Archiwum Państwowe w Lublinie

01/09/2026

📚 Lubisz historię i chcesz sprawdzić się w pracy z prawdziwymi źródłami? Weź udział w Olimpiadzie Historycznej Juniorów!

Archiwa Państwowe są partnerem tegorocznej edycji Olimpiady dla uczniów szkół podstawowych. W eliminacjach szkolnych uczestnicy zmierzą się z tematem: „Najważniejsze wydarzenie XX wieku w moim regionie”.

Na naszej stronie przygotowaliśmy materiały, które mogą pomóc w wyborze tematu i napisaniu pracy — galerie online, dokumenty, fotografie i inne archiwalia dotyczące historii Lubelszczyzny. 🗂️📜

👉 Szczegóły i przydatne materiały znajdziecie tutaj: https://lublin.ap.gov.pl/olimpiada-historyczna-juniorow/

Życzymy powodzenia wszystkim uczestnikom i zachęcamy do odkrywania historii regionu w archiwalnych źródłach! 🏛️🔎

Archiwa Państwowe są partnerem Olimpiady Historycznej Juniorów dla szkół podstawowych. Podczas eliminacji szkolnych uczestnicy zmierzą się z wypracowaniem na temat „Najważniejsze wydarzenie XX wieku w

21/08/2026

📜 Mali detektywi historii ponownie w Archiwum! 🔎

Wczoraj po raz drugi gościliśmy dzieci wraz z rodzicami i dziadkami uczestniczących w projekcie Lublin.Zawodowcy, realizowanym przez Urząd Miasta Lublin.

Grupa była tym razem nieco mniejsza, ale za to niezwykle aktywna! 😊 Padło mnóstwo pytań, a przy niektórych tematach wywiązały się nawet małe dyskusje. I właśnie takie spotkania lubimy najbardziej! ❤️

Zaglądaliśmy do archiwalnych magazynów, poznawaliśmy dokumenty sprzed wielu lat i odkrywaliśmy, na czym polega praca archiwisty. 📜🗺️

Bardzo dziękujemy za wizytę, ogromną ciekawość i świetną atmosferę! Mamy nadzieję, że spotkanie z Archiwum zostanie w pamięci naszych młodych gości na długo.

Dziękujemy i do zobaczenia! 👋

19/08/2026

Małe zdjęcie, wielka moda – carte de visite 🎩

W Światowym Dniu Fotografii przedstawiamy jeden z jej niezwykle popularnych XIX-wiecznych formatów – carte de visite.

Była to niewielka fotografia portretowa naklejana na kartonik, najczęściej o wymiarach ok. 6 × 9 cm. Format ten został opatentowany w Paryżu w 1854 r. przez fotografa André Adolphe’a Eugène’a Disdériego. Stanowił rozwinięcie tradycyjnej papierowej wizytówki – nieprzypadkowo, ponieważ francuskie carte de visite oznacza właśnie „wizytówkę”.

Upowszechnienie carte de visite sprawiło, że fotografia stała się znacznie bardziej dostępna. Zdjęcia można było wykonywać szybciej, a ich koszt był zdecydowanie niższy niż w przypadku portretów tworzonych wcześniej metodą dagerotypii. 📷

Fotografie tego typu powstawały przede wszystkim w atelier fotograficznych. Przedstawiały zarówno pojedyncze osoby, jak i pary czy całe rodziny. W drugiej połowie XIX wieku carte de visite cieszyły się ogromną popularnością, z czasem jednak zaczęły ustępować miejsca większym fotografiom typu cabinet card.

Ale o nich opowiemy już innym razem. 😉

[MAP]
Źródło:
2618, Spuścizna Mikołaja Spóza, seria 25, sygn. 384, 379
2538, Akta rodzin Barszczewskich i Danielskich, seria 2, sygn. 1 oraz seria 1, sygn. 10

Tekst ten znajdziecie także na naszej stronie Galerii Jezuicka 13:
https://jezuicka13.pl/male-zdjecie-wielka-moda-carte-de-visite/

07/08/2026

📚 Nowości w bibliotece Archiwum Państwowego w Lublinie!

Miło nam poinformować, że księgozbiór naszej biblioteki wzbogacił się o dwie cenne publikacje autorstwa dr J. Ewy Leśniewskiej:

🔹 „Hrabstwo Zawieprzyce. Dobra ziemskie i ich właściciele (XVII–XX w.)”
🔹 „Krzesimów. Dobra ziemskie i ich właściciele (XVII–XX w.)”

Te wartościowe opracowania poświęcone są dziejom majątków ziemskich oraz ludzi, którzy na przestrzeni kolejnych stuleci byli z nimi związani. Historia dawnych dóbr to bowiem nie tylko opowieść o pałacach, dworach i folwarkach, lecz także o właścicielach, dzierżawcach, mieszkańcach i całych rodzinach, których losy kształtowały dzieje poszczególnych miejsc oraz krajobraz naszego regionu.

Publikacje przybliżają historię Zawieprzyc i Krzesimowa od XVII do XX wieku, ukazując przemiany własnościowe, gospodarcze i społeczne zachodzące na tych terenach. Bogactwo zgromadzonych informacji oraz wykorzystanych źródeł sprawia, że opracowania mogą stanowić cenną pomoc zarówno w pracy naukowej, jak i w samodzielnym odkrywaniu historii lokalnej.

Z pewnością zainteresują historyków, genealogów, regionalistów, a także wszystkich, którzy chcieliby lepiej poznać przeszłość Lubelszczyzny.

Serdecznie zachęcamy do korzystania z nowych publikacji i zapraszamy do odwiedzenia biblioteki Archiwum Państwowego w Lublinie! 📖

[WL]

06/08/2026

Szanowni Państwo,
pragniemy poinformować, że bardzo duża część publikacji APL jest już dostępna w formie elektronicznej na stronie archiwum. Wszystkie publikacje do 2016 r. trafiły już na stronę i sukcesywnie będą się pojawiać kolejne. Nowsze, te które już zostały wycofane ze sprzedaży, również zostały udostępnione w formie on-line. Wszystkie publikacje znajdują się na stronie: https://lublin.ap.gov.pl/popularyzacja/nowosci-wydawnicze/ Ważna uwaga! Na chwilę obecną duża część wersji elektronicznych nie posiada funkcji przeszukiwania ale będziemy pracować nad stworzeniem takiej możliwości. Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z ofertą wydawniczą APL.

05/08/2026

Czerwona cegła i surowe zasady. Z dziejów „Szkoły Vetterów” w Lublinie

5 sierpnia 1866 r. rozpoczęła działalność czteroklasowa Szkoła Niedzielno-Handlowa, powołana przez Zgromadzenie Kupców Miasta Lublina. Jej spadkobiercą jest obecny Zespół Szkół Ekonomicznych im. A. i J. Vetterów w Lublinie.

W 1906 r. oddano do użytku nowo wybudowany gmach szkoły przy ul. Bernardyńskiej. Projekt neogotyckiego budynku opracowali warszawscy architekci Teofil Wiśniewski i Józef Holewiński. Od tego czasu charakterystyczny gmach z czerwonej cegły pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów panoramy Lublina.

Szkoła Handlowa zapisała się również w historii jako pierwsza placówka oświatowa w Królestwie Polskim, która uzyskała zgodę władz carskich na prowadzenie nauczania w języku polskim (23 października 1905 r.). Wśród największych dobroczyńców szkoły znaleźli się bracia August i Juliusz Vetterowie. To właśnie ich imię nadano szkole w 1927 r.

Poniżej prezentujemy dawne pocztówki przedstawiające szkołę oraz interesujący dokument zawierający przepisy obowiązujące uczniów Szkoły Handlowej w Lublinie. Regulamin określał obowiązki religijne i szkolne, zasady zachowania zarówno na terenie szkoły, jak i poza nią. Zawierał również surowe zakazy dotyczące używek i odwiedzania niewłaściwych miejsc rozrywki.

Szczególnie interesującą część dokumentu stanowią szczegółowe zalecenia dotyczące higieny. Obejmują one wskazówki odnoszące się do utrzymania czystości, sposobu odżywiania, a także dbania o wzrok i prawidłową postawę podczas nauki. Całość odzwierciedla ówczesne dążenie do wszechstronnego wychowania młodzieży – przygotowania jej nie tylko do pracy zawodowej i działalności obywatelskiej, lecz także do prowadzenia zdrowego i moralnego życia.

[MAP]
Źródło:
633, Zbiór fotografii i pocztówek, sygn. 29
534, Prywatne Męskie Gimnazjum i Liceum im. A. i J. Vetterów w Lublinie, sygn. 62
Tekst ten znajdziecie także na naszej stronie Galerii Jezuicka 13:
https://jezuicka13.pl/czerwona-cegla-i-surowe-zasady/

03/08/2026

Przypominamy, że zgodnie z z Zarządzeniem nr 2 Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 stycznia 2026 r. piątek, 14 sierpnia 2026 r., jest dniem wolnym od pracy z tytułu święta Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny przypadającego w sobotę 15 sierpnia 2026 r.

Przypominamy, że zgodnie z z Zarządzeniem nr 2 Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 stycznia 2026 r. piątek, 14 sierpnia 2026 r., jest dniem wolnym

01/08/2026

I stało się…🗣️
1 sierpnia 1944 r., czyli 82 lata temu, wybuchło Powstanie Warszawskie. Było to największy wystąpienie zbrojne, w trakcie trwającej od początku roku akcji „Burza” przygotowywanej przez polskie podziemie niepodległościowe. Akcja wymierzona w niemieckiego okupanta, miała na celu wyparcie go z zajmowanych pozycji, przed wkroczeniem Armii Czerwonej. W zamyśle jej twórców, Polacy mieli wystąpić w roli gospodarzy, w odbitym uprzednio kraju, co miało doprowadzić do lepszej pozycji negocjacyjnej w przyszłych rozmowach dotyczących kształtu Europy i alianckich stref wpływów po wojennej zawierusze. W 2024 r. Archiwum Państwowe w Lublinie przygotowało wystawę poświęconą akcji „Burza”, gdzie część zagadnień poświęcona była Powstaniu Warszawskiemu. Link: https://lublin.ap.gov.pl/popularyzacja/galerie-online/burza-1944-z-dziejow-najwiekszej-akcji-partyzanckiej-ak/

Akcja „Burza” to największa operacja zbrojna Armii Krajowej, której kulminacyjnym momentem było Powstanie Warszawskie. Przeprowadzona została przez Polskie Państwo Podziemne, a jej celem było wyparcie

31/07/2026

Dziękujemy za odwiedziny wszystkim dzieciom, rodzicom i babciom, którzy odwiedzili w tym tygodniu Archiwum Państwowe w Lublinie w ramach trzeciej edycji letniego projektu Lublin.Zawodowcy realizowanego przez Urząd Miasta Lublin. 😊

Mamy nadzieję, że wspólna wyprawa do naszych magazynów, spotkanie z dokumentami sprzed setek lat, odkrywanie tajemnic dawnych ksiąg i map były ciekawą przygodą i pozostaną na długo w Waszej pamięci.

Było nam bardzo miło gościć Was w miejscu, gdzie przechowywana jest historia naszego miasta i jego mieszkańców. Kto wie – być może dla niektórych z Was była to pierwsza, ale nie ostatnia wizyta w archiwum. Do zobaczenia! 📜❤️

Informujemy, że w ramach projektu zaplanowana jest też druga wizyta, dokładnie 20 sierpnia. Informacje i zapisy: https://lublin.eu/mieszkancy/rodzina/lublinzawodowcy--edycja-3/

31/07/2026

Uwaga❗️ Uwaga!‼️
Przypominamy o ważnej dacie dla Archiwów Państwowych. 108 lat temu reskrypt 📜Rady Regencyjnej ustanowił Państwową Sieć Archiwalną🗂️ na terenie całego kraju. Treść reskryptu powtórzył wydany w lutym 1919 r. Dekret📜 Naczelnika Państwa. Jest to wyjątkowa data w historii polskich archiwów, gdyż dzięki wydaniu tych dwóch dokumentów Archiwa Państwowe uzyskały kształt funkcjonujący (co prawda z pewnymi zmianami) do dziś. O całym wydarzeniu można przeczytać na naszym portalu LAC: https://lac.lublin.pl/powstanie-polskiej-panstwowej-sieci-archiwalnej-w-1919-r-po-123-latach-zaborow/
Poniżej „Monitor Polski” z opublikowaną treścią reskryptu Rady Regencyjnej z 31 VII 1918 r. (źródło: SG BUW).