Muzeum Więzienia Pawiak - Museum of Pawiak Prison

14/08/2026

14.08.2026

14 sierpnia 1941 roku w tzw. „bunkrze śmierci” na terenie niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz zginął śmiercią męczeńską ojciec Maksymilian Maria Kolbe.

Był franciszkaninem, misjonarzem oraz założycielem Rycerstwa Niepokalanej. Z jego inicjatywy powstały również miesięcznik „Rycerz Niepokalanej”, Radio Niepokalanów oraz klasztor w Niepokalanowie, który przed wybuchem II wojny światowej należał do największych wspólnot zakonnych na świecie.
Po wybuchu wojny, jesienią 1939 roku, wraz ze współbraćmi zorganizował w Niepokalanowie szpital dla rannych. W tym samym roku został aresztowany przez Niemców i osadzony kolejno w obozach w Lamsdorf, Amtitz koło Berlina oraz w Ostrzeszowie, skąd został zwolniony.

Ponownie aresztowany 17 lutego 1941 roku został osadzony w na Pawiaku w Warszawie. Po ponad trzech miesiącach, 28 maja 1941 roku, został deportowany do KL Auschwitz, gdzie otrzymał numer obozowy 16670.

W obozie pracował m.in. przy wyrębie drzew. Mimo skrajnie ciężkich warunków pozostawał wierny swojemu powołaniu – wspierał współwięźniów, dodawał im otuchy, spowiadał i niósł duchową pomoc tym, którzy tracili nadzieję.

Na przełomie lipca i sierpnia 1941 roku zgłosił się dobrowolnie, by zająć miejsce jednego ze skazanych na śmierć głodową więźniów – Franciszka Gajowniczka, który rozpaczał na myśl o pozostawionej rodzinie. Przez kolejne dni modlił się wraz z pozostałymi skazanymi i podtrzymywał ich na duchu. Zmarł 14 sierpnia 1941 roku. Jego postawa stała się jednym z najbardziej znanych symboli odwagi, solidarności i bezinteresownego poświęcenia w czasie II wojny światowej.

Pamięć o ojcu Maksymilianie Marii Kolbem jest również częścią historii Pawiaka – miejsca, przez które przeszły tysiące więźniów niemieckiego terroru okupacyjnego, z których wielu zostało następnie deportowanych do obozów koncentracyjnych.

Fot. Ze zbiorów Muzeum Niepodległości w Warszawie

13/08/2026

Szanowni Państwo,
ponawiamy serdeczne zaproszenie do udziału w zaplanowanym na czwartek 20 sierpnia 2026 o g. 15.00 w Muzeum - Miejsce Pamięci Palmiry (Droga Palmirska 1) kolejnym spotkaniu edukacyjno-historycznym w ramach współorganizowanego przez Muzeum Więzienia Pawiak projektu »Przekazywanie pamięci. Prezentacja książki Wandy Kiedrzyńskiej „Ravensbrück – kobiecy obóz koncentracyjny”«.

Czekamy na Państwa.

05/08/2026

82. rocznica wyzwolenia Gęsiówki
5 sierpnia 1944 roku żołnierze Batalionu „Zośka”, wchodzącego w skład Zgrupowania AK „Radosław”, zdobyli niemiecki obóz koncentracyjny KL Warschau, zwany Gęsiówką. Była to jedna z najbardziej spektakularnych i najlepiej przeprowadzonych akcji bojowych Powstania Warszawskiego.
Obóz funkcjonował od października 1943 roku na terenie dawnego getta warszawskiego. Przetrzymywano w nim przede wszystkim więźniów pochodzenia żydowskiego z różnych krajów Europy, wykorzystywanych do przymusowej pracy przy usuwaniu ruin getta po jego likwidacji oraz stłumieniu powstania w getcie warszawskim.
W pierwszych dniach Powstania Warszawskiego oddziały Batalionu „Zośka” prowadziły walki na pograniczu Woli i terenu byłego getta. Sytuacja taktyczna oraz obecność niemieckiego garnizonu w rejonie obozu sprawiły, że podjęto decyzję o jego zdobyciu. W szturmie uczestniczyły dwie kompanie batalionu, wspierane przez zdobyty wcześniej niemiecki czołg Panther. Element zaskoczenia oraz umiejętne wykorzystanie zdobycznego pojazdu umożliwiły szybkie opanowanie obozu przy stosunkowo niewielkich stratach własnych.
Według danych Armii Krajowej uwolniono 348 więźniów, w większości Żydów pochodzących z różnych państw Europy. Część wyzwolonych zgłosiła się następnie do służby w oddziałach powstańczych i wzięła udział w dalszych walkach.
Przebieg akcji znamy m.in. z relacji Ryszarda Białousa „Jerzego”, dowódcy Batalionu „Zośka”, oraz Witolda Bartnickiego „Wiktora”. Wspomnienia uczestników pozostają jednym z najważniejszych źródeł do badań nad walkami o teren byłego getta warszawskiego oraz wyzwoleniem Gęsiówki.
Zdobycie Gęsiówki pozostaje jednym z najlepiej udokumentowanych przykładów skutecznej akcji bojowej przeprowadzonej przez oddziały Armii Krajowej podczas Powstania Warszawskiego. Jej bezpośrednim efektem było uwolnienie kilkuset więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego.
Dziś, 5 sierpnia 2026 roku, w 82. rocznicę tych wydarzeń, złożyliśmy wiązankę przed tablicą upamiętniającą wyzwolenie Gęsiówki, oddając hołd żołnierzom Powstania Warszawskiego oraz więźniom niemieckiego obozu koncentracyjnego.

Fot: B. Kopka, Konzentrationslager Warschau. Historia i następstwa, Warszawa 2007, s. 672–673.

05/08/2026

Z głębokim żalem przyjęliśmy informację o śmierci pani Marii Kowalskiej – wieloletniej Przyjaciółki Muzeum Więzienia Pawiak, uczestniczki Powstania Warszawskiego i byłej więźniarki niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Stutthof. Przeżyła 101 lat.

Maria Kowalska z domu Chytrowska, ps. „Myszka”, urodziła się 28 września 1925 roku w Warszawie. Już jako czternastoletnia sanitariuszka, w pierwszych dniach II wojny światowej, z oddaniem opiekowała się rannymi żołnierzami. Karmiła chorych, reperowała zniszczoną odzież i dodawała im otuchy swoją obecnością.

Podczas Powstania Warszawskiego pełniła służbę sanitariuszki w Zgrupowaniu Pułku „Baszta”. Niosła pomoc rannym i chorym w Szpitalu Sióstr Elżbietanek oraz w punkcie sanitarnym przy ul. Misyjnej.

Po upadku Powstania została aresztowana i w latach 1944–1945 była więziona w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Stutthof. Trafiła tam wraz z grupą czterdziestu łączniczek i sanitariuszek powstańczych, znanych jako „Kobiety Pistolety”. W obozie skierowano Ją do ciężkiej pracy w kartoflarni. W lutym 1945 roku, podczas Marszu Śmierci, zdołała uciec dzięki pomocy kaszubskich rodzin, które przez blisko dwa miesiące udzielały Jej schronienia. Do Warszawy powróciła w kwietniu 1945 roku.

Wraz z pozostałymi kobietami z grupy „40-tki” dała świadectwo niezwykłej odwagi, solidarności i wzajemnego wsparcia, udowadniając, że nawet w nieludzkich warunkach obozu można zachować człowieczeństwo.

Po wojnie przez wiele lat pracowała jako urzędniczka. Była mężem zaufania w Wolnych Związkach Zawodowych oraz aktywnie działała w warszawskim kole byłych więźniów KL Stutthof, pielęgnując pamięć o ofiarach i przekazując kolejnym pokoleniom świadectwo swoich doświadczeń.

Przez wiele lat, wraz z całą Rodziną, była obecna podczas uroczystości organizowanych przez Muzeum Więzienia Pawiak. Stała się częścią naszej muzealnej wspólnoty – wieloletnią Przyjaciółką, która swoją obecnością, życzliwością i świadectwem współtworzyła pamięć o wojennych losach pokolenia Powstania Warszawskiego i więźniów niemieckich obozów. Była głosem Ocalałych – ciepłym i serdecznym, a jednocześnie mocnym, wyraźnym i niezwykle potrzebnym.

Dziś ten głos milknie. Pozostają jednak Jej słowa, świadectwo oraz wdzięczność za lata obecności, zaufania i przyjaźni, którymi obdarzyła nasze Muzeum.

Rodzinie i Bliskim pani Marii składamy wyrazy najszczerszego współczucia.

04/08/2026

2 sierpnia odbyły się uroczystości upamiętniające wybuch buntu w Obozie Zagłady w Treblince. Organizatorem wydarzenia był Żydowski Instytut Historyczny / Jewish Historical Institute we współpracy z Muzeum Treblinka.
Bunt więźniów wybuchł 2 sierpnia 1943 roku, tuż przed godziną 16.00. W chwili rozpoczęcia buntu w obozie przebywało około 840 więźniów. W zrywie uczestniczyła zdecydowana większość z nich, jednak 105 osób nie przyłączyło się do powstania. Byli to więźniowie skrajnie wyczerpani psychicznie i fizycznie, którzy utracili nadzieję i siły do podjęcia walki.
Podczas uroczystości po raz pierwszy odczytano 92 Ofiary Obozu Zagłady Treblinka II. Był to symboliczny gest pamięci, możliwy dzięki inicjatywie Fundacji Pamięć Treblinki.
Po przemówieniach nastąpiła modlitwa międzyreligijna. Następnie wysłuchano melodii „The blessing nigun”, którą wykonali Andrzej Ciepliński i Piotr Przedbora.
Uroczystości pod pomnikiem centralnym zakończyły się złożeniem wieńców oraz kwiatów przez liczne delegacje.
W imieniu p.o. Dyrektor Muzeum Niepodległości Katarzyny Legawiec wieniec złożył Grzegorz Wodziński- adiunkt Muzeum Więzienia Pawiak- Oddziału Muzeum Niepodległości w Warszawie.

01/08/2026

W dniu dzisiejszym 1 sierpnia 2026 r. w 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego symbolicznie oddaliśmy hołd wszystkim jego uczestnikom. Znicze i kwiaty złożyliśmy w dwóch ważnych warszawskich miejscach pamięci. O godzinie "W" znicz zapaliliśmy przed Pomnikiem Drzewa Pawiackiego, a następnie wzięliśmy udział w uroczystości na Cmentarzu Powstańców Warszawy.
Cześć i Chwała Bohaterom!!!

01/08/2026

30/07/2026

Dokładnie 82 lat temu, na tydzień przed wybuchem Powstania Warszawskiego, niemieccy okupanci podjęli decyzję o ewakuacji więzienia przy ulicy Dzielnej. Kolejne dni zapisały się w pamięci Więźniów jako okres szczególnie dramatyczny. Przebywających tu Osadzonych podzielono wówczas na trzy grupy. Kilkuset Więźniów stracono w poprzedzających wywózkę egzekucjach, trwających niemal nieprzerwanie do 31 lipca 1944 roku, zaś niemal dwa tysiące wywieziono 30 lipca do niemieckich obozów koncentracyjnych – KL Gross-Rosen i KL Ravensbrück. Najmniej liczną grupę Osadzonych, liczącą niespełna 300 osób, objęły wówczas zwolnienia...
Dr Anna Czuperska-Śliwicka, niemal do ostatka opiekująca się ostatnimi chorymi, pozostałymi w więziennym szpitalu, zapisała po latach:
Po raz pierwszy cele potężnego gmachu Pawiaka są puste. Gestapo gorączkowo, niemal w panice pozbyło się setek swoich więźniów. Opustoszały cele na Serbii. (…) Życie więzienne, do niedawna jeszcze tętniące okrutnym rytmem, zamarło.

Pod pomnikiem drzewa pawiackiego na dziedzińcu Muzeum, wspólnie z przedstawicielką Domu Powstańców Warszawskich, złożono kwiaty i zapalono znicz pamięci.

29/07/2026

Szanowni Państwo,
🇵🇱 w sobotę 1 sierpnia 2026 r. o godz. 17.00 – dokładnie w 82 lata od wybuchu Powstania Warszawskiego – zapraszamy do wspólnego zapalenia znicza i oddania hołdu Ofiarom II wojny światowej pod Pomnikiem Drzewa Pawiackiego na dziedzińcu Muzeum Więzienia Pawiak - Museum of Pawiak Prison (ul. Dzielna 24/26). 🇵🇱