27/08/2026
Statut Łaskiego jest jednym z najważniejszych dokumentów w historii polskiego prawa oraz jednym z najcenniejszych zabytków polskiego drukarstwa.
Powstał w rezultacie uchwały sejmu walnego, obradującego w Radomiu wiosną 1505 roku.
Został przygotowany pod redakcją kanclerza wielkiego koronnego Jana Łaskiego i stanowił pierwszy w historii Polski zbiór praw, który scalił niemal całe dotychczasowe ustawodawstwo państwowe.
Dzieło zostało wydrukowane przez Jana Hallera w Krakowie pod łacińskim tytułem Commune incliti Poloniae Regni privilegium.
Dokładna data wydania to 27 stycznia 1506 roku. Nakład wynosił około 150 egzemplarzy, z których do naszych czasów przetrwało zaledwie 80 egzemplarzy papierowych oraz 14 luksusowych egzemplarzy pergaminowych.
Statut Łaskiego przykuwa uwagę również wyjątkową szatą graficzną. Szczególnie cenny jest misternie wykonany drzeworyt przedstawiający obrady sejmu Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
To właśnie król Aleksander Jagiellończyk, ukazany na tej ilustracji, nadał Janowi Hallerowi przywilej na druk tego dzieła.
Jak wiele starodruków, także Statut Łaskiego ma bogatą i burzliwą historię, którą można odtworzyć dzięki zachowanym śladom proweniencyjnym - pieczęciom, ekslibrisom, superekslibrisom oraz wpisom dawnych właścicieli i bibliotek.
Proweniencję prezentowanego egzemplarza Statutu Łaskiego, wydrukowanego na papierze, można prześledzić dzięki:
👉superekslibrisowi z inicjałami I.C. oraz herbem Jastrzębiec na skórzanej oprawie wykonanej w 1547 roku;
👉XVIII-wiecznemu ekslibrisowi Pawła Załuskiego z Sieradza;
👉XIX-wiecznemu ekslibrisowi Kazimierza Stronczyńskiego – wybitnego sfragisty, paleografa, numizmatyka, historyka, senatora Królestwa Polskiego oraz członka Akademii Umiejętności w Krakowie;
👉informacji o darze hrabiego Jakuba Potockiego, który przekazał Statut Łaskiego ze swoich prywatnych zbiorów Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy.
Dzięki tym zachowanym świadectwom własności można odtworzyć wielowiekowe losy egzemplarza i poznać drogę, jaką przebył, zanim trafił do zbiorów Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy.