 września o godz. 16.30 w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Białymstoku.

Publikacja poświęcona jest przestrzeni dawnego Białegostoku po śmierci Jana Klemensa Branickiego — miastu, jego mieszkańcom, zabudowie, zabytkom, układowi urbanistycznemu oraz dobrom białostockim. Jej podstawą jest inwentarz miasta i dóbr białostockich z 1772 r., zestawiony z materiałami kartograficznymi oraz źródłami dotyczącymi osiemnastowiecznego i dziewiętnastowiecznego Białegostoku.

Szczególne znaczenie publikacji polega na tym, że po raz pierwszy w tak szerokim zakresie wykorzystano inwentarz przechowywany w Krakowie, odnosząc jego zapisy do konkretnej przestrzeni miasta, ulic, posesji, budynków i obiektów związanych z dziedzictwem Białegostoku. Książka łączy edycję źródła historycznego z analizą kartograficzną, dzięki czemu pozwala lepiej zrozumieć, jak wyglądał i funkcjonował Białystok u schyłku epoki Branickich.

Recenzentami książki byli dr Jan Nieciecki oraz dr Michał Sierba — badacze od lat związani z problematyką Białegostoku, dziedzictwa Branickich i źródeł do dziejów miasta.

Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych historią Białegostoku, ochroną zabytków, kartografią historyczną, dziedzictwem kulturowym oraz dziejami przestrzeni miejskiej.

12/08/2026

Co dzieje się z zabytkami Tykocina?🤔

Podczas wizyty w Tykocinie Adam Musiuk, podlaski wojewódzki konserwator zabytków wraz zastępcą, Karolem Łopateckim zapoznali się ze stanem zachowania oraz przebiegiem prowadzonych robót na obszarze dawnego zespołu Księży Misjonarzy w Tykocinie.

Trwające prace obejmują kompleksowy remont wraz ze zmianą sposobu użytkowania budynków na cele kulturalno-edukacyjne. Na terenie zespołu powstaną m.in. cztery pracownie ginących zawodów, tj. pracownia tkactwa, koronkarstwa, plecionkarska oraz szydełkowania. Pozostałe przestrzenie nawiązywać będą do historii Tykocina.

Barokowy zespół, ufundowany przez hetmana Jana Klemensa Branickiego, należy do najcenniejszych założeń architektonicznych Tykocina. Jego obecny kształt jest efektem XVIII-wiecznej przebudowy miasta, a zastosowana kompozycja przestrzenna stanowi wyjątkowy przykład adaptacji palladiańskiej koncepcji założenia pałacowego do potrzeb architektury sakralnej.

W ramach wizyty przeprowadzono również oględziny innych obiektów wpisanych do rejestru zabytków województwa podlaskiego, stanowiących element historycznej struktury Tykocina: dawnego szpitala i spichlerza – wpisanych do rejestru zabytków decyzją z 1958 r. oraz stodoły – wpisanej do rejestru zabytków decyzją z 2024 r.

11/08/2026

Dziś obchodzimy Dzień Konserwatora Zabytków! 🔷

Z tej okazji przygotowaliśmy krótki, humorystyczny materiał 🎥

PS. Dziedziniec klasztoru wigierskiego ma się dobrze 🫡☺️

11/08/2026

10/08/2026

📌 Święto Supraskiej Ikony Matki Bożej jest jednym z najważniejszych świąt celebrowanych w supraskim monasterze Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy. Główna Święta Liturgia oraz procesja z ikoną odbywają się tradycyjnie 10 sierpnia. W modlitwie uczestniczą wierni oraz pielgrzymi z różnych części województwa podlaskiego, ale również kraju.

W dzisiejszej uroczystości wzięli udział hierarchowie, duchowni, jak również przedstawiciele władz wojewódzkich i samorządowych, w tym Adam Musiuk, podlaski wojewódzki konserwator zabytków.

Oryginalna Supraska Ikona Matki Bożej pochodziła z 1503 roku i była kopią XI-wiecznej Smoleńskiej Ikony Matki Bożej. Przez stulecia obraz ten wsławił się licznymi cudami. W czasie I wojny światowej, uciekający przed Niemcami mnisi, wywieźli ikonę do Rosji. Tam zaginęła, niestety jej los pozostaje nieznany do dziś. Obecna ikona, to jej kopia wykonana w XIX wieku.

Ponad 500-letni klasztor w Supraślu, zwany Ławrą Supraską, jest jednym z najważniejszych prawosławnych ośrodków życia monastycznego w Polsce. Jego główna świątynia, cerkiew Zwiastowania NMP, została wzniesiona w pierwszej połowie XVI w. w stylu gotycko-bizantyjskim.

🗓 Rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 26 stycznia 2023 r. „Supraśl – klasztor męski Zwiastowania Najświętszej Marii Panny” został uznany za Pomnik Historii.