26/08/2026
AKTUALIZACJA - dorzucam znaleziony skan metryki zgonu w 1836 roku (jeszcze wtedy pisano akty po polsku) ... w klasztorze Reformatów w Węgrowie (czyżby był tu "na dochowaniu", emeryturze?) - Wincentego Zatkalika (nazwisko pobliskich parochów sokołowskich) proboszcza (parocha) podlaskiej parafii unickiej Łomazy "1726 notowana cerkiew unicka p.w. św. Piotra i Pawła, drewniana." w:
https://lomazy.pl/solectwa/lomazy-i/
To też świadczy o znaczących kontaktach tego węgrowskiego zgromadzenia zakonnego oraz innych instytucji katolickich (także ówczesnej węgrowskiej Szkoły Podwydziałowej, gdzie klerycy uniccy się kształcili) z unitami. Może także z węgrowskimi ? Jeśli nie wtedy, to wcześniej od końca XVII wieku?.....................
Poszukiwania śladów po węgrowskich wyznawcach „religii greckiej”, Rusinach (li tylko?), prawosławnych, unitach c.d. ...
Przypomnę nieporzucone (o czym niżej...) rozważania o naszym średniowiecznym Ruskim Mieście (powiązanej z dzisiejszą Ruszczyzną?) oraz dość prawdopodobnym cmentarzu dawniej ruskim, potem unickim, a może o wieloreligijnych mohiłkach na miejscu odkrytych niedawno uporządkowanych pochówków pod ulicą Zwycięstwa (125 lat temu zwanej „Ruska” wg. mapy z 1911 roku) - polecam z komentarzami:
https://www.facebook.com/photo/?fbid=463903159620992&set=a.157956243549020
A jeśli ktoś zainteresowany w/w odkryciami archeologicznymi, to tutaj foto-relacja goszczącego w Węgrowie a zaprzyjaźnionego i polecanego autora/autorki (?) profilu Tajne Stowarzyszenie Jawnych Przeciwników Barokizowania Budowli Gotyckich:
https://www.facebook.com/RytGotycki/posts/pfbid0SU24RjtRuuhDvNYyDcsHQ4sNJKqombx73kkrbAVxbNdYpE6RSxqMoVxTwmHC6PVvl
Nieporzucone, bowiem wgryzam się w te zapisy (o unitach/grekokatolikach węgrowskich?) z XVII wieku, po tych wszystkich „potopach” i z lat szykowania okolic Węgrowa (dóbr starowiejsko-węgrowskich) na sprzedaż:
„W 1661 r. dochód z całej włości starowiejskiej wynosił 5682 zł 28,5 gr, w tym z Węgrowa czynszu 1050 zł (948 zł 25 gr. po odjęciu wydatków z tej sumy)264. W 1662 pogłówne wybrano od 334 mieszczan „religii rzymskiej i greckiej”, 41 osób określonych jako „czeladź żydowska”, oraz od 183 Żydów 265.”
[gdzie przypis] 265 AGAD, ASK I, nr 70, k. 28v. Być może owa „czeladź żydowska” była ludnością chrześci-
jańską pracującą u Żydów, skoro sami Żydzi potraktowani zostali w spisie oddzielnie, a czeladnicy widnieją w zapisie razem z ludnością katolicką i grecką. Niejasna jest kwestia uiszczania podatku przez protestantów niewymienionych w rejestrze.” Z: MICHAŁ GOCHNA, „Porządki jako największe i najlepsze”
Bogusław Radziwiłł w dziejach Węgrowa – rola magnata w funkcjonowaniu miasta prywatnego
Wydawca: Towarzystwo Miłośników Ziemi Węgrowskiej, 2016
W tym fragmencie mowa jest o powolnym gospodarczym dźwiganiu się mieszczan i miasta z zapaści, a zastanawia to zestawienie „ludzi cerkiewnych” (religii greckiej) jako równie licznych (bynajmniej nie dużo mniej licznych) jak katolików „łacinników” rzymskich. Dlaczego to takie interesujące? Ano spójrzcie na lokalizację późniejszej ledwie o około 30 lat fundacji klasztornej księży reformatów za Krasińskich, którzy przejęli miasto od Radziwiłłów. Czyż nie można tu podejrzewać działań opiekuńczych/pasterskich tych zakonników nad węgrowskimi „Rusinami”/unitami ?
Przecież klasztor pobudowano dokładnie naprzeciwko tego cmentarza (i potencjalnej cerkwi obok niego).
Podrzucam ukazując to na wymienionych wyżej mapach w załączonych grafikach.
A tutaj ówczesne tło historyczne w szerszej (ale wciąż podlaskiej) perspektywie geograficznej z innego źródła:
„Równie krótką jak Braniccy tradycję własnościową na Podlasiu mieli Krasińscy. Do grona najbogatszych posiadaczy dołączyli w latach sześćdziesiątych XVII wieku. W 1 664 r. Jan Kazimierz Krasiński, wojewoda płocki i podskarbi wielki koronny, który systematycznie skupował dobra powiększając znacznie swój majątek, nabył włość węgrowską należącą od dłuższego czasu do Radziwiłłów27• Przejął ją później syn podskarbiego Jan Dobrogost starosta warszawski referendarz koronny. W ręce Krasińskich przeszła też w 1668 r. włość sokołowska. W 1673 r. Jan Dobrogost posiadał 2 miasta, 12 wsi i 3 części, w których mieszkało 1854 poddanych28• Mimo tak znacznego majątku na Podlasiu, Krasińscy rzadko sami nim zarządzali, powierzając go często w dzierżawę. Na przykład w 1676 r. całą włość węgrowską dzierżawił Ignacy Pełkowski29•
Przejęte przez Krasińskich włości węgrowska i sokołowska nie były jedynymi majątkami Radziwiłłów. Następną część ich dóbr stanowiła Orla i związane z nią wsie. Krzysztof Radziwiłł wystarał się o prawa miejskie dla Orli w 1634 r. Po nim właścicielami byli: Janusz i Bogusław, a następnie Ludwika Karolina Radziwiłłówna. W XVI w. włość orlańska obejmowała 8 -9 wsi30•
W drugiej połowie XVII w. dobra zwiększyły się o kolejne osady (w Baranowszczyznie i Mikłaszewie były także folwarki). W latach 1673, 1674 i 1676 jako główny podatnik z dworu, miasta Orli i włości orlańskiej występuje Wespazjan Sienicki, najpierw jako podsędek buski, a w 1676 r. - podczaszy chełmski. W tym czasie włość złożona była z miasta, 12 wsi i 2 części, w których mieszkało 775 poddanych osób. Sienicki pochodził z rodziny wywodzącej się z ziemi chełmskiej , która nie osiągnęła znaczącej pozycji 31 • Długoletnia służba u Radziwiłłów przyczyniła się do podniesienia jego pozycji ekonomicznej i politycznej32• W 1693 r. miasto Orla zostało zastawione Stefanowi Mikołajowi Branickiemu za 50 000 złp.33 Wykupu z zastawu dokonał dopiero w 1808 r. Michał Radziwiłł. Od 1693 r. Radziwiłłowie, którzy w XVI stuleciu byli najbogatszymi właścicielami na Podlasiu, nie posiadali już żadnego majątku w tym województwie [...]
W XVII w. znacząco wzrosła liczba klasztorów w województwie podlaskim. Wcześniej istniały tam już zakony franciszkanów w Drohiczynie i bernardynów w Tykocinie . W 1623 r. Wojciech Niemiera, wojewoda podlaski, ufundował w Drohiczynie klasztor benedyktynek. Ks. Paweł Jędrzej Petrykowski, archidiakon łucki i proboszcz kościoła św. Trójcy w Drohiczynie, był w 1654 r. inicjatorem założenia w tym mieście zakonu jezuitów. W 1634 r. sprowadzono do Bielska karmelitów, a w 1668 r. do Węgrowa reformatów.
Po 1685 r. Stefan Wierzbowski, biskup poznański, sprowadził do Polski członków Zgromadzenia Kleryckiego Księży Życia Wspólnego i umieścił ich w Łosicach na miejscu prepozytury szpitalnej św. Ducha19•” Z:
Białostockie Towarzystwo Naukowe
ANNA LASZUK
Zaścianki i królewszczyzny
Struktura własności ziemskiej w województwie podlaskim w drugiej połowie XVll wieku
Wydawnictwo Instytutu Historii PAN, Warszawa 1998
Coś czuję, że z tych Archiwów Radziwiłłowskich oraz w przyszłych opracowaniach coś więcej w tym węgrowskim szerzej nieznanym temacie z tych lat wypłynie...
