22/01/2026
Jutro przypada kolejna , 106 rocznica powrotu Grudziądza do macierzy. 23 stycznia 1920 roku Grudziądz formalnie i faktycznie odzyskał niepodległość..
Komendant Garnizonu Grudziądz wraz z p. Prezydentem Grudziądza zapraszają mieszkańców na rynek miejski gdzie odbędzie się uroczysty apel w pełnej asyście wojskowej.
Poniżej chronologia wydarzeń, które spowodowały ten podniosły historyczny moment.
Zanim nastąpił ten dzień ,w którym po 148 latach Grudziądz powrócił na łono Ojczyzny; wcześniej miały miejsce następujące wydarzenia, które doprowadziły do 23 stycznia 1920 roku.
W październiku 1918 roku klęska militarna Niemiec była dla wszystkich oczywista. Nic dziwnego zatem, że patrioci polscy zaboru pruskiego podjęli wysiłki o odzyskanie niepodległości.
W Grudziądzu w dniu 17listopada 1918 roku na wiecu w Domu Polskim „Bazar” * polscy mieszkańcy wybrali 29 osobową Radę Ludową. Trzy dni później, przewidując ogrom czekającej ich pracy, na drugim wiecu polskim wybrano kolejnych 10 radnych. Rolą tego gremium było zadbać o interesy polskich mieszkańców miasta. Jak trudne to było zadanie niech świadczy fakt, że niemieckie władze miejskie aż do 17 września 1919 nie podejmowały żadnej współpracy, nie mówiąc już o jakiejkolwiek pomocy. Dopiero w tym dniu Magistrat niemiecki uznał oficjalnie delegata tej Rady.
26 listopada 1919 do Komisarycznej Rady Miejskiej postanowiono powołać wszystkich członków Polskiej Rady Ludowej.
28 czerwca w Wersalu następuje podpisanie traktatu pokojowego kończącego I wojnę światową. Na mocy zawartych tam postanowień Polska odzyskuje m. in. część Pomorza Gdańskiego wraz z Grudziądzem .
Polska ratyfikowała ten traktat 31 lipca i zaczął się długi, bo półroczny okres przegotowań do przejęcia tej dzielnicy. Największym problem był brak kompetentnych kadr. Warto wspomnieć, że w przededniu przejęcia miasta przez Polaków, na 256 urzędników miejskich jedynie trzech uważało się Polakami.
22 listopada 1919 roku rząd polski nominuje Józefa Włodka – burmistrza Mławy- komisarycznym prezydentem miasta Grudziądza.
Nowo mianowany prezydent przybył do miasta w dniu 29 grudnia1919 roku. Jak zapisuje w swoich wspomnieniach : „(...)Wieczorem poszliśmy ze starostą Ossowskim na zebranie „Czerwonego Krzyża” i tam spotykam się po raz pierwszy z obywatelstwem polskim Grudziądza i przekonuję się naocznie, iż Grudziądz na zewnątrz robiący wrażenie miasta niemieckiego, posiada jednakowoż wielu Polaków o gorącym sercu(….)”.
Parlament niemiecki ratyfikował Traktat Wersalski 10 stycznia 1920 roku. I Niemcy miały 13 dni na opuszczenie Grudziądza (wynikało to z ustalonych tzw. dziennych stref przekazywania).
Do Grudziądza w dniu 13 stycznia przybyła Polska Komisja Odbiorcza w składzie 3 oficerów z mjr inż Bolesławem Fijałkowskim jako przewodniczącym.
Pożegnanie niemieckich urzędników odbyło się na posiedzeniu Rady Miejskiej w dniu 16 stycznia1920 roku. Wcześniej, bo13 stycznia podczas zjazdu delegatów powiatowych oraz prezesów polskich rad ludowych nominowano następców niemieckich urzędników.
W dniu 23 stycznia jedna z trzech kolumn Wojska Polskiego dowodzona przez gen. Stanisława Pruszyńskiego wkroczyła do miasta. ( na tereny byłego zaboru pruskiego od 17 stycznia wkraczały 3 kolumny )
Dzień wcześniej o godz.11.00 nastąpiło uroczyste oddanie twierdzy grudziądzkiej przewodniczącemu Komisji Odbiorczej mjr. B. Fijałkowskiemu.
23 stycznia 1920roku o godz.11.00 w ratuszu miało miejsce protokolarne przejęcie Magistratu przez władze polskie w osobach: komisarz polski przy Magistracie Julian Szychowski, komisaryczny prezydent Józef Włodek i radca magistracki Alojzy Ruchniewicz.
Ostatnie oddziały niemieckie opuściły Grudziądz o godz.12.00.
Dopiero teraz mieszkańcy polscy mogli zająć się odświętnym udekorowaniem miasta a szczególnie trasy przemarszu wojsk polskich. Usunięto niemieckie tablice z nazwami ulic , instalując w ich miejsce nazwy polskie. Nad porządkiem czuwały warty i patrole Straży Ludowej,którą powołano jeszcze w pażdzierniku 1919 roku
Dwie godziny później, pośród biało - czerwonych flag ( wykonanych najczęściej z białych prześcieradeł i czerwonego inletu z poduszek i kołder ) punktualnie o godz.14.00 do miasta wkroczyły oddziały dowodzone przez gen. Pruszyńskiego. Powitano je chlebem i solą. Były przemówienia, ogólny entuzjazm i wzruszenie szczególnie podczas defilady i wspólnego odśpiewania „ Roty” i „Mazurka Dąbrowskiego”…
jest rok 2026 od tamtych wydarzeń 106 lat ..…
Dzisiaj to na nas spoczywa obowiązek dbania o naszą Ojczyznę !!!
*/ Dom Polski BAZAR powstał wysiłkiem patriotycznej Spółdzielni Budowlanej Bazar , jako siedziba organizacji polonijnych, przy obecnej ulicy Moniuszki, poświęcony i oddany do użytku 17 lipca 1911 roku, w roku 1935 wykupiony przez administrację kościelną na potrzeby nowo powołanej parafii/
/tekst S.Kosmala na podstawie "Historia Grudziądza 1920-1945"pod red. naukową Ryszarda Sudzińskiego, wyd.UM G-dz/
