25/06/2026
Rondo Obrońców Przedborza 1939 r.
W kwestii przypomnienia.
Jedyne w Przedborzu rondo ma swoją nazwę. Otrzymało je na podstawie Uchwały Nr ###IX /276/06 Rady Miejskiej w Przedborzu z dnia 16 października 2006 r.:
„§ 1. Rondu bez nazwy zlokalizowanemu na skrzyżowaniu dróg publicznych: krajowej - stanowiącej ulicę Konecką, wojewódzkiej – stanowiącej ul. Krakowską, gminnej – stanowiącej ulicę Mostową, nadaje się nazwę Obrońców Przedborza 1939 r.”
O nazwie Ronda przypomina, niestety mocno wyblakła i trudno zauważalna tabliczka, umieszczona przy rondzie.
Skąd taka nazwa?
Wrzesień 1939 roku. Już drugiego dnia trwania napaści Niemiec na Polskę, wieczorem, do Przedborza dotarły pierwsze odziały Wehrmachtu. Przedborzanie od samego początku stawili zbrojny opór najeźdźcy, który zaraz po wkroczeniu zaczął dokonywać zbrodni wojennych mordując cywilów i ostrzeliwać miasto, dokonując w nim zniszczeń zabudowań.
W dniach od 02. 09. - 06. 09. 1939 roku w obronie miasta uczestniczyli policjanci, żołnierze rezerwy i zwykli cywile. Dołączyli do nich żołnierze Wojska Polskiego, którzy dotarli do miasta w sile kompanii dowodzonej przez kapitana Stefana Sopoćkę.
Policjanci stawili opór jako pierwsi. Wybiegłszy ze swojego posterunku mieszczącego się 50 metrów od mostu przy ul. Mostowej w nieistniejącej kamienicy Tyberga, zaczęli strzelać do tankietek wroga, które po przekroczeniu mostu na rzece, załapały przyczółek na prawym jej brzegu ostrzeliwując miasto, czym spowodowali pierwsze ofiary w ludziach, a także zniszczenia w zabudowie.
Dla Obrońców, celem nadrzędnym stało się nieprzepuszczenie sił wroga przez Pilicę, dlatego też po wycofaniu się Niemców na Widomę, podpalili oni most.
Dzień później Niemcy wkroczyli do Przedborza od strony Włoszczowy, kontynuując „dzieło” zniszczenia i mordu. Jeszcze 6 września do obrony Przedborza skierowane zostały: 23. Pułk Ułanów Grodzieńskich oraz jedna z baterii Lubelskiego Dywizjonu Artylerii Konnej, której awangarda dotarła na przedpole miasta. Ze względu na zmianę rozkazu przez dowództwo, nie wzięły te odziały udziału w walkach o Przedbórz.
Udało się do tej pory ustalić listę 33 osób, które poległy bądź zostały zamordowane w walkach obronnych Przedborza:
Apelewicz Jakób – Hersz, Bartkowski Berek – Chaim, Chłopski Menachem – Mortka, Faktor Icek – Majer, Gajecki Piotr, Gminek Stanisław, Guziak Stanisław, Klajman Jakób – Wolf, Klajman Szaja – Nusyn, Kochanowski Antoni, Lewandowski Julian, Lewkowicz Baja – Rywka, Łukasiewicz Stanisław, Łukasiewicz Szymon, Małc Frajda – Witta, Pasek Andrzej, Paździerski Aleksy, Ponomarczuk Helena, Ponomarczuk Wacław, Rutkowski Walerian, Stępień Mieczysław, Tecner Wolf, Wajcenblit Chaim – Hersz, Wajcenblit Abram, Weinman Joel, Wrześniewski Franciszek, Wuszt Julian, Ziarkowski, Zylberberg Abram, oraz NN Policjant Policji Państwowej, i dwóch NN Żołnierzy Wojska Polskiego.
Ofiar bez wątpienia było więcej.
To głównie z myślą o Nich, rondo w Przedborzu otrzymało nazwę Obrońców Przedborza 1939 r. Jest to również miejsce symboliczne, na obszarze którego doszło do pierwszych walk Obrońców z niemieckimi najeźdźcami.
O Przedborskim Wrześniu 1939 r. polecam:
https://radiokielce.pl/558296/male-zwyciestwa-wielkiej-wojny-przedborz-czesc-1/
https://radiokielce.pl/556788/male-zwyciestwa-wielkiej-wojny-przedborz-czesc-2/
Bibliografia:
W. Zawadzki, Imienna lista ofiar miasta Przedborza w II wojnie światowej, Przedbórz – Bydgoszcz 2010;
W. Zawadzki, Przedborski Wrzesień. Obrona i zniszczenie miasta przez Niemców w 1939 r., Bydgoszcz 2004;
Pamiętnik Burmistrza miasta Przedborza Konstantego Kozakiewicza, w opracowaniu P. Grabalskiego i W. Zawadzkiego, Przedbórz 2016.
Biogramy części Obrońców Przedborza w 1939 roku – w Przedborskim Słowniku Biograficznym, pod redakcją W. Zawadzkiego.
Grafika:
Zdjęcie Ronda Obrońców Przedborza 1939 r.
Zdjęcie spalonych domów przy Małym Rynku (okolica Ronda), 1939 r.
