18/04/2026
Henryk Stępień, znany pod pseudonimem „Góral” Żołnierz Brygady Świętokrzyskiej NSZ.
Urodził się w Osieku a wychował w Bukowej , w środowisku wiejskim, gdzie codzienność wyznaczała ciężka praca i skromne warunki życia. Pochodził z licznej rodziny – jego rodzice doczekali się dwunastu dzieci, z których tylko część osiągnęła dorosłość. Ojciec utrzymywał rodzinę z niewielkiego gospodarstwa i pracy zarobkowej, co sprawiało, że możliwości edukacyjne dzieci były ograniczone.
Pierwsze lata nauki Henryk spędził w szkole powszechnej w Bukowej. Nie wyróżniał się szczególnymi wynikami, ale wcześnie zetknął się z obowiązkami dorosłego życia. Już jako kilkuletni chłopiec pomagał w gospodarstwie, a edukację traktował raczej jako dodatek niż główny cel. Mimo to ukończył szkołę podstawową, a następnie kontynuował naukę w gimnazjum w Sandomierzu. Tam po raz pierwszy zetknął się z szerszym światem i możliwościami, których nie oferowała rodzinna wieś.
Sytuacja materialna rodziny zmusiła go jednak do przerwania dalszej edukacji. Aby się utrzymać, podjął pracę i nauczył się zawodu fotografa. Zakupił aparat i zaczął wykonywać zdjęcia, co szybko stało się dla niego źródłem dochodu. Równocześnie dojrzewał w nim światopogląd ukształtowany przez realia okupacji – poczucie obowiązku wobec kraju oraz przekonanie, że bierna postawa wobec Niemców nie jest możliwa.
W 1943 roku, mając niespełna dwadzieścia lat, zdecydował się na wstąpienie do konspiracji. Przyjął pseudonim „Góral” i związał się z Narodowymi Siłami Zbrojnymi. Trafił do oddziałów leśnych działających w rejonie Kielecczyzny. Początkowo pełnił funkcje pomocnicze, lecz szybko zdobył zaufanie przełożonych i współtowarzyszy. Uczestniczył w licznych akcjach zbrojnych, które obejmowały zarówno walkę z okupantem niemieckim, jak i działania przeciwko grupom komunistycznym.
W czerwcu 1944 roku doszło do koncentracji oddziałów NSZ w rejonie Wronowa i Miąsowej. Z kilku mniejszych jednostek utworzono większą formację – 204 Pułk Piechoty Ziemi Kieleckiej. Dowództwo objął mjr Antoni Szacki „Bohun”. W strukturach tej jednostki „Góral” znalazł się w grupie żołnierzy przeznaczonych do działań liniowych. Brał udział w walkach, w tym w starciach z Niemcami oraz akcjach dywersyjnych. W jednej z potyczek został ranny w nogę, co jednak nie wyłączyło go na długo z dalszej działalności.
Wraz z brygadą przeszedł szlak bojowy prowadzący przez Kielecczyznę w kierunku zachodnim. Oddział podejmował działania przeciwko niemieckiej infrastrukturze i transportom, a także likwidował konfidentów. W styczniu 1945 roku, w obliczu zmieniającej się sytuacji na froncie, Brygada Świętokrzyska rozpoczęła marsz na zachód, starając się uniknąć kontaktu z Armią Czerwoną. Decyzja ta wynikała z przekonania dowództwa, że ZSRR stanowi zagrożenie dla niepodległości Polski.
Najbardziej znanym epizodem z udziałem Henryka Stępnia była akcja wyzwolenia obozu koncentracyjnego dla kobiet w Holiszowie na terenie Czech. W maju 1945 roku brygada uderzyła na niemiecką załogę obozu, rozbijając ją i uwalniając kilkaset więźniarek różnych narodowości, w tym wiele Żydówek. „Góral” brał udział w tej operacji jako żołnierz liniowy. Wspomnienia uczestników podkreślają dramatyzm sytuacji – wycieńczone kobiety, skrajne warunki bytowe i widok śmierci obecnej na każdym kroku. Dla wielu żołnierzy, w tym Stępnia, był to moment szczególny, potwierdzający sens ich walki.
Po zakończeniu wojny nie wrócił do Polski. Podobnie jak wielu jego towarzyszy, pozostał na emigracji, obawiając się represji ze strony nowych władz komunistycznych. Od sierpnia 1945 do sierpnia 1947 roku służył w Polskich Oddziałach Wartowniczych w Karlsfeld w Niemczech. Ostatecznie osiadł we Francji. Tam ułożył sobie życie na nowo, utrzymując kontakt z środowiskiem kombatanckim i aktywnie uczestnicząc w działalności organizacji skupiających byłych żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych.
Od wielu lat aktywnie działał w organizacjach kombatanckich i polonijnych. Był członkiem Koła Stowarzyszenia Polskich Kombatantów i ich Rodzin w Paryżu. Pełnił obowiązki sztandarowego w rejonie francuskiego Commentry. Henryk Stępień angażował się w upamiętnienie oraz popularyzowanie historii Polski i działań militarnych Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w okresie II wojny światowej.
Zmarł na początku 2017 roku w pod Paryżem. Został zapamiętany jako jeden z ostatnich żołnierzy Brygady Świętokrzyskiej, świadek wydarzeń, które przez długi czas pozostawały na marginesie oficjalnej historiografii
Jego życie stanowi przykład losu typowego dla pokolenia wojny: od skromnych początków na wsi, przez dramat okupacji i walkę zbrojną, aż po emigrację i życie na obczyźnie. Jednocześnie biografia Stępnia wyróżnia się udziałem w wydarzeniach o znaczeniu symbolicznym – zwłaszcza w wyzwoleniu obozu w Holiszowie, które do dziś pozostaje jednym z najbardziej znaczących epizodów w historii Brygady Świętokrzyskiej.
