Instytut Europy Środkowej

29/05/2026

Relacje gruzińsko-ukraińskie od początku pełnoskalowej wojny Rosji w Ukrainie pozostają napięte, choć na początku maja 2026 r. pojawił się wyraźny sygnał ostrożnego przełomu. Spotkanie Wołodymyra Zełenskiego i premiera Gruzji Iraklego Kobachidze w Erywaniu, a następnie rozmowy szefów MSZ obu państw, uruchomiły nowy kanał dialogu między Kijowem i Tbilisi.

Jak wskazują Bartłomiej Krzysztan i Kuba Olchowski, nie oznacza to jednak realnej normalizacji. Fundamenty sporu pozostają niezmienne: podejście Gruzji do sankcji wobec Rosji, zarzuty Kijowa o omijanie restrykcji oraz kwestia polityczna związana z Micheilem Saakaszwilim.

Z jednej strony Ukraina oczekuje jednoznacznego stanowiska antyrosyjskiego i większej solidarności. Z drugiej – Gruzja prowadzi pragmatyczną politykę, czerpiąc korzyści gospodarcze z przepływów kapitału i ludzi z Rosji, co jednocześnie pogłębia napięcia z Kijowem.

Mimo to obie strony zaczynają dostrzegać potrzebę dialogu – nie tyle strategicznego pojednania, ile ostrożnego zarządzania konfliktem.

Relacje gruzińsko-ukraińskie pozostają napięte od początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie w konsekwencji ambiwalentnej postawy Tbilisi wobec rosyjskiej agresji. Na początku maja 2026 r. nawiązany został dialog bilateralny, jednak perspektywa normalizacji pozostaje odległa. Rozmowy gruzińs...

29/05/2026

W dniach 21-25 maja w Brnie pod hasłem „Życie jest spotykaniem” odbył się 76. zjazd Związku Wypędzonych Niemców Sudeckich, który po raz pierwszy w powojennej historii zorganizowany został na terytorium Republiki Czeskiej. Wydarzenie poruszyło jedną z najbardziej wrażliwych kwestii w relacjach czesko-niemieckich. Podczas gdy organizatorzy podkreślali znaczenie pojednania, dialogu i wspólnej pamięci historycznej, krytycy postrzegali zjazd jako symboliczny powrót sporów związanych z powojennym wysiedleniem Niemców oraz dekretami Edvarda Beneša. Zjazd, który przez dekady odbywał się wyłącznie na terytorium Niemiec, wywołał ostre reakcje polityczne oraz liczne protesty, uwidaczniając, że mimo upływu ośmiu dekad od tych wydarzeń pamięć historyczna pozostaje w Czechach silnie upolityczniona i spolaryzowana.

Komentarz: Szczepan Czarnecki

W dniach 21-25 maja w Brnie pod hasłem „Życie jest spotykaniem” odbył się 76. zjazd Związku Wypędzonych Niemców Sudeckich, który po raz pierwszy w powojennej historii zorganizowany został na terytorium Republiki Czeskiej. Wydarzenie poruszyło jedną z najbardziej wrażliwych kwestii w ...

28/05/2026

O politycznych konsekwencjach referendum w Krakowie na antenie Radia Lublin mówił analityk IEŚ - dr Kuba Olchowski w rozmowie z Wojciechem Brakowieckim. 👇📻

28/05/2026

Estonia uruchomiła w 2026 r. Eesti.ai – program, w którym adopcja sztucznej inteligencji traktowana jest jako instrument polityki gospodarczej. Deklarowany cel jest ambitny: podwojenie wydajności pracy do 2035 r. oraz wzrost PKB o 50% w ciągu dziesięciu lat. Zatwierdzona p**a piętnastu projektów flagowych operacjonalizuje tę ambicję, otwierając zarazem szereg pytań – o realność oczekiwanych efektów, o ich dystrybucję w społeczeństwie oraz o legitymizację procesu decyzyjnego. Wynik tego eksperymentu polityki publicznej będzie miał znaczenie dla całej Europy Środkowej, w tym dla Polski, gdzie wiele pytań o kształt polityki w obszarze AI pozostaje jeszcze otwartych.

Komentarz: Marlena Gołębiowska

Estonia uruchomiła w 2026 r. Eesti.ai – program, w którym adopcja sztucznej inteligencji traktowana jest jako instrument polityki gospodarczej. Deklarowany cel jest ambitny: podwojenie wydajności pracy do 2035 r. oraz wzrost PKB o 50% w ciągu dziesięciu lat. Zatwierdzona p**a piętnastu proje...

27/05/2026

Pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę stała się jednym z największych testów dla współpracy państw Grupy Wyszehradzkiej. Różnice w podejściu do bezpieczeństwa, relacji z Rosją i wsparcia dla Ukrainy wyraźnie ograniczyły polityczną spójność V4.

Czy oznacza to koniec formatu wyszehradzkiego? Niekoniecznie. Jak pokazuje komentarz Agaty Tatarenko, mimo utrzymujących się napięć V4 nadal pozostaje ważną platformą współpracy regionalnej — szczególnie w obszarach infrastruktury, energetyki, polityki spójności oraz kontaktów eksperckich, akademickich i społecznych.

Kolejne prezydencje państw członkowskich potwierdzają, że Grupa Wyszehradzka coraz wyraźniej ewoluuje w kierunku pragmatycznego formatu współpracy sektorowej, ograniczając swoje ambicje polityczne.

Czy V4 ma jeszcze potencjał do odbudowy współpracy politycznej? Odpowiedź może przynieść kolejna słowacka prezydencja rozpoczynająca się 1 lipca 2026 r.

Pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę ujawniła strategiczne różnice pomiędzy państwami V4, wpływając na ograniczenie wspólnej agendy politycznej oraz zmianę charakteru regionalnej współpracy. Jednocześnie kolejne prezydencje państw członkowskich pokazały, że mimo utrzymujących si....

26/05/2026

Bartłomiej Krzysztan wystąpił w Kanał Otwarty w rozmowie prowadzonej przez Michała Żakowskiego poświęconej Górskiemu Karabachowi – nieuznawanemu państwu, które mimo braku międzynarodowego uznania przez lata realnie funkcjonowało i stanowiło jedno z głównych źródeł napięć w regionie.

To rozmowa o wojnie, pamięci, tożsamości i geopolityce miejsca, które przez dekady pozostawało jednym z punktów zapalnych Kaukazu.

📺 Zachęcamy do obejrzenia rozmowy 👇

Bartłomiej Krzysztan wystąpił w rozmowie prowadzonej przez Michała Żakowskiego poświęconej Górskiemu Karabachowi – nieuznawanemu państwu, które mimo braku międzynarodowego uznania przez lata realnie funkcjonowało i stanowiło jedno z głównych źródeł napięć na Kaukazie. Rozmowa d...

26/05/2026

Decyzja o wstrzymaniu rozmieszczenia amerykańskiego kontyngentu w Polsce wywołała wiele pytań – nie tylko o skalę obecności wojsk USA na wschodniej flance NATO, ale też o kondycję relacji polsko-amerykańskich.

W najnowszym komentarzu Jakub Bornio analizuje kulisy tej sytuacji i wskazuje, że problem nie dotyczy wyłącznie samej decyzji Pentagonu, ale szerszych wyzwań wynikających z asymetrycznego partnerstwa Polski i USA. Autor zwraca uwagę m.in. na znaczenie sprawnej komunikacji strategicznej, konieczność budowania realnej sprawczości Polski w relacjach sojuszniczych oraz rolę stałej obecności wojsk amerykańskich dla bezpieczeństwa regionu.

To głos w dyskusji o bezpieczeństwie Polski, wiarygodności sojuszy i przyszłości relacji transatlantyckich.

📌 Zachęcamy do lektury 👇🆕

Decyzja o wstrzymaniu przerzutu rotacyjnego kontyngentu sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych do Polski uwidoczniła strukturalne problemy w relacjach bilateralnych. Niepewność, jaka została nią wywołana, stanowi jedynie egzemplifikację szerszych problemów, charakterystycznych dla asymetryczne...

25/05/2026

📚 Na naszej stronie dostępna jest publikacja Roberta Traby – „Rok 2025. Jak historia staje się pamięcią”, opublikowana w ramach Biblioteki Instytutu Europy Środkowej.

To refleksyjny zapis o świecie, w którym historia nie jest już tylko przeszłością, ale staje się sporną i dynamiczną pamięcią. Autor pokazuje rok 2025 jako moment napięć globalnych i europejskich, w którym ścierają się różne wizje porządku międzynarodowego, demokracji oraz polityki pamięci – od USA, przez Chiny, po Rosję i Europę.

W centrum pojawiają się pytania o to, jak opowiadamy historię, kto ją kształtuje i jakie konsekwencje mają współczesne spory o przeszłość – zarówno w wymiarze politycznym, jak i społecznym.

Zachęcamy do lektury! 👇🆕

25/05/2026

W odcinku programu „Praswiet” poruszono kwestie bezpieczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej, rosyjskiej strategii wobec regionu oraz roli Białorusi w polityce Kremla.

W dyskusji udział wzięli eksperci związani z Instytut Europy Środkowej oraz goście Lublin Forum 2026: Sekretarz Stanu, Zastępca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów - Jakub Stefaniak, dyrektor IEŚ - dr Grzegorz Gil oraz analityk IEŚ - dr Jakub Olchowski.

Rozmowa dotyczyła m.in. rosyjskich manewrów wojskowych, koncepcji „jądrowego blefu” oraz możliwych konsekwencji eskalacji napięć dla bezpieczeństwa regionu. W centrum analizy znalazła się również rola Białorusi w zmieniającej się architekturze bezpieczeństwa Europy.

📺 Zapraszamy do obejrzenia programu 👇

Tematy bezpieczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej, polityki Rosji i sytuacji Białorusi były przedmiotem dyskusji w najnowszym odcinku programu „Praswiet” z Siarhiejem Pielasą. W debacie poświęconej rosyjskiej strategii nuklearnej oraz roli Białorusi w polityce Kremla udział wzięli równ...

25/05/2026

Dwadzieścia lat po referendum niepodległościowym Czarnogóra nadal mierzy się z konsekwencjami decyzji z maja 2006 r., która ostatecznie zakończyła istnienie wspólnego państwa z Serbią. Choć wynik głosowania otworzył Podgoricy drogę do budowy własnej państwowości i integracji euroatlantyckiej, to podziały tożsamościowe w społeczeństwie zostały utrwalone przez niewielką przewagę zwolenników niepodległości. Jubileusz 20-lecia odnowienia niepodległości stał się więc nie tylko okazją do celebracji sukcesu państwowego, ale również kolejnym polem sporów politycznych i symbolicznych – zarówno wewnątrz Czarnogóry, jak i w relacjach z Serbią.

Komentarz: Agata Domachowska.

Dwadzieścia lat po referendum niepodległościowym Czarnogóra nadal mierzy się z konsekwencjami decyzji z maja 2006 r., która ostatecznie zakończyła istnienie wspólnego państwa z Serbią. Choć wynik głosowania otworzył Podgoricy drogę do budowy własnej państwowości i integracji euroat...