02/11/2026
⛔️📣Jako Zieloni wyrażamy stanowczy protest wobec publikacji felietonu „Manifest mięsożercy” aut. Piotra Kościelniaka, redaktora naczelnego „Gazety Lekarskiej”, zamieszczonego w październikowym wydaniu czasopisma. ZIELONI Z OFICJALNYM PISMEM DO NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ ❗️
Oburzenie budzą zarówno pogardliwy sposób przedstawienia osób rezygnujących ze spożywania produktów zwierzęcych, jak i lekceważące podejście do wiedzy naukowej dotyczącej żywienia i jego wpływu na zdrowie oraz środowisko.
„Gazeta Lekarska” jest oficjalnym pismem samorządu lekarskiego, wydawanym przez Naczelną Radę Lekarską. Nie można zatem traktować zamieszczonych w niej treści wyłącznie jako prywatnych opinii autorów, za których standardy samorząd nie ponosi żadnej odpowiedzialności. Szanujemy niezależność redakcyjną i prawo do krytycznej publicystyki. Oczekujemy jednak, że pismo instytucji reprezentującej zawód zaufania publicznego będzie respektowało elementarne zasady rzetelności i szacunku wobec innych ludzi. Odpowiedzialność ta jest tym większa, że numer 10/2026 stanowi wydanie specjalne skierowane do wszystkich członków izb lekarskich, także pracujących w małych miejscowościach i na obszarach oddalonych od ośrodków akademickich.
Autor nie ogranicza się do krytyki proponowanych zmian w żywieniu szkolnym. Posługuje się drwiną, przedstawia ograniczanie spożycia mięsa jako ideologiczny eksperyment, a swoje rozważania kończy przywołaniem skrajnie obraźliwej wypowiedzi Anthony’ego Bourdaina. W cytacie osoby odrzucające spożywanie produktów zwierzęcych określane są jako samolubne i wrogie temu, co dobre w ludzkiej naturze, a część środowiska wegetariańskiego zostaje porównana do Hezbollahu. Nie jest to neutralne przytoczenie kontrowersyjnej opinii. Autor wyraźnie wskazuje, że słowa te uważa za odpowiedniejszą odpowiedź na stanowisko swojej oponentki niż własne argumenty.
✋Nie akceptujemy normalizowania pogardy wobec osób, których przekonania etyczne i sposób życia różnią się od poglądów większości społeczeństwa. Takie wypowiedzi utrwalają stereotypy i mogą sprzyjać dyskryminującym postawom. W środowisku medycznym, zobowiązanym do poszanowania godności i autonomii każdego pacjenta, są szczególnie niebezpieczne. Uważamy, że publikacja zasługuje również na ocenę prawną z punktu widzenia ochrony dóbr osobistych. Nie przesądzamy o zaistnieniu przesłanek odpowiedzialności prawnej, ale nie zamierzamy bagatelizować tego problemu.
Równie poważny zarzut dotyczy rzetelności naukowej tekstu. Autor sugeruje, że rozwijające się organizmy potrzebują produktów pochodzenia zwierzęcego, a posiłki roślinne pozostawiają dzieci głodne. Tak kategoryczne twierdzenia wymagają dowodów, których w felietonie nie przedstawiono. Anegdotyczne relacje o szkolnych obiadach nie zastępują badań nad ich wartością odżywczą, akceptowalnością i rzeczywistym spożyciem przez dzieci. Dyskusja o żywieniu najmłodszych musi uwzględniać bezpieczeństwo, właściwe bilansowanie diety i szczególne potrzeby rozwojowe. Nie uzasadnia to jednak twierdzenia, że odpowiednia podaż niezbędnych składników odżywczych wymaga bezwzględnie spożywania produktów zwierzęcych.
Warto przy tym przypomnieć, że konieczność suplementacji nie jest dowodem wadliwości diety. Kobietom planującym ciążę i ciężarnym zaleca się suplementację folianów niezależnie od spożywania produktów zwierzęcych. W Polsce powszechnie rekomenduje się również suplementację witaminy D w określonych sytuacjach, zwłaszcza przy niewystarczającej syntezie skórnej. Podobnie sposób żywienia całkowicie wykluczający produkty zwierzęce wymaga zapewnienia wiarygodnego źródła witaminy B12 poprzez suplementację lub odpowiednio wzbogacaną żywność. Wskazania do tych interwencji są odmienne i nie należy ich utożsamiać. Łączy je natomiast podstawowa zasada: o wartości diety decyduje to, czy zaspokaja potrzeby organizmu, a nie przekonanie, że wszystkie składniki muszą pochodzić z nieuzupełnianych produktów spożywczych. Warto również pamiętać, że witamina B12 jest wytwarzana przez mikroorganizmy, a nie przez same zwierzęta, zaś w hodowli jej dostępność bywa zapewniana poprzez dodawanie witaminy B12 do pasz lub suplementację kobaltu umożliwiającego jej syntezę bakteryjną u przeżuwaczy.
Światowa Organizacja Zdrowia w opracowaniu Plant-based diets and their impact on health, sustainability and the environment (WHO/Europe, 2021) przedstawia potencjalne korzyści zdrowotne i środowiskowe diet opartych na produktach roślinnych, zwracając zarazem uwagę na konieczność ich prawidłowego komponowania i ograniczenia dostępnych dowodów. Wskazuje również na potrzebę przekazywania rzetelnych, dostosowanych do kontekstu informacji o zastępowaniu produktów zwierzęcych, z preferencją dla żywności nieprzetworzonej lub minimalnie przetworzonej. Jest to przykład odpowiedzialnego podejścia, którego zabrakło w omawianej publikacji. Warto również przypomnieć, że Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), działająca w strukturach WHO, zaklasyfikowała spożywanie mięsa przetworzonego do grupy 1 czynników rakotwórczych dla człowieka, na podstawie wystarczających dowodów dotyczących raka jelita grubego, natomiast spożywanie mięsa czerwonego do grupy 2A — czynników prawdopodobnie rakotwórczych dla człowieka.
Korzyści zdrowotne wybranych modeli żywienia roślinnego dokumentują między innymi przegląd systematyczny i metaanaliza Neuenschwander i współpracowników (BMC Medicine, 2023) oraz przegląd parasolowy Capodiciego i współpracowników (PLOS ONE, 2024). Badania wskazują na korzystne związki takiego żywienia z profilem kardiometabolicznym, ryzykiem cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych i niektórych nowotworów. Oczywiście nie wszystkie wyniki mają jednakową siłę dowodową i nie każdy produkt roślinny jest automatycznie zdrowy. To jednak argument za profesjonalnym poradnictwem, nie za dyskredytowaniem całego sposobu żywienia.
Nie sposób też pomijać środowiskowych skutków produkcji żywności. Badanie Scarborougha i współpracowników (Nature Food, 2023) wykazało wyraźny związek między ilością spożywanych produktów zwierzęcych a oddziaływaniem diety na emisje gazów cieplarnianych, użytkowanie gruntów, zasoby wodne i bioróżnorodność. Transformacja systemów żywnościowych jest częścią odpowiedzialnej polityki ochrony zdrowia i środowiska, a nie jedynie tematem ideologicznych sporów.
Obawiamy się przede wszystkim konsekwencji tego typu publikacji dla opieki nad pacjentami. Lekarz, który nie zna zasad prawidłowego bilansowania diet roślinnych, a jednocześnie postrzega stosujące je osoby przez pryzmat negatywnych stereotypów, może udzielać niewłaściwych porad, pochopnie przypisywać ich dolegliwości sposobowi odżywiania lub lekceważyć ich potrzeby. Nie mamy podstaw, by twierdzić, że ten felieton już spowodował takie zdarzenia. Nie możemy jednak akceptować sytuacji, w której czasopismo samorządu lekarskiego, zamiast przeciwdziałać uprzedzeniom, może przyczyniać się do ich utrwalania.
Nie możemy wreszcie pominąć faktu, że autorem felietonu jest sam redaktor naczelny „Gazety Lekarskiej”. Od osoby odpowiedzialnej za kształt pisma samorządu oczekujemy szczególnej dbałości o standardy debaty. Jej wypowiedzi mogą być postrzegane jako mające instytucjonalne poparcie i stanowić wzorzec komunikacji dla czytelników. Tym bardziej niepokoi zastępowanie argumentów naukowych drwiną i obraźliwymi uogólnieniami.
W związku z powyższym oczekujemy od Naczelnej Rady Lekarskiej:
1. Publicznego odniesienia się do treści felietonu i oceny jego zgodności ze standardami etycznymi i redakcyjnymi pisma samorządu.
2. Opublikowania merytorycznego wyjaśnienia dotyczącego niepopartych dowodami twierdzeń żywieniowych zawartych w artykule.
3. Zapewnienia możliwości przedstawienia odpowiedzi przez ekspertów zajmujących się żywieniem roślinnym, zdrowiem publicznym, ochroną zwierząt i zdrowiem planetarnym, z porównywalnym zasięgiem dotarcia do czytelników.
4. Przeglądu zasad redakcyjnych dotyczących przeciwdziałania stygmatyzacji, poszanowania przekonań etycznych i oddzielania opinii od ustaleń naukowych.
5. Podjęcia działań edukacyjnych dla lekarzy w zakresie prawidłowego bilansowania diet roślinnych oraz przeciwdziałania uprzedzeniom w opiece nad pacjentami.
Prosimy o pisemną odpowiedź w terminie 30 dni od otrzymania niniejszego pisma.
Nie domagamy się ograniczenia prawa do krytyki polityki żywieniowej. Domagamy się jednak, by samorząd lekarski nie udzielał swojego autorytetu publikacjom, w których uprzedzenia zastępują argumenty, a obraźliwe wypowiedzi przedstawiane są jako uprawniona forma debaty. Odpowiedzialność za standardy takiej debaty należy również do władz Naczelnej Izby Lekarskiej.
Z poważaniem,
Polska Partia Zielonych