Prabuty to prawie 14-tysięczne miasto i gmina położone w granicach powiatu kwidzyńskiego, na zachodnich obrzeżach Pojezierza Iławskiego, na terenie historycznego Powiśla. W niedalekiej odległości leżą jeziora: Dzierzgoń, Sowica. Grażymowo i Orkusz. Przez jeziora Dzierzgoń i Liwieniec przepływa rzeka Liwa, nadając gminie tyrystyczny charakter. Z wysokich murów obronnych po zburzonym Zamku Biskupów
Pomezańskich rozciąga sie wspaniały widok na jezioro Liwieniec i przylegające do niego lasy. Liwieniec jest jeziorem zarastającym, porośniętym nadbrzeżnymi szuwarami i stanowi ornitologiczny rezerwat przyrody. Od strony północno-wschodniej, oddalone o 2 km od miasta leży największe w tych okolicach jezioro Dzierzgoń. Jego powierzchnia to prawie 790 ha, długość 7 km i szerokość przekraczająca 1,5 km. Na jeziorze znajdują się cztery wyspy. Jezioro Dzierzgoń to bardzo popularne miejsce letniego wypoczynku i miejsce o wyjątkowo sprzyjających warunkach do uprawiania sportów wodnych. Nad jeziorem w okresie letnim działają ogólnodostępne plaże, punkty gastronomiczne, pomosty, wypożyczalnia sprzętu wodnego, atrakcyjne działki rekreacyjno-turystyczne położone bezpośrednio przy jeziorze. Woda jest czysta, dno piaszczyste i twarde. Na plaży położonej najbliżej miasta, w miejscowości Julianowo rozpoczynają się spływy kajakowe. Stąd można wypożyczać kajaki, popływać po jeziorze lub wziąć udział w spływie kajakowym rzeką Liwą, Jest to również miejsce, gdzie organizowane są imprezy plenerowe, festyny, koncerty oraz imprezy rekreacyjno-sportowe. Przez gminę przepływa rzeka Liwa. Rzeka o dużym znaczeniu gospodarczym i turystycznym. Od dawnych czasów funkcjonowały tu młyny, tartaki i elektrownie. Rzeka dawniej i obecnie ze względu na walory turystyczne i widokowe przyciąga turystów. Cieszy się coraz większą popularnością wśród kajakarzy, zwłaszcza zimą. Szybki nurt, osłonięte wysokimi wąwozami porośniętymi lasem koryto rzeki nie zamarza, nawet przy 10 stopniach mrozu. Od strony wschodniej miasta, przy trasie Prabuty-Iława, położone jest równie atrakcyjne, mniejsze jezioro Sowica z dużą, ładną plażą. Jest to popularne miejsce sobotnio-niedzielnego wypoczynku mieszkańców miasta i turystów przyjezdnych. Innym, równie popularnym miejscem jest jezioro Orkusz oddalone od miasta zaledwie 7 km z ośrodkiem wypoczynkowym usytuowanym w lesie, z plażą i dużym pomostem. Duży ośrodek wypoczynkowy z miejscami noclegowymi w domkach kempingowych oraz zaplecze gastronomiczne zachęcają do dłuższego pobytu. Połączenia drogowe:
• droga wojewódzka nr 521 (Iława-Prabuty-Kwidzyn)
• droga wojewódzka nr 520 (Prabuty-Kamieniec)
• droga wojewódzka nr 522 (Prabuty-Kisielice)
Bezpośrednie połączenia kolejowe: trasa Warszawa – Gdynia
Odległości od większych ośrodków miejskich:
• Elbląg : 70 km
• Gdańsk: 99 km
• Olsztyn: 100 km
• Bydgoszcz 120 km
Odległości od przejść granicznych:
• z Rosją (Mamonowo): 120 km
• z Niemcami (Kołbaskowo): 407 km
• z Litwą (Budzisko): 360 km
• z Białorusią (Bobrowniki): 415 km
• z Ukrainą (Dorohusk): 530 km
Międzynarodowe porty lotnicze i lotniska lokalne:
• Gdańsk: 100 km
• Malbork: 35 km
Nazwa Prabuty istniała już w średniowieczu i została przyjęta prawdopodobnie od Prusów. Niemiecka nazwa przez niektórych jest wywodzona od pruskiej nazwy ziemi – Resin (Resinburg) lub też od słowa Riesen (Riessenburg) – miasto, gród olbrzyma. Stąd też olbrzym z maczugą umieszczony w herbie miasta. Prabuty to miasto o bogatej, wywodzącej się ze średniowiecza historii, w którym pod koniec XIII wieku rozpoczęto budowę zamku i założono osadę. Zamek w połowie XIV wieku stał się jedną z najwspanialszych rezydencji biskupów pomezańskich w państwie krzyżackim. Miasto otaczał pas murów obronnych, wzmocnieniem fortyfikacji były połączone ze sobą jeziora: Liwieniec i Młyńskie, które w XVIII w. zostało osuszone. Dzisiaj niestety nie możemy oglądać wspaniałego zamku. Pozostały jedynie resztki fundamentów, piwnice zachodniego skrzydła o krzyżowo-żebrowanych sklepieniach wspartych na filarach oraz mury obronne. Warto jednak zaplanować sobie krótki spacer po mieście i zwiedzić kilka urokliwych miejsc i ciekawych zabytków. Historia Prabut
1236 r. zniszczenie przez Krzyżaków grodu pruskiego położonego nad j. Liwieniec
1276-1277r budowa zamku na miejscu zniszczonego grodu
20 X 1330 r. lokacja miasta na prawie chełmińskim
XV w. spalenie miasta przez wojska króla Władysława Jagiełły
XVIw. Okres świetności miasta jako stolicy Pomezanii
XVIIw. Znaczne zniszczenie miasta w trakcie wojen szwedzkich
1688-1787 r. zniszczenia miasta przez trzy olbrzymie pożary
1709-1710 r. epidemia zarazy, pozbawiła życia ponad połowę mieszkańców miasta
1722 r. budowa wodociągów dzięki dotacji króla Fryderyka Wilhelma I
1812 – 1813 r. przemarsz wojsk francuskich
1 IV 1818 r. Prabuty wchodzą w skład powiatu suskiego
XIX w. rozwój infrastruktury miejskiej w Prabutach, węzeł kolejowy,
rozwój rzemiosła, napływ ludności do miasta
Lata 20-te XX w. Prabuty jednym z najbardziej uprzemysłowionych miast powiatu suskiego
23 – 24 I 1945 r. zajęcie Prabut przez Armię Czerwoną
V 1945 r. spalenie ok. 90% centrum miasta przez Armię Czerwoną
1947 r. uruchomienie wodociągów
1956 r. budowa linii przesyłowej gazu
1990 r. pierwsze wybory samorządowe
Warto zobaczyć wiele ciekawych zabytków:
➢ Średniowieczne założenie lokacyjne pochodzące z końca XIII wieku, z dwiema głównymi ulicami, zbiegającymi się przy bramach tworzących w środku miasta kwadratowy rynek.
➢ Gotycka Brama Kwidzyńska z resztką fundamentów murów obronnych z XIV wieku, stanowiące ślady dawnych umocnień obronnych. W XVIII w. użytkowana była jako skład prochu i areszt. Obecnie na najwyższych piętrach budynku znajduje się Sala Wystawowa im. Wernera Zebrowskiego, w której wyeksponowane są obrazy i grafiki przedstawiające przedwojenne Prabuty. Ze względu na bogactwo zbiorów, które zabierają w sentymentalną podróż w przeszłość, jest to szczególne miejsce warte odwiedzenia.
➢ Ruiny Zamku Biskupów Pomezańskich Zamek zbudowano w latach 1276-1345, był siedzibą biskupów pomezańskich. Do dziś zachowały się jedynie ruiny zamku, część piwnic pod skrzydłem zachodnim, fragmenty muru zewnętrznego i wewnętrznego oraz fundamenty budynków wojskowych z XVIII wieku. Obecnie trwają prace archeologiczne nad odkryciem zasypanych elementów dziedzińca i fundamentów skrzydła zamku. W 2009 roku szczycie ruin, na wzniesieniu stanęła makieta ukazująca rekonstrukcję Zamku. Makieta Zamku Biskupów Pomezańskich o wymiarach 4,5 m x 5 m, w skali 1:16 szczegółowo odzwierciedla wygląd tej wspaniałej budowli z okresu jej świetności.
➢ Katedra pw. św. Wojciecha usytuowana po zachodniej stronie rynku, zbudowana w latach1310-1330 na wzór katedry kwidzyńskiej, z potężną wieżą umieszczoną przy prezbiterium. Spalona po II wojnie światowej została odbudowana w latach 80-tych XX wieku.
➢ Zabytkowe wodociągi z początku XVIII wieku doprowadzające wodę do miasta od strony jeziora Młyńskiego w sklepionych korytarzach pod rynkiem.
➢ Neogotycki kościół parafialny z XIX wieku, we wnętrzu warte uwagi są elementy wyposażenia: ołtarz północny i południowy, chrzcielnica, konfesjonał, organy, klamki w drzwiach oraz przeniesiony z katedry kamień nagrobny kupca Jana Krzysztofa Meinkusa z 1707 roku.
➢ Fontanna usytuowana na rynku stanowi ciekawy element architektoniczny miasta. Znajduje się w Prabutach od 1929 roku. Zbudowana w 1900 roku stała na jednym z centralnych placów Berlina. W czasie rozbudowy miasta przeszkadzała i władze Prabut sprowadziły ją do miasta i ustawiły w jego centrum. Bogato zdobiona, z ciekawymi detalami architektonicznymi, charakterystyczne postaci lwów zdobiące fontannę.
➢ Neogotycki budynek poczty powstały w latach 1893 – 1896, jeden z niewielu budynków, który od chwili powstania pełni swą funkcję do chwili obecnej.
➢ Pomnik dr Krause przy zbiegu ulic Kwidzyńskiej i Grunwaldzkiej. Jest to eratyczny głaz narzutowy wysokości około 2 m, poświęcony żyjącemu w latach 1816 – 1881 miejskiemu radcy zdrowia.
➢ „Ławeczka Miłości” kamienna ławka ze źródełkiem pochodząca z końca XiX wieku. Warto również wybrać się na wycieczkę po okolicach Prabut i odwiedzić kilka ciekawych miejsc:
➢ Gdakowo - kościół barokowy z drugiej połowy XVIII wieku.
➢ Obrzynowo – położone niedaleko jez. Dzierzgoń, gdzie można obejrzeć kościół parafialny z XIV wieku.
➢ Rodowo – położone nad jez. Dzierzgoń z kościołem parafialnym z XVIII wieku. Zbudowany w miejscu starszego, gotyckiego, spalonego w 1414 roku. Wieża z 1859 roku, barokowa tablica fundacyjna. Przy kościele rośnie okazały dąb liczący około 300 lat o przeszło czterometrowym przekroju pnia. Rodowo to bardzo ciekawe i magiczne miejsce o artystycznej scenerii. Jest to wynikiem odbywających się każdego roku letnich plenerów malarsko-rzeźbiarskich. Przez dwa tygodnie artyści z całej Polski zjeżdżają się tutaj i zmieniają otoczenie wsi, tworząc niezwykłe formy przestrzenne, rzeźby i malowidła. Prace plenerowe ulokowane są na terenie całej wsi zdobiąc zagrody, domy, teren szkoły, przystanek i nawet pobliskie pola. W plenerach uczestniczą artyści Szwecji, Francji, Niemiec i Rosji. Niedaleko Rodowa znajdują się liczne skupiska domków kempingowych, popularne miejsca wypoczynkowe.
➢ Trumiejki – kościół z XVIII wieku, zbudowany w miejscu drewnianego XVI – wiecznego.
