Powiśle Maciejowickie

05/06/2026

Wczorajsza procesja Bożego Ciała w Łowiczu - kilkaset osób w strojach ludowych (Księżacy) - coś w klimacie Powiślaków.

03/06/2026

Pałac Zamoyskich w Podzamczu chyli się ku ruinie.

Pałac w Podzamczu należy do najważniejszych rezydencji ziemiańskich dawnej ziemi garwolińskiej. Jego obecna historia zaczęła się po zniszczeniu wcześniejszej siedziby podczas bitwy maciejowickiej w 1794 roku. Na jej fundamentach Stanisław Kostka hrabia Zamoyski wzniósł na początku XIX wieku nowy, klasycystyczny pałac, prawdopodobnie według projektu Fryderyka Alberta Lessla. Budowę ukończono około 1806 roku.

Zamoyski nie ograniczył się do samej rezydencji. Wokół niej założył park krajobrazowy, stworzył cegielnię, gorzelnię, browar, fabryczkę tkacką oraz szkołę rolniczą. Podzamcze stało się wówczas nie tylko siedzibą rodu, ale także ważnym ośrodkiem gospodarczym i edukacyjnym. W 1837 roku dobra przejął jego syn, Stanisław Kostka „młodszy”, który rozwinął miejscowe gospodarstwo. Folwarki Podzamcze i Maciejowice słynęły m.in. z hodowli bydła i owiec.

Pod koniec XIX wieku majątek przeszedł na Andrzeja Przemysława Konstantego Zamoyskiego. W tym czasie Podzamcze zasłynęło z ogromnej szkółki leśno-ogrodniczej prowadzonej przez Feliksa Rożyńskiego. W 1914 roku obejmowała ona 135 ha i miała aż 50 milionów sadzonek eksportowanych daleko poza granice Królestwa Polskiego. W pałacu bywali przedstawiciele arystokracji, ludzie kultury i polityki; z miejscem związany był także Stefan Żeromski.

W czasie II wojny światowej dawnym majątkiem zarządzał Franciszek Józef hrabia Zamoyski jako Liegenschaftsführer, mieszkając w pałacu wraz z rodziną. Po 1945 roku dobra upaństwowiono w ramach reformy rolnej. Utworzono tu Państwowe Gospodarstwo Rolne o profilu ogrodniczym, później Gospodarstwo Ogrodnicze Skarbu Państwa „Podzamcze”, a następnie Hodowlę Zarodową Zwierząt Podzamcze. W latach 90. pałac z parkiem przekazano gminie Maciejowice. Po przemianach ustrojowych o zwrot wystąpiła rodzina Zamoyskich; w 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny przywrócił im prawo własności. Obecnie pałac jest nieużytkowany i popada w ruinę.

Rezydencja jest murowanym, piętrowym budynkiem o klasycystycznym charakterze. Ma prostokątny rzut, dziewięcioosiową fasadę i ganek wsparty na dwóch parach filarów. Przyziemie i naroża są boniowane, elewację wieńczy schodkowa attyka. Od ogrodu uwagę zwraca niesymetryczna fasada z balkonem wspartym na filarach. W murach zachowały się kule armatnie, wmurowane jako pamiątka bitwy maciejowickiej.

Tekst opracowany na podstawie naszego przewodnika "Dwory i pałace Mazowsza: powiat garwoliński". Przewodnik dostępny w naszej księgarni internetowej.

31/05/2026

Władysław Zamoyski był bratem stryjecznym Andrzeja Zamoyskiego z Podzamcza. Gdy Władysław został wydalony z Kórnika w zaborze pruskim - wyjechał okresowo do Andrzeja Zamoyskiego do posiadłości Stara Lubowla i pewnie wówczas zainteresował się okolicą Zakopanego.

28/05/2026

Jeszcze ciepła książka prezentująca 26 ośrodków ziemiańskich z powiatu garwolińskiego.
Moje refleksje na temat opisu Podzamcza - jest kilka nowości np została przedstawiona Katarina Sutorova znawczyni rodu Zamoyskich. Ale jest też kilka błędnych informacji:
- Powielona błędna informacja o tym, iż Stanisław Maciejowski w 1557r uzyskał rozszerzenie praw miejskich dla Maciejowic i wybudował zamek w Podzamczu. - Stanisław Maciejowski nie był właścicielem Maciejowic Kościuszkowskich lecz był właścicielem Maciejowic (Maciejowa) na Ukrainie i tam w 1557r wybudował zamek. W tym okresie właścicielem Maciejowic w powiecie garwolińskim był Mikołaj Maciejowski syn Kacpra.
- Przedstawiona jest fotografia Franciszka Zamoyskiego - lecz nie jest to Franciszek a Paulo Zamoyski z Podzamcza lecz Franciszek Zamoyski z linii węgierskiej.
- Jest informacja, iż Franciszek Zamoyski spłacił długi w 1934 roku. - według dokumentów w Archiwum w Lublinie na kilka lat przed wojną Franciszek Zamoyski miał długi przekraczające wartość majątku. Planowano odebranie mu majątku z pozostawieniem 200 ha w okolicy Podzamcza i budynki w Podzamczu. Zarządzaniem majątku zajmował się nadzorca Ocetkiewicz (z ramienia wojewody lubelskiego). Wybuch wojny w 1939 r i okupacja niemiecka zatarła długi Zamoyskiego zwłaszcza że wielu wierzycielami byli Żydzi.

21/05/2026

Nowy periodyk historyczny - "Rocznik Garwoliński" nr 1 z 2025 roku. Dzięki inicjatywie Anna Ogonowska i Krzysztof Kot z Fundacja Koszary i Dawny Powiat Garwolin - powstała publikacja popularyzująca wiedzę historyczną na temat powiatu garwolińskiego. Zawiera kilkadziesiąt pozycji artykułów, źródeł historycznych i recenzji, 330 stron tekstu, liczne grafiki itp.
Temat związany z Powiślem Maciejowickim to "Dzieje parafii Samogoszcz według dokumentów (XII -XIX wiek" oraz "Zajęcie majątku probostwa w Samogoszczy pod zarząd skarbu Królestwa Polskiego... ". Obecnie mija 700 lat od pierwszych wzmianek pisemnych o parafii Samogoszcz.
Autorskie egzemplarze książki "Rocznik Garwoliński 2025" zostaną przekazane dla Biblioteki w Maciejowicach, Samogoszczy i do parafii Samogoszcz.

14/05/2026

12/05/2026

Most powinien powstać na etapie budowy elektrowni.

Co z budową mostu na Wiśle? Na ostatniej sesji padły ważne deklaracje i nowe terminy. Artykuł w komentarzu

08/05/2026

07/05/2026

Jak można było uniknąć rekrutacji do wojska carskiego - lata 1865 i 1866 - na przykładzie młodzieńców z Krasek.
Jeżeli młodzieniec w wieku 20 - 24 lata miał poniżej 160 cm wzrostu - to armia nie była nim zainteresowana. Decydowano się na ożenek z wdową mającą kilkoro dzieci, lub ożenek z panną i doczekanie się własnych dzieci - jako jedyny żywiciel można było uniknąć wojska. Podobnie "jedynak" - pozostawał na gospodarstwie aby pracować i zaopiekować się rodzicami. Można było próbować ucieczki i ukrywania się - jednak po schwytaniu raczej było pewne, że będzie wzięty w kamasze. O powołaniu do wojska decydował też los - i to dosłownie, gdy wylosowało się wysoki numer to poborowy wracał do domu. Gdy wylosowało się niski numer to czekała służba 15 lat na terenach oddalonych od Królestwa Polskiego.

05/05/2026

Gmina Maciejowice udostępniła projekt Planu Ogólnego - można sprawdzić na bip gminy swoją działkę - tu jest tylko wycinek okolic Maciejowic, Samogoszczy i Wargocina.