Obserwatorium Astro Centrum Chełmiec

11/04/2026

KONIEC MISJI ARTEMIS II 🚀
Dzisiejszej nocy o godzinie 2.07 czasu polskiego zakończył się historyczny lot misji Artemis II.
🔥Wejście w atmosferę po locie księżycowym było testem ekstremalnym. Orion uderzył w gęste warstwy powietrza z prędkością 11,1 km/s - ok. 40 000 km/h.
​Osłona termiczna, czyli dolna tarcza kapsuły, rozgrzała się do temperatury 2800°C. (Dla porównania, to blisko połowa temperatury powierzchni Słońca.)

​Proces hamowania był wieloetapowy.
✔️Najpierw odrzucono moduł serwisowy, który spłonął w atmosferze.
✔️Aby nie spłonąć i nie przeciążyć organizmów astronautów, Orion wykorzystał technikę tzw. Skip Entry – statek dosłownie "odbił się" od górnych warstw atmosfery (podobnie jak płaski kamień od tafli wody), tracąc część prędkości, by po chwili wejść w nią ostatecznie, już wolniej i stabilniej.
✔️Gdy atmosfera wyhamowała Oriona do bezpiecznego poziomu, został uruchomiony system spadochronowy – składający się łącznie z 11 czasz – rozwijały się one sekwencyjnie. Główne, gigantyczne spadochrony wyhamowały kapsułę z setek kilometrów na godzinę do zaledwie 30 km/h w momencie kontaktu z wodą. 🪂

🌊Tuż po wodowaniu do akcji wkroczyły zespoły odzyskiwania z okrętu marynarki wojennej USA, zabezpieczając załogę i bezpiecznie transportując ją z z tratw ratunkowych na pokład okrętu, gdzie od razu rozpoczęto nad nimi pierwsze z wielu badań medycznych zaplanowanych po locie.

🛰Co do kapsuły Orion i misji Artemis, NASA ma teraz gigantyczną ilość danych z tysięcy czujników Oriona. Przygotowania do misji Artemis lll zaczynają się dokładnie w tym momencie.
​Następnym razem, gdy Orion poleci w stronę Księżyca, na jego pokładzie znajdzie się lądownik, który osadzi planowo dwoje ludzi na południowym biegunie naszego Księżyca.
​

10/04/2026

🚀Za nami 9 dni misji Artemis ll! Został ostatni, w którym to kapsuła Orion uderzy w ziemską atmosferę i zakończy misję, wodując na Oceanie Spokojnym.🌊

To doskonały moment, żeby podsumować jak nasz świat zmienił się w przeciągu ostatnich dni!

Na koncie NASA pojawiło się parę nowych, spektakularnych rekordów, które przynoszą ogromną nadzieję rozwojowi nauki i eksploracji kosmosu.

🌑 Ciemna strona Księżyca i milczenie radiowe.
Kilka dni temu Orion przeleciał zaledwie nad powierzchnią Księżyca. Razem z kulminacyjnym momentem przelotu za Księżycem, nastąpiła przewidywana utrata łączności z Ziemią. Przez 40 minut załoga znajdowała się w całkowitym cieniu radiowym – Ziemia była zasłonięta przez tarczę Księżyca, a astronauci byli zdani wyłącznie na siebie i komputery pokładowe. Wtedy właśnie nadszedł czas na konkretne obserwacje naukowe. Załoga realizowała wówczas listę około 30 celów obserwacyjnych, skupionych wokół formacji geologicznych, których nie da się badać bezpośrednio z Ziemi. Oprócz kwestii naukowych, kluczowe było zbadanie planowanego miejsca lądowania dla nadchodzącej misji Artemis ll.

✨🔥Historyczny moment - O godzinie 1.02 czasu polskiego Orion osiągnął maksymalny punkt oddalenia od Ziemi wynoszący 406 870 km. Parę dni wcześniej Załoga pobiła dotychczasowy rekord odległości człowieka od Ziemi (40 700 km) ustanowiony aż ponad 50 lat temu, w ramach misji Apolo 13, w 1970 roku.
7 kwietnia 2026 roku osiągnięto nowy, który jeden z członków załogi Jeremy Hansen skomentował słowami: „Robimy to, honorując nadzwyczajny wysiłek naszych poprzedników. Ale przede wszystkim wzywamy to i następne pokolenie, żeby ten rekord nie trwał długo.”

Myślę, że to w szczególny sposób pokazuje sens tej misji i niesie wyjątkową inspirację naukową!!

📸 Widoki, które przechodzą do historii
Po wyjściu zza tarczy Księżyca, Reid, Victor, Christina i Jeremy zobaczyli wschód Ziemi nad księżycowym horyzontem. To moment, w którym nasza planeta wygląda jak mała, krucha, błękitna marmurka zawieszona w pustce. Podobnie spektakularny moment miał miejsce przed wejściem “za” tarczę Księżyca, gdy Ziemia zachodziła nad księżycowym horyzontem. Obydwa zdjęcia zostały zamieszczone na stronie NASA, a my udostępniamy je dla Was poniżej.

Jednak zaraz po wschodzie Ziemi, nastąpił możliwie najbardziej zjawiskowy moment - tym razem Słońce schowało się za tarczą Księżyca, co efektowało pięknym całkowitym zaćmieniem Słońca, z czego również zdjęcia możemy podziwiać dzisiaj. Był to również istotny i jakże emocjonnujący dla ekipy naukowej moment badawczy, ponieważ w tym czasie, oprócz korony słonecznej załoga miała krótką chwilę na obserwacje błysków świetlnych od uderzających meteorytów w powierzchnię Księżyca.

​🚀Ostatni etap misji
Mamy za sobą również następny kluczowy moment fizyki tej misji. Wykorzystana została poprawnie asysta grawitacyjna – grawitacja Księżyca „po przechwyceniu” Oriona, zakrzywiła jego tor lotu i nadała mu odpowiednią prędkość do powrotu, następnie wróciliśmy do asysty grawitacyjnej Ziemi. Bez odpalania głównych silników, statek został skierowany prosto w stronę ziemskiej atmosfery.
To właśnie efekt „trajektorii powrotu swobodnego” i całej specyfiki mechaniki misji, który tłumaczyliśmy w poprzednim poście o misji.

☄️Co dzieje się teraz? (Status na 10 kwietnia)
Obecnie Orion znajduje się w fazie powrotnej. Załoga przeprowadzała ostatnie testy systemów podtrzymywania życia przed najbardziej ekstremalnym etapem – wejściem w atmosferę. Moment ten nastąpi najbliższej nocy, dla czasu polskiego będzie to godzina 2.07 dnia 11 kwietnia.

Będziemy śledzić dokładnie to wydarzenie i zapraszamy na raport w następnym poście!

04/04/2026

Kometa C/2026 A1 (MAPS) jest kometą z grupy Kreutza. W przeszłości tego typu komety dawały najbardziej widowiskowe kosmiczne spektakle. W następnych dniach będziemy informować o dalszych losach komety.

03/04/2026

🚀 Artemis II: STAŁO SIĘ! Ludzkość w drodze na Księżyc pierwszy raz od ponad pół wieku! [RAPORT Z LOTU]

​Wczorajszej nocy czasu polskiego potężna rakieta SLS (Space Launch System) opuściła stanowisko startowe w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego. Misja Artemis II oficjalnie się rozpoczęła, a czworo astronautów jest już po przygotowaniach do opuszczenia orbity, w drodze w kierunku Księżyca.

Wyjaśnijmy sobie po kolei jak zbudowana jest misja!
👇🏻

​🛰️Sercem misji jest kapsuła Orion, która została zaprojektowana tak, by utrzymać czteroosobową załogę przy życiu w ekstremalnych warunkach radiacyjnych głębokiego kosmosu – znacznie trudniejszych niż te, które panują na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).

🚀 Artemis II nie wyląduje jeszcze na Księżycu. Czworo astronautów - Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch oraz Jeremy Hansen wykona lot po tzw. trajektorii powrotu swobodnego.
To bardzo ważne do zrozumienia pecyfiki tej misji. Artemis ll będzie podążał po ścieżce lotu wykorzystującej grawitację dwóch ciał – Ziemi i Księżyca. Statek startuje z Ziemi, leci w stronę Księżyca, okrąża go „od tyłu” i dzięki jego przyciąganiu zostaje zawrócony prosto w stronę ziemskiej atmosfery.

​Orbita okołoziemska: Najpierw Orion sprawdzi systemy podtrzymywania życia na wysokiej orbicie wokół Ziemi. Właśnie tam Załoga misji Artemis ll znajdowała się do godziny 1:49 dzisiejszej nocy, czasu polskiego.
Gdyby coś poszło nie tak, powrót z tej orbity zająłby godziny, a nie dni.

​Opuszczenie orbity: Następnie, o wspomnianej 1:49 nastąpiło ostateczne odpalenie ostatniego silnika, które wyrzuciło kapsułę Orion z orbity i skierowało ją ku Księżycowi. Tam właśnie, pobijając rekord odległości człowieka od Ziemi, z wyjątkiem misji Apollo, znajduje się nasza Załoga. W tym momencie przemierzają drogę która ostatnio przemierzana była przez ludzi ponad pół wieku temu!

Asysta grawitacyjna: Następnie załoga okrąży Księżyc, wykorzystując jego grawitację do powrotu i po 10 dniach misji wyląduje w Oceanie Spokojnym.

​🏗️ Dlaczego to takie ważne?
​Artemis II to ostateczny test przed misją Artemis III, która zakłada lądowanie ludzi na południowym biegunie Księżyca.
Głównymi wyzwaniami misji są:

🔸Nawigacja ręczna i optyczna: Sprawdzana będzie precyzja silników manewrowych, ale również nawigacja optyczna, czyli czy na podstawie specjalnych kamer, w przypadku utraty łączności z Ziemią, Orion potrafiłby sam wyliczyć swoje położenie i zaprogramować bezpieczny powrót.
​🔸Monitoring promieniowania: Orion przejdzie przez pasy radiacyjne Van Allena, testując osłony przed promieniowaniem kosmicznym, w obszarze w którym załoga nie jest już chroniona przez pole magnetyczne Ziemi.
​🔸Komunikacja: Testowanie systemów łączności na dystansie blisko 400 000 kilometrów. Przy takim dystansie sygnał leci ponad sekundę w jedną stronę, co wymaga konkretnych testów nowej sieci anten Deep Space Network.

​Misja zakończy się po około 10 dniach najbardziej widowiskowym etapem – wejściem w ziemską atmosferę. Orion uderzy w jej gęste warstwy z prędkością ok. 40 000 km/h, rozgrzewając osłonę termiczną do blisko 2800°C oraz wodując załogę na Oceanie Spokojnym.

To była kompleksowa wiedza o misji w pigułce!
Z wielką chęcią będziemy aktualizować informacje i wrzucać ciekawostki o postępach załogi, bo wiemy, że właśnie teraz, na naszych oczach (i uszach), tworzy się niesamowita historia.✨

Nasa’s moon rocket Artemis II launches on Wednesday evening, carrying astronauts to the moon for the first time in almost 54 years. The rocket is now orbitin...

02/04/2026

Przedstawiamy Kwietniowy Kalendarz Astronomiczny! 🌌
Postanowiliśmy wprowadzić nową serię postów, aby jeszcze bardziej przybliżać Wam te większe i mniejsze wydarzenia, które możemy obserwować na niebie. Razem z poniższą rozpiską może łatwiej będzie się przygotować do nadchodzących wydarzeń.

Oprócz comiesięcznych koniunkcji i faz księżyca, czeka nas również coś spektakularnego w nadchodzącym miesiącu, więc zachęcamy do dotrwania do końca!

🌕 02.04 – Zaczynamy miesiąc Różową Pełnią.
👉🏻Nazywamy ją Różową, choć w przeciwieństwie do krążących w internecie sensacji odnośnie najróżniejszyspch nazw pełni, nazwa ta nie odnosi się do barwy tarczy Księżyca, a symbolizuje jedynie czas kwitnienia dzikich, różowych kwiatów floksów, które są zwiastunami wiosny.

🌑 17.04 – Księżyc w nowiu.
👉🏻 Podpowiadamy, to najlepszy czas na obserwacje, bo niebo będzie najciemniejsze w całym miesiącu.

✨ 19.04 i 22.04 – Koniunkcje
👉🏻Koniunkcja to moment, gdy dwa ciała niebieskie zbliżają się do siebie na naszym niebie.

Dla astronoma z dużym teleskopem rzadko są one priorytetem, ponieważ planety zazwyczaj znajdują się zbyt daleko od siebie, by zmieścić je w jednym, dużym powiększeniu okularu. Jednak dla miłośników fotografii szerokokątnej lub osób zaczynających obserwacje teleskopem czy obserwujących niebo gołym okiem, to miły akcent – jasna Wenus czy Jowisz obok wąskiego sierpa Księżyca bardzo ładnie komponują na wieczornym niebie.

W kwietniu czekają nas dwie takie okazje:

🔸 19.04: Koniunkcja Księżyca z Wenus.

🔸 22.04: Koniunkcja Księżyca z Jowiszem.

🌠 21.04 – Maksimum roju Lirydy. Pierwszy konkretny deszcz meteorów po zimowej przerwie. To drobiny materii pozostawione przez kometę Thatchera, które spalają się w naszej atmosferze.

Liczba (ZHR): Zazwyczaj około 18–20 meteorów na godzinę, choć ten rój jest naprawdę nieprzewidywalny. Historia zna lata (np. 1982), kiedy nagle aktywność skakała do 100 meteorów na godzinę, co dorównuje słynnym Perseidom z sierpnia. W tym roku warunki do obserwacji są bardzo dobre, bo Księżyc nie będzie przeszkadzał swoim blaskiem. Radiant roju (miejsce, z którego rozbiegają się meteory) znajdziecie w pobliżu gwiazdozbioru Lutni.

✨Teraz dla najwytrwalszych czytelników, spieszymy z informacją, że właśnie w tych dniach, pierwszych dniach kwietnia wypatrujemy na niebie jaśniejącej komety!

☄️☄️ Kometa z którą mamy do czynienia to C/2026 A1 (MAPS), jest tzw. sungrazerem, czyli obiektem, który dosłownie „muska” koronę Słońca. Punkt kulminacyjny, gdy kometa MAPS osiągnie swoje peryhelium, czyli punkt najbliższy Słońcu, nastąpi już 4 kwietnia!
Przeleci ona w ekstremalnej odległości zaledwie 160 tysięcy kilometrów od słonecznej powierzchni – to dystans mniejszy niż połowa trasy z Ziemi do Księżyca.

Będziemy podpowiadać wkrótce gdzie i jak dokładnie jej szukać oraz co należy o niej wiedzieć.

Czy jesteście czegoś konkretnego ciekawi w tym temacie?

28/03/2026

22/03/2026

Krótkie info z ostatniej chwili! Dzisiaj warto spojrzeć na północny horyzont bo z pomiędzy chmur może nam błyskać ZORZA POLARNA!

20/03/2026

Dzisiaj z szeroko otwartymi ramionami witamy pierwszy dzień wiosny astronomicznej! ✨
Choć zwyczajowo kojarzymy pierwszy dzień wiosny ze stałą datą 21 marca, tak o wiośnie astronomicznej decyduje za nas mechanika nieba. Podczas gdy wiosna kalendarzowa jest jedynie umowną strukturą stworzoną dla naszej wygody, wiosna astronomiczna jest zdeterminowanym w astronomii zjawiskiem, to dokładnie moment, w której środek tarczy Słońca przecina równik niebieski.☀️🌌

W tym roku ten moment przypada właśnie dziś, 20 marca, dokładnie na godzinę 15:45 czasu polskiego. 🕒

Dobrze, ale spróbujmy to zrozumieć, co właściwie się dzieje na niebie.
Musimy spojrzeć na dwa kluczowe pojęcia:

🔹Ekliptyka: To pozorna droga, po której Słońce przemieszcza się na sferze niebieskiej w ciągu roku.
🔹Równik Niebieski: To po prostu rzut ziemskiego równika na niebo, czyli taki odpowiednik naszego równika ziemskiego na atmosferze.

Wiosna astronomiczna zaczyna się w precyzyjnym momencie równonocy wiosennej (ekwinkocjum). Jest to sekunda, w której Słońce, wędrując po ekliptyce, przecina równik niebieski, przechodząc z półkuli południowej na północną.

Ten punkt przecięcia nazywamy Punktem Barana.♈ Choć nazwa wywodzi się z antyku, gdy Słońce faktycznie znajdowało się wtedy w gwiazdozbiorze Barana, dziś – na skutek precesji osi ziemskiej (powolnego "kołysania się" Ziemi jak bąk) – nasz „Baran” znajduje się fizycznie w gwiazdozbiorze Ryb. Mimo to, nazwa pozostała w astronomii symbolem narodzin nowego cyklu.

Wiążą się z tym jeszcze dwie ciekawe dla nas właściwości:

🔹Dziś Słońce wschodzi dokładnie na wschodzie i zachodzi dokładnie w punkcie zachodu. To zdarza się tylko dwa dni w roku, w trakcie równonocy wiosennej i jesiennej, ponieważ Słońce znajduje się dokładnie na równiku niebieskim. Przez resztę roku Słońce wędruje albo powyżej równika (wiosną i latem), albo poniżej niego (jesienią i zimą).

🔹Dzień i noc trwają niemal tyle samo. Od teraz każda doba będzie nam darować dodatkowe minuty światła, aż do przesilenia letniego.
Jeśli jednak zastanawiacie się, skąd słowo niemal lub w praktyce zauważyliście że w kwestii minut to nie do końca prawda, chętnie odpowiemy na wszystkie pytania i wyjaśnimy w najbliższych prelekcjach zjawisko refrakcji atmosferycznej, która działa dla naszego Słońca jak soczewka i ugina promienie słoneczne.
A nam w praktyce, od paru dni umila dzień, wydłużając go o parę minut.☀️

19/03/2026

Jasiek Gurba zaprasza,zapisy wciąż trwają,warto spędzić aktywnie zbliżającą się niedzielę 23.03.2026 r. 😍