Współczesny Osiek to duża wieś zajmująca terytorium 29 km2, które zamieszkuje 6,8 tys. mieszkańców. Miejscowość posiada średniowieczną metrykę historyczną, sięgającą XIII w. Nazwę swą wywodzi od budowanych na leśnych terenach przygranicznych, we wczesnych wiekach, obronnych warowni z pni drzewnych, zwanych „osiekami”. Zadaniem załogi tych warowni, a także okolicznej ludności było strzeżenie powierzonego odcinaka granicy lub szlaku.
Wieś, początkowo królewszczyzna, później weszła w posiadanie książąt oświęcimskich.
W 1278 roku wymieniona jest jako „Ossech”. W 1317 r. książę oświęcimski Władysław nadał przywilej na sołectwo w Osieku swojemu „słudze”. Około połowy XV wieku wieś tę oddał komuś w zastaw za pożyczoną pewną sumę pieniędzy. Wróciła ona w skład królewszczyzn ponownie w 1457 r., kiedy to król Kazimierz Jagiellończyk zakupił księstwo oświęcimskie od księcia Jana Scholastyka. Wówczas to zezwolił on mieszczaninowi krakowskiemu Jerzemu Orienthowi odkupić Osiek z zastawu. Ten następnie odstąpił go podskarbiemu koronnemu Jakubowi Dębińskiemu. W 1468 r. Dębiński sprzedał Osiek Janowi Szaszowskiemu.
W 1504r. król Aleksander Jagiellończyk odstąpił Osiek Baltazarowi Melchiorowi Dębowskiemu herbu „Kornicz” w zamian za jego dziedziczne wsie: Bujaków , Kobiernice i Porąbkę. Odtąd Osiek stracił prawa królewszczyzny i stał się własnością prywatną. W 1515 r. Dębowski sprzedał wieś bogatemu kupcowi i rajcy krakowskiemu Jerzemu Zebartowi. Poprzez koligacje rodzinne przez dłuższy czas Osiek był kolejno w rękach kilku rodów mieszczańskich; m. in. Bethmanów zwanych Zajfredami, od nazwiska których Osiek przez pewien czas również zwano Zajfredami.
W roku 1558 Osiek przeszedł w ręce Balcera Porębskiego, a następnie jego syna Mikołaja Porębskiego. W 1653 r. Zygmunt i Jędrzej Porębscy dzielą się dobrami, przy czym Zygmuntowi przypadł dolny Osiek z zamkiem. Była to wówczas budowla obronna, gdyż w dokumencie działowym zaznaczono, iż „wał pod zamkiem pusto ma być trzymany, ażeby woda z Osieczki bezpiecznie iść mogła”.
W rękach Porębskich herbu Kornicz Osiek Dolny i Górny utrzymał się aż do 1682 roku, kiedy to w drodze spadku przeszedł na ich powinowatych Nielepców herbu Prus, a następnie Branickich i Szembeków.
Osiek stanowił jedną z najbogatszych posiadłości w okolicy Oświęcimia. Według inwentarza z 1776 r. sporządzonego za Kasztelanowej Walerii z Szembeków Branickiej, żony kasztelana Racławskiego, nazywany był „państwem osieckim”.
Około 1799 r. od Walerii Branickiej kupił dobra baron Karol Wacław Larisch, a potem odziedziczył jego syn, również Karol, doprowadzając majątek do znacznego powiększenia (ok. 950 ha) i nabycia kilku sąsiednich wsi. Po jego śmierci w 1869 r. dobra osieckie przeszły przez młodszą córkę Adelę w ręce Narcyza Dunin – Borkowskiego.
Po jego śmierci w 1884 r. osieckie dobra nabył baron Oskar z Rudna Rudziński herbu „Prus III”. Wykształcony na akademiach rolniczych, wkrótce gospodarkę rolną w Osieku postawił na wysokim poziomie. Rozwinął również gospodarkę rybną, wysokiej klasy hodowlę bydła zarodowego oraz hodowlę drobiu. Założył od nowa browar, gorzelnię, fabrykę drenów, dachówek i cegielnię.
W 1940 r. okupanci niemieccy wysiedlili właścicieli i zagrabili ich dobra. Pod koniec maja następnego roku ten sam los spotkał również mieszkańców Osieka. Dla osadników niemieckich i urzędników wysiedlono 110 rodzin, a przesiedlono 66. W sumie zajęto 159 budynków, w tym wszystkie użyteczności społecznej. Ponadto siłami pozostałej ludności wyburzono 30 domów mieszkalnych i 41 gospodarczych.
Po wojnie, w oparciu o reformę rolną, w majątku Rudzińskich utworzono wzorcowy Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej, a obiekty przemysłowe; gorzelnia, browar, cegielnia i młyn uległy stopniowej likwidacji.
Na szczególną uwagę zasługuje tu pałac pochodzący z drugiej połowy XVIII w., późnobarokowy, przebudowany ok. 100 lat później przez Larischów w oparciu o projekt Franciszka Marii Lanci w stylu orientalnym. Do wyjątkowych osobliwości należy tam „sala mauretańska”. Pałac otoczony jest parkiem krajobrazowym , gdzie wśród ciekawych klasycystycznych i neogotyckich zabudowań mieszkalnych i gospodarczych ozdobą jest neogotycka oficyna z okrągłą basztą z 1843r.
W pałacu osieckim gościli tacy słynni Polacy jak brygadier J. Piłsudski (1915 r.), dowódca II Brygady Legionów gen. Józef Haller (1919 r.), prezydent RP prof. Ignacy Mościki(1929 r.). Stałym gościem m.in. był wybitny akwarelista Julian Fałat (1891-1925), który namalował tu wiele obrazów związanych z przyrodą i zabytkowym XVI wiecznym kościołem w Osieku.
Współczesny Osiek - siedziba gminy ma również bogato rozbudowaną infrastrukturę, nowoczesny zespół oświatowo-wychowawczy, salę gimnastyczną, bazę rekreacyjno-sportową i gastronomiczną oraz własną oczyszczalnię ścieków. Bogato wyposażona Biblioteka Gminna dysponuje wydaniem monograficznym pt. „Osiek - zarys dziejów” autorstwa A. Hałatek – B. Jania oraz lokalną gazetą „Echa Osieka” wychodzącą od 1993 roku.
Gmina m.in. wchodzi w skład związku kilku gmin p.n. „Dolina Karpia” i jest ciekawym terenem turystycznym.
źródło: osiek.pl
