18/06/2026
🔹 Што такое дэкаланізацыя і чаму гэта важна?
Слова «дэкаланізацыя» многіх бянтэжыць. Адразу ўзнікаюць асацыяцыі з заморскімі калоніямі, рабствам і далёкімі кантынентамі. Якое дачыненне гэта мае да Беларусі?
Але незалежна ад таго, ці знаходзяцца калоніі за акіянам, ці побач з метраполіяй, імперыя дзейнічае аднолькава. Яна выкарыстоўвае рэсурсы захопленых земляў для свайго ўзбагачэння, выцясняе мясцовую мову мовай адміністрацыі праз школы, армію, універсітэты і чыноўнікаў. Насаджае патрэбныя ёй культурныя і рэлігійныя нормы, а гісторыю і традыцыі падпарадкаваных народаў пакідае хіба што для музеяў і фальклорных святаў.
Калі вам здаецца, што ўсё гэта не пра Беларусь, ёсць верагоднасць, што каланіяльная свядомасць ужо паспяхова зрабіла сваю справу. І таму патрэбная дэкаланізацыя. Як дэтаксікацыя, толькі не для арганізма, а для свядомасці.
Гэта вызваленне ад уяўленняў, што наша гісторыя — толькі частка чужой гісторыі, што беларуская мова аджыла сваё і павінна саступіць «больш развітай», што ўласная культура другасная, а сапраўдныя сэнсы і трэнды заўсёды прыходзяць звонку.
Дэкаланізацыя пачынаецца з простых пытанняў: чаму, называючы роднай беларускую мову, мы часта гаворым па-руску? Чаму спажываем больш чужой культуры, чым сваёй? Чаму быць беларусам для многіх не нагода для гонару, а прычына растварыцца ў натоўпе?
Каб знаходзіць адказы на гэтыя «чаму» і разумець, навошта Беларусь беларусам сёння, нам і патрэбна дэкаланізацыя.
Павел Баркоўскі, прадстаўнік па нацыянальным адраджэнні.