Chełm Nowe Miasto 1926

29/09/2023

03/04/2023

Dzielnica Nowe Miasto 1926 – osiedle kolejowe "Dyrekcja" – osiedle dla pracowników PKP założone w dwudziestoleciu międzywojennym na obszarze ok. 30 ha w północno-zachodniej części dzielnicy Nowe Miasto rozplanowanej w 1926 r. wokół Wzgórza Kredowego na obszarze 432,2 ha. Osiedle wybudowane w latach 1928-39 na potrzeby przeniesienia z Radomia do Chełma Wschodniej Okręgowej Dyrekcji Kolei Państwowych (WODKP), do którego wskutek wybuchu II-wojny jednak nie doszło. Obejmuje 113 domów mieszkalnych według projektów arch. Henryka Gaya, zgrupowanych w 3 odrębnych pod względem typologii zabudowy koloniach mieszkalnych:
1) zespół 59 jednopiętrowych domów wielorodzinnych o zwartej zabudowie obrzeżnej na głównej osi kompozycji dzielnicy Nowe Miasto między Wzgórzem Kredowym i Górką Katedralną, ograniczony ulicami Batorego, Żwirki i Wigury, Wysoką, Graniczną i Wiejską – zwany "Dyrekcją Górną";
2) zespół 24 dwupiętrowych domów wielorodzinnych o zwartej zabudowie obrzeżnej przy pl. Niepodległości wraz z Gmachem Dyrekcji Kolei, wzdłuż północnej osi dzielnicy Nowe Miasto między Wzgórzem Kredowym i Gmachem Dyrekcji a Dworcem PKP (al. Piłsudskiego) – zwany "Dyrekcją Dolną";
3) zespół 30 domów wolnostojących (pierwotnie dwurodzinnych) o luźnej zabudowie, usytuowany między "Dyrekcją Dolną i "Dyrekcją Górną", ograniczony ulicami Stephensona, Słowackiego i Szwoleżerów – bez odrębnej nazwy własnej.

Wpisem nr A/138 (A/499) z dnia 24.04.1971 r. do Rejestru Zabytków województwa lubelskiego wpisany został obszar osiedla zw. "Dyrekcja" co oznacza, że ochroną konserwatorską objęty został tylko układ przestrzenny osiedla (jego kompozycja), a nie całe osiedle, jako takie, wbrew obiegowej opinii popularyzowanej w mediach na wyrost przez chełmskich historyków i konserwatorów zabytków (źródło: NID https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/)

01/04/2023

Co pewien czas pojawia się temat starego, carskiego dworca kolejowego w Chełmie - nie brak zachwytów nad nim. Gdy w 1926 roku pojawił się zamysł przeniesienia Dyrekcji Okręgowej PKP z Radomia do Chełma (władze Chełma przekazały na ten cel ok. 35 ha terenu przewidzianego na inwestycję Nowe Miasto - rozbudowa Chełma w kierunku wschodnim na terenach Starostwa Obłonie) i gdy w 1928 roku rozpoczęła się budowa gmachu siedziby dyrekcji oraz kolonii mieszkaniowej dla urzędników Dyrekcji i ich rodzin w lokalnej prasie pojawiły się głosy apelujące do władz Chełma o rozbiórkę budynku dworca kolejowego - koszmarka architektonicznego carski władz. Wiązało się to z faktem, że jedną z głównych osi nowej inwestycji była linia dworzec-Gmach i Aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego. Ministerstwo Komunikacji od kilku lat pracowało nad gruntowną przebudową szlaków kolejowych wschodniej Polski, w tym także budynków stacyjnych. Powstał katalog projektów - których fragment poniżej załączamy. Niestety - dotąd nie natrafiliśmy na wiarygodną informację, który z tych projektów miał być realizowany w Chełmie. Do tych projektów dołączamy zdjęcia dwóch wcześniej zrealizowanych.

05/12/2022

05/12/2022

Gdynia. Widok na port i miasto, 1930.
fot. Henryk Poddębski / Narodowe Archiwum Cyfrowe

01/12/2022

1956 Chełm – dzielnica Nowe Miasto 1926, Kolonia Mieszkaniowa dla urzędników Dyrekcji Kolejowej, wybudowana w latach 1926-1939. Zdjęcie powojenne - ok. 1956 roku. W tle fragment zabudowy ulicy Bydgoskiej - w tych blokach w 1932 roku zamieszkała pierwsza grupa urzędników Wydziału Kontroli Dochodów Dyrekcji Okręgowej PKP w Radomiu oddział w Bydgoszczy. Młody rowerzysta jedzie drogą wykonaną z cegły klinkierowej prowadzącej od skrzyżowania ulicy Bydgoskiej z ulicą Katedralną (powstała ona w latach niemieckiej okupacji dla potrzeb władz wojskowych, których siedziba znajdowała się przy ulicy Katedralnej 5). Z lewej strony zdjęcia znajduje się część ogrodowa budynku przy ulicy Katedralnej - strona nieparzysta. Latem 1932 roku na ulicy Katedralnej 5 ulokowano siedzibę Wydziału Kontroli Dochodów.
Zdjęcie zostało udostępnione ze zbiorów rodzinnych Gabriela Sz. (widocznego na tym zdjęciu).