30/08/2026
Zanim rozpocznie się nowy rok szkolny, warto przypomnieć kobietę, dla której edukacja była czymś więcej niż nauką.
Maria z Jarocińskich Kleniewska wierzyła, że wiedza może zmienić życie człowieka.
W Kluczkowicach zaczęła od tajnego nauczania dzieci folwarcznych. Około 1884 roku prowadziła lekcje we własnym domu. Dwa lata później powstała ochronka, która była jednocześnie tajną szkołą elementarną. Z czasem podobne placówki pojawiły się w kolejnych folwarkach kluczkowickich dóbr, a obok nich powstawały biblioteki ludowe.
Ale to był dopiero początek.
Kleniewska tworzyła szkoły, ochronki, szwalnie, warsztaty i miejsca edukacji zawodowej. Dziewczęta uczyły się nie tylko szycia i rękodzieła. Uczyły się czytać i pisać, poznawały historię Polski i geografię.
W dokumentach, które skrupulatnie prowadziła, znalazła się liczba, która do dziś robi wrażenie:
ponad 740 osób żywiono i kształcono od 1905 roku w szkołach zawodowych, ochronkach,przedszkolach i żłobkach.
To nie była więc pojedyncza szkoła.
To był cały system lokalnej edukacji.
Co ciekawe, Maria Kleniewska nie zamykała się w granicach własnego majątku. Podróżowała, odwiedzała szkoły za granicą, poznawała nowe metody nauczania i próbowała przenosić je na Lubelszczyznę. Szczególnie interesował ją szwedzki slöjd – praktyczna edukacja poprzez pracę i rękodzieło.
W 1901 roku jej działalność została dostrzeżona podczas Wystawy Rolniczo-Przemysłowej w Lublinie, gdzie otrzymała Dyplom zasługi za szczególną i wielostronną działalność skierowaną ku rozwojowi drobnego przemysłu wśród ludu.
Te informacje znajdujemy w niezwykle ważnym opracowaniu prof. Andrzeja Przegalińskiego „Działalność oświatowa Marii z Jarocińskich Kleniewskiej”, opublikowanym w tomie Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie III. Panie z dworów i pałaców.
Tekst ma szczególne znaczenie także dlatego, że jego historia prowadzi nas do Kozłówki.
Został przygotowany w związku z sesją naukową „Panie z dworów i pałaców”, która odbyła się w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce w 2006 roku.
Po dwudziestu latach wracamy do Kozłówki.
21–22 września 2026 roku odbędzie się tam kolejna konferencja z cyklu „Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie”, tym razem poświęcona znanym i nieznanym źródłom do badań nad ziemiaństwem. W programie znalazł się również temat działalności oświatowej ziemiaństwa lubelskiego.
Dla nas to piękna klamra.
Dawne źródła – współczesne badania – pamięć o ludziach, którzy rozumieli, że edukacja jest inwestycją w przyszłość.
A Maria Kleniewska już ponad sto lat temu pokazywała, że szkoła może zaczynać się nie tylko od murów.
Może zaczynać się od jednej osoby, która uwierzy, że warto uczyć.
📖 Tekst Andrzeja Przegalińskiego „Działalność oświatowa Marii z Jarocińskich Kleniewskiej” jest dostępny w Bibliotece Multimedialnej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”.
https://biblioteka.teatrnn.pl/Content/88349/przegalinski_andrzej_dzialalnosc_oswiatowa.pdf?utm_source=chatgpt.com
Fot. FB Muzeum regionalne w Kluczkowicach
