03/06/2026
📆W pewien piątek Anna Nadgorliwa, kierowniczka firmy marketingowej, poprosiła pracownika, aby został po godzinach, ponieważ firma miała dużo zleceń i istniało ryzyko, że nie zdąży ich wykonać na czas. Pracownik ten bardzo się zdenerwował, bo był to już trzeci raz w tym miesiącu, gdy miał pracować dłużej. Dodatkowo był umówiony z kolegami na mecz, więc odmówił, żądając pisemnego polecenia.
❓Czy miał do tego prawo❓
💡Praca w godzinach nadliczbowych to praca wykonywana ponad obowiązujące normy czasu pracy, czyli ponad 8 godzin dziennie (tzw. godziny nadliczbowe dobowe) lub przeciętnie 40 godzin tygodniowo (tzw. godziny nadliczbowe średniotygodniowe). Może też wynikać z przekroczenia przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy, wynikającego z obowiązującego systemu i rozkładu czasu pracy (np. w równoważnym systemie czasu pracy).
Co do zasady, pracodawca powinien tak organizować pracę, aby była ona wykonywana w standardowych godzinach pracy zgodnie z harmonogramem czasu pracy. Jednak w wyjątkowych sytuacjach może zlecić pracę po godzinach. Dzieje się tak np. w przypadku nagłych zdarzeń (awarii, zagrożenia życia lub mienia) albo wtedy, gdy firma ma szczególnie dużo pracy – tak jak w opisanej sytuacji.
W takich przypadkach pracownik ma obowiązek wykonać polecenie pracy w godzinach nadliczbowych.
Wykonywanie pracy nadliczbowej nie może być realizowane bez ograniczeń. Do ograniczeń bezwzględnych zalicza się zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych kobiet w ciąży i pracowników młodocianych. Ograniczenie dotyczy też pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. Względny zakaz zlecania pracy nadliczbowej dotyczy pracowników wychowujących dziecko do lat 8 - w przypadku tych pracowników zakaz nie obowiązuje, jeśli pracownik wyrazi zgodę na pracę w godzinach nadliczbowych, a jego oświadczenie znajdzie się w jego aktach osobowych.
Nie jest pracą w godzinach nadliczbowych czas odpracowania zwolnienia od pracy na pisemny wniosek pracownika, w celu załatwienia spraw osobistych. Odpracowanie oraz praca w godzinach nadliczbowych nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku.
Istnieją także ograniczenia dotyczące liczby godzin nadliczbowych z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy. W takich przypadkach podstawowy limit jest ustalony na poziomie 150 godzin nadliczbowych rocznie. Możliwe jest jednak zwiększenie takiej pracy na mocy przepisów wewnątrzzakładowych – do 416 godzin rocznie.
Ważne jest też to, że polecenie pracy w godzinach nadliczbowych nie musi mieć formy pisemnej – wystarczy, że zostało wydane ustnie.
👉Podsumowując: Pracownik nie miał racji. Powinien zastosować się do polecenia przełożonej, a jego odmowa była nieuzasadniona. Jest to konsekwencją zasady podporządkowania pracownika pracodawcy. Forma zlecenia dodatkowej pracy nie ma tutaj znaczenia.
