Department of Microbiology, Faculty of Science, Mahidol University

28/09/2026

MicroToons: an educational cartoon series
(English Translations below)

🌊🦠 ดำน้ำเอาคอนเทนต์ ระวังได้เชื้อโรคกลับมาด้วย
น้ำท่วมเล่นได้ไหม แล้วน้ำฝนจากหลังคาเอามาใช้ได้หรือเปล่า?

ช่วงนี้กรุงเทพฯ ฝนตกหนัก น้ำท่วมหลายจุด แล้วก็มีคนลงไปเล่นน้ำ ว่ายน้ำ หรือดำน้ำถ่ายคลิปกันด้วย เข้าใจค่ะว่าในสถานการณ์เครียด ๆ คนเราก็อยากหามุมสนุกบ้าง แต่ในฐานะคนสอนภูมิคุ้มกันวิทยา/จุลชีววิทยา เห็นแบบนี้แล้วอยากชวนหยุดคิดสักนิดว่า น้ำที่กำลังเอาหน้าจุ่มลงไป ผ่านอะไรมาบ้างก่อนจะมาถึงเรา?

เมื่อฝนตกหนักและเกิดน้ำท่วม ระบบระบายน้ำและจัดการน้ำเสียอาจรองรับน้ำไม่ไหวจนล้นออกมา ขณะเดียวกัน น้ำที่ไหลบ่ายังอาจชะล้างอุจจาระของคนและสัตว์ลงสู่บริเวณที่มีน้ำท่วมขัง เชื้อโรคจากสิ่งปฏิกูลจึงอาจปนเปื้อนอยู่ในน้ำที่เราเดินลุยหรือเล่น แม้จะมองไม่เห็นสิ่งสกปรกชัด ๆ ก็ตามค่ะ

บริเวณตลาดสดก็มีแหล่งปนเปื้อนที่ควรนึกถึงเพิ่มเติม หากน้ำไหลผ่านจุดสะสมขยะ รางระบายน้ำ หรือพื้นที่ล้างแผงขายอาหาร ก็อาจพาเศษอาหาร สิ่งสกปรก และน้ำเสียมารวมกัน หากบริเวณนั้นมีหนูหรือสัตว์อื่นอยู่ด้วย ก็อาจมีปัสสาวะและมูลสัตว์ปนเปื้อน ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับสุขาภิบาลและเส้นทางที่น้ำไหลผ่าน ไม่ได้หมายความว่าตลาดทุกแห่งสกปรกเหมือนกัน แต่ก็ไม่ควรถือว่าน้ำท่วมหน้าตลาดปลอดภัยสำหรับลงไปเล่นค่ะ

แล้วเชื้อโรคเข้าร่างกายเราได้อย่างไร?

โรคหนึ่งที่หลายคนนึกถึงคือ โรคฉี่หนู หรือ leptospirosis เกิดจากแบคทีเรีย Leptospira แต่ไม่จำเป็นต้องเห็นหนูหรือต้องสัมผัสฉี่หนูโดยตรงถึงจะเสี่ยงนะคะ สัตว์ที่ติดเชื้อหลายชนิด รวมถึงหนู สุนัข และโค สามารถปล่อยเชื้อออกมากับปัสสาวะ เมื่อปนเปื้อนลงในน้ำหรือดินชื้น คนที่สัมผัสสิ่งแวดล้อมนั้นก็มีโอกาสรับเชื้อได้

เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้ผ่านรอยถลอก บาดแผล และ เยื่อบุตา จมูก หรือปาก การคิดว่า “ไม่มีแผลก็น่าจะเล่นได้” จึงไม่ใช่ข้อสรุปที่ปลอดภัย การดำน้ำหรือจุ่มศีรษะทำให้น้ำสัมผัสเยื่อบุโดยตรง และเพิ่มโอกาสเผลอกลืนน้ำ กิจกรรมที่ต้องจุ่มศีรษะ กลืนน้ำ หรือสัมผัสน้ำเป็นเวลานานสัมพันธ์กับความเสี่ยงติดเชื้อที่เพิ่มขึ้นค่ะ

แค่ตั้งใจไม่กลืนน้ำ จึงยังปิดทางเข้าของเชื้อได้ไม่ครบ

หากเผลอกลืนน้ำที่ปนเปื้อนสิ่งปฏิกูล เชื้อก่อโรคทางเดินอาหาร เช่น E. coli บางชนิด หรือ Salmonella ก็อาจเข้าสู่ร่างกายและทำให้ท้องเสียได้ แม้ไม่ได้ดื่มน้ำท่วมโดยตรง มือที่เปื้อนน้ำแล้วหยิบอาหารเข้าปากก็เป็นอีกช่องทางหนึ่งค่ะ

ในน้ำปนเปื้อนยังอาจมี ปรสิตขนาดเล็กที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า เช่น Giardia และ Cryptosporidium ซึ่งเป็นโปรโตซัวที่ออกมากับอุจจาระของคนหรือสัตว์ที่ติดเชื้อ หากเราเผลอกลืนเข้าไป ก็อาจติดเชื้อในลำไส้และท้องเสียได้ โดย Giardia อาจทำให้ท้องอืด ปวดท้อง และมีอาการต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ส่วน Cryptosporidium มักทำให้ถ่ายเป็นน้ำ ปรสิตสองชนิดนี้เข้าสู่ร่างกายทางการกินหรือกลืน ไม่ได้ไชผ่านผิวหนังค่ะ

สำหรับประเทศไทย ยังมี โรคเมลิออยด์ หรือ melioidosis เกิดจากแบคทีเรีย Burkholderia pseudomallei ที่พบได้ในดินและน้ำในพื้นที่ที่มีเชื้อ เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้ผ่านบาดแผล การกินหรือดื่มสิ่งปนเปื้อน หรือการสูดละอองที่มีเชื้อ และอาจทำให้เกิดปอดอักเสบ ฝี หรือการติดเชื้อรุนแรง ผู้เป็นเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง หรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่องมีความเสี่ยงมากขึ้น แต่คนสุขภาพดีก็ป่วยได้เช่นกันค่ะ

ตรงนี้ต้องแยกให้ชัดว่า ไม่ได้หมายความว่าน้ำท่วมทุกจุดมีเชื้อเหล่านี้ หรือทุกคนที่ลุยน้ำจะติดเชื้อ ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับสิ่งที่ปนเปื้อน ช่องทางและระยะเวลาสัมผัส รวมถึงสุขภาพของแต่ละคน เราไม่สามารถดูคลิปแล้วระบุได้ว่าในน้ำมีเชื้ออะไร แต่ความไม่รู้นั้นก็ไม่ได้รับรองว่าน้ำปลอดภัยสำหรับลงไปเล่นค่ะ

อันตรายบางอย่างยังเกิดได้ทันทีโดยไม่ต้องรอเชื้อโรค น้ำอาจบดบังเศษแก้วหรือโลหะคม รวมถึงมีอันตรายจากไฟฟ้าและกระแสน้ำ การว่ายน้ำเป็นไม่ได้ป้องกันการบาดเจ็บ ไฟฟ้าดูด หรือการถูกน้ำพัดค่ะ

🌧️ อีกภาพที่เห็นคือคนเอาถังมารองน้ำฝนจากหลังคา เพราะน้ำประปาไม่ไหล เรื่องนี้เข้าใจได้ค่ะว่าเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า และการเก็บน้ำฝนก็มีประโยชน์ได้ แต่คำถามสำคัญคือ เก็บอย่างไร และจะเอาไปใช้ทำอะไร?

น้ำฝนที่ไหลผ่านหลังคาอาจชะเอาฝุ่น มูลนก และเชื้อจุลินทรีย์ลงมาด้วย รวมถึงสารเคมีจากวัสดุหลังคา รางน้ำ หรือภาชนะเก็บ ขึ้นอยู่กับสภาพของแต่ละบ้าน โดยเฉพาะฝนช่วงแรกหลังอากาศแห้งมาหลายวัน ซึ่งอาจชะสิ่งสกปรกที่สะสมอยู่ลงมามากเป็นพิเศษ น้ำที่ดูใสจึงไม่ได้แปลว่าพร้อมดื่มค่ะ

การเก็บไว้ราดส้วมหรือทำความสะอาดของที่ไม่สัมผัสอาหาร เป็นการใช้งานคนละระดับกับการนำมาดื่ม ทำอาหาร แปรงฟัน หรือล้างผักผลไม้ สำหรับกิจกรรมที่น้ำอาจเข้าปาก ควรเลือกน้ำดื่มบรรจุขวดหรือน้ำจากแหล่งที่ยืนยันว่าปลอดภัยก่อน หากจำเป็นต้องรองน้ำฝน ควรใช้ภาชนะสะอาด มีฝาปิด และแยกจากน้ำดื่ม การปล่อยน้ำช่วงแรกทิ้งช่วยลดสิ่งปนเปื้อนบางส่วนได้ แต่ไม่ได้รับรองว่าน้ำที่รองหลังจากนั้นปลอดภัยสำหรับดื่มค่ะ

แล้วถ้าต้มก่อนล่ะ? การต้มอาจฆ่าเชื้อโรคได้ แต่ไม่ได้กำจัดสารเคมีหรือโลหะหนักที่อาจปนเปื้อน จึงไม่ควรสรุปว่า “น้ำจากหลังคา ต้มแล้วดื่มได้แน่นอน” หากสงสัยว่ามีสารเคมีปนเปื้อน ควรเปลี่ยนไปใช้แหล่งน้ำอื่นค่ะ

เรื่องอาหารก็เช่นกัน หากน้ำท่วมสัมผัสเนื้อสัตว์ ผักผลไม้ หรืออาหารปรุงสำเร็จโดยตรง ควรทิ้ง ไม่ควรนำมาล้างหรือปรุงต่อโดยคิดว่าจะปลอดภัยแน่นอน เพราะน้ำท่วมอาจพาทั้งเชื้อโรคและสารเคมีมาปนเปื้อนค่ะ

ส่วนคนที่จำเป็นต้องลุยน้ำกลับบ้าน ไปทำงาน หรือช่วยเหลือผู้อื่น ควรลดการสัมผัสเท่าที่ทำได้ ใช้รองเท้าบูทและอุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม ปิดบาดแผลด้วยวัสดุกันน้ำ และหลีกเลี่ยงการให้น้ำสัมผัสใบหน้าหรือเข้าปาก อุปกรณ์เหล่านี้ช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่ได้ทำให้การลงน้ำปลอดภัยทุกกรณีค่ะ

หลังสัมผัสน้ำท่วม ให้ล้างด้วยสบู่และน้ำสะอาดโดยเร็ว ทำความสะอาดบาดแผล และเปลี่ยนเสื้อผ้าที่เปียก หากแผลบวมแดง ปวดมากขึ้น หรือมีหนอง ควรพบแพทย์ ส่วนแผลถูกของแหลมทิ่มหรือแผลสกปรก ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมินว่าจำเป็นต้องได้รับวัคซีนบาดทะยักเพิ่มเติมหรือไม่ค่ะ

อีกเรื่องที่อยากฝากคือ ขึ้นจากน้ำแล้วรู้สึกปกติ ไม่ได้แปลว่าจะไม่มีอาการตามมา ตัวอย่างเช่น โรคฉี่หนูอาจเริ่มแสดงอาการภายใน 2–30 วันหลังรับเชื้อ หากมีไข้ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยมาก หรือตาแดงหลังสัมผัสน้ำท่วม ควรพบแพทย์และบอกประวัติการสัมผัสน้ำด้วย ไม่ต้องรอให้อาการครบทุกข้อ หากมีตัวเหลือง ตาเหลือง หรือหายใจลำบาก ให้รีบรับการรักษา อาการเหล่านี้เกิดจากหลายโรคได้ ประวัติสัมผัสน้ำจึงเป็นข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้แพทย์ประเมินค่ะ

เราอาจเลือกไม่ได้ว่าจะเจอน้ำท่วมหรือไม่มีน้ำประปาใช้ แต่เมื่อมีทางเลือก การลดการสัมผัสและเลือกใช้น้ำให้เหมาะกับงานก็ช่วยลดความเสี่ยงได้ ส่วนการดำน้ำถ่ายคลิปในน้ำท่วม ขอชวนถ่ายจากจุดที่ปลอดภัยแทนค่ะ

คอนเทนต์จบตอนขึ้นจากน้ำ แต่ความเสี่ยงอาจยังไม่จบตามนะคะ 🦠

โดย ผศ.ดร.วิมพ์วรา วัชราทิตย์
ภาควิชาจุลชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ติดตาม: https://www.facebook.com/MicrobiologyMUSC

===

🌊🦠 Diving for content? You could pick up an infection along the way.
Is floodwater safe to play in? And what about rainwater collected from rooftops?

Bangkok has seen heavy rain and flooding recently, along with clips of people playing, swimming, and even diving in floodwater for content. I understand wanting to find a little fun in a stressful situation. But as someone who teaches immunology/microbiology, I can’t help wondering: What has that water passed through before someone puts their face in it?

Heavy rain and flooding can overwhelm drainage and wastewater systems, causing them to overflow. Runoff can also wash human and animal f***s into standing water. That means pathogens from f***l waste may be present in the water people are wading or playing in, even when there is no obvious visible contamination.

Around fresh-food markets, there are additional potential sources of contamination. Water flowing through waste collection areas, drains, or places where food stalls are washed can carry food scraps, dirt, and wastewater with it. If rodents or other animals are present, their urine and droppings may contribute too. The risk depends on sanitation and where the water has flowed. This does not mean all markets have the same hygiene conditions, but floodwater outside a market should not be considered safe to play in.

So how do these pathogens enter our bodies?

One disease that often comes to mind is leptospirosis, caused by Leptospira bacteria. In Thai, its common name translates to “rat urine disease,” but you do not have to see a rat or touch its urine directly to be exposed. Several kinds of infected animals, including rodents, dogs, and cattle, can shed the bacteria in their urine. Once the bacteria contaminate water or moist soil, people can become infected through contact with that environment.

The bacteria can enter through cuts, abrasions, and the mucous membranes of the eyes, nose, or mouth. So “I don’t have any cuts” is not a reliable reason to assume swimming is safe. Diving or putting your head underwater brings that water directly into contact with these entry points and increases the chance of accidentally swallowing it. Head immersion, swallowing water, and prolonged exposure are associated with a greater risk of infection.

Simply trying not to swallow the water does not block every route of infection.

If you do swallow water contaminated with f***l waste, intestinal pathogens such as certain types of E. coli or Salmonella can enter your body and cause diarrhea. You do not have to deliberately drink floodwater, either: touching food with contaminated hands is another route of exposure.

Contaminated water may also contain microscopic parasites that cannot be seen with the naked eye, such as Giardia and Cryptosporidium. These protozoan parasites are shed in the f***s of infected people or animals. Swallowing them can cause intestinal infection and diarrhea. Giardia may also cause bloating and abdominal cramps, with symptoms lasting several weeks, while Cryptosporidium commonly causes watery diarrhea. These two parasites enter through ingestion; they do not burrow through your skin.

Another disease relevant to Thailand is melioidosis, caused by Burkholderia pseudomallei, a bacterium found in soil and water in areas where it occurs. Infection can follow exposure through broken skin, ingestion of contaminated food or water, or inhalation of droplets containing the bacteria. It can cause pneumonia, abscesses, or severe infection. People with diabetes, chronic kidney disease, or weakened immune systems are at greater risk, although otherwise healthy people can also become ill.

To be clear, this does not mean every patch of floodwater contains these pathogens, or that everyone who wades through it will become infected. Risk depends on what is present, the route and duration of exposure, and a person’s health. We cannot identify the pathogens in a particular stretch of water just by watching a video. But that uncertainty is not evidence that the water is safe to play in.

Some hazards can also cause immediate harm. Floodwater may conceal broken glass or sharp metal, and there may be electrical hazards or dangerous currents. Being able to swim does not protect you from cuts, electric shock, or being swept away.

🌧️ Another scene circulating online shows people collecting rainwater from rooftops in buckets because their piped water supply has been cut off. That is an understandable response to an immediate problem, and collecting rainwater can be useful. The key questions are: How is it collected, and what will it be used for?

Water running off a roof can pick up dust, bird droppings, and microorganisms, as well as chemicals from roofing materials, gutters, or storage containers, depending on their condition and composition. The first runoff after several dry days may carry particularly high amounts of accumulated contamination. Clear-looking water is therefore not necessarily ready to drink.

Using that water to flush a toilet or clean items that do not come into contact with food requires a different level of water quality from drinking, cooking, brushing teeth, or washing fruit and vegetables. For activities where water could enter your mouth, choose bottled drinking water or another source confirmed to be safe whenever possible. If you need to collect rainwater, use clean, covered containers and keep it separate from drinking water. Diverting the first runoff can reduce some contamination, but it does not guarantee that the water collected afterward is safe to drink.

What if you boil it first? Boiling may kill disease-causing microorganisms, but it does not remove chemical contaminants or heavy metals that may be present. “It came off the roof, but I boiled it” is therefore not a guarantee of safe drinking water. If chemical contamination is suspected, use a different water source.

The same caution applies to food. Meat, fruit, vegetables, or prepared food that has been directly exposed to floodwater should be discarded. Do not assume that washing or cooking will make it safe, because floodwater may carry both microorganisms and chemical contaminants.

For people who must wade through floodwater to get home, go to work, or help others, reduce contact as much as possible. Wear waterproof boots and suitable protective equipment, cover cuts with waterproof dressings, and avoid getting water on your face or in your mouth. These measures reduce risk, but they do not make entering floodwater safe in every situation.

After contact with floodwater, wash exposed areas promptly with soap and clean water, clean any wounds, and change out of wet clothing. Seek medical attention if a wound becomes red, swollen, increasingly painful, or starts draining pus. Puncture wounds and dirty wounds should also be assessed by a healthcare professional, including whether a tetanus booster is needed.

One more point: feeling fine when you get out of the water does not mean symptoms cannot develop later. Leptospirosis, for example, can cause symptoms 2–30 days after exposure. If you develop fever, headache, significant muscle aches, or red eyes after contact with floodwater, seek medical care and mention that exposure. You do not need to have every symptom. Yellowing of the skin or eyes, or difficulty breathing, requires urgent medical attention. These symptoms can have several causes, so your exposure history helps clinicians assess what may be happening.

We may not get to choose whether our neighborhood floods or our water supply is interrupted. But where we do have a choice, reducing exposure and matching water quality to its intended use can help reduce the risks. As for diving into floodwater for a video, I’d recommend filming from somewhere safe.

The video may end when you get out of the water. The health risks may not. 🦠

By Asst. Prof. Dr. Vimvara Vacharathit
Department of Microbiology, Faculty of Science, Mahidol University
Follow: https://www.facebook.com/MicrobiologyMUSC


#น้ำท่วม #น้ำท่วมกรุงเทพ #โรคฉี่หนู #เมลิออยด์ #น้ำฝน #จุลชีววิทยาใกล้ตัว

25/09/2026

วนๆ กันไป

MicroToons: an Educational Cartoon Series
(English Translations below)

“โรคติดเชื้อที่ควรระวังหลังน้ำท่วมภาคใต้: มองผ่านเลนส์จุลชีววิทยาและภูมิคุ้มกัน”

หลังน้ำท่วมครั้งใหญ่ในภาคใต้ ปัญหาที่ตามมาไม่ได้มีแค่บ้านเสียหายหรือถนนขาด แต่ยังรวมถึง “โรคติดเชื้อ” จากน้ำ ดิน ฝุ่นโคลน แผลเปิด รวมถึงการจัดการร่างผู้เสียชีวิตและซากสัตว์อย่างเหมาะสมด้วย หลายโรคมีข้อมูลรองรับชัดเจนว่าพบเพิ่มขึ้นในช่วงน้ำท่วมและหลังน้ำลด โดยเฉพาะในประเทศเขตร้อนอย่างไทย

(1.) โรคทางเดินอาหารและโรคจากน้ำ: อาหารปนเปื้อน
เมื่อน้ำท่วม ระบบน้ำประปา บ่อบาดาล และภาชนะกักเก็บน้ำสะอาดอาจปนเปื้อนน้ำเสีย ดิน และของเสียจากคนและสัตว์ ทำให้เกิดการแพร่กระจายของเชื้อในกลุ่มต่อไปนี้ได้ง่ายขึ้น
• แบคทีเรียที่ก่อให้เกิดอุจจาระร่วงและอหิวาตกโรค เช่น Vibrio cholerae, E. coli, Shigella, Salmonella
• ไวรัสตับอักเสบ A และ E (hepatitis A and E virus) และไวรัสทางเดินอาหารอื่น ๆ ที่แพร่ผ่านการดื่มน้ำหรือกินอาหารที่ปนเปื้อนอุจจาระ
• หากระบบสุขาภิบาลเสียหาย การถ่ายอุจจาระแบบฉุกเฉินในพื้นที่น้ำท่วมสามารถเพิ่มภาระเชื้อเหล่านี้ในสิ่งแวดล้อมได้อีก

🚩อาการที่ควรให้ความสำคัญ ได้แก่ อุจจาระร่วงรุนแรง อาเจียน ดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อย หรือมีอาการซึม โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ต้องรีบนำส่งโรงพยาบาล พร้อมแจ้งประวัติการดื่มน้ำหรือกินอาหารที่อาจปนเปื้อนน้ำท่วม

(2.) โรคจากดินและน้ำปนเปื้อน: ไข้ฉี่หนูและเมลิออยด์
2.1 ไข้ฉี่หนู (Leptospirosis)
เชื้อ Leptospira มักอยู่ในปัสสาวะของสัตว์ (เช่น หนู วัว หมู สุนัข) และสามารถปนเปื้อนในน้ำและดินได้ เมื่อน้ำท่วม พื้นที่ชุ่มน้ำและโคลนกว้างขึ้น ทำให้คนที่ต้องลุยน้ำหรือย่ำโคลนเป็นเวลานานมีโอกาสติดเชื้อได้มากขึ้น โดยเฉพาะถ้ามีแผลหรือผิวหนังถลอก
อาการสำคัญ ได้แก่ ไข้สูง ปวดกล้ามเนื้อ (โดยเฉพาะน่องและหลัง) ปวดศีรษะ ตาแดง และในรายรุนแรงอาจมีภาวะไตวายและตับอักเสบร่วมด้วย
2.2 เมลิออยด์ (Melioidosis)
เชื้อ Burkholderia pseudomallei เป็นแบคทีเรียที่พบได้ในดินและน้ำในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย การติดเชื้อสัมพันธ์กับการสัมผัสดินและน้ำสกปรก โดยเชื้อสามารถเข้าสู่ร่างกายได้ทั้งทางแผล ผิวหนังที่ถลอก การสูดดมฝุ่นดิน หรือการสำลักน้ำปนเปื้อน
ในช่วงน้ำท่วมและหลังน้ำลด มีรายงานว่าผู้ป่วยเมลิออยด์เพิ่มขึ้นในบางพื้นที่ของไทย อาการมีตั้งแต่ไข้เรื้อรัง ปอดอักเสบ ไปจนถึงภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดรุนแรง โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

(3.) การติดเชื้อจากบาดแผลและแผลเย็บหลังถูกของมีคมบาด
ในสถานการณ์น้ำท่วม มีผู้ที่ได้รับบาดแผลจากเศษแก้ว สังกะสี ตะปู หรือวัสดุแหลมคมอื่น ๆ แล้วต้องเย็บแผลแบบเร่งด่วน เมื่อกลับบ้านหรือต้องลุยน้ำซ้ำ แผลที่เย็บไปแล้วอาจกลายเป็น “ทางเข้า” ของเชื้อจุลชีพหลายชนิด
กลุ่มเชื้อที่ควรกังวล
3.1 เชื้อก่อโรคแผลหนองและการติดเชื้อเนื้อเยื่ออ่อน
เช่น Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, แบคทีเรียแกรมลบจากน้ำท่วมและดินสกปรก ซึ่งทำให้แผลบวมแดง ปวดมาก มีหนอง และอาจลุกลามเป็นเซลลูไลติสหรือเนื้อตายลึกได้
3.2 เชื้อในน้ำกร่อยหรือน้ำทะเล เช่น Vibrio vulnificus
เชื้อนี้พบในน้ำเค็มและน้ำกร่อยที่อุ่น การมีแผลเปิดแล้วสัมผัสน้ำทะเลหรือน้ำท่วมที่มีความเค็ม สามารถนำไปสู่การติดเชื้อแผลที่ลุกลามเร็วและรุนแรง รวมถึงภาวะเนื้อตายรอบแผล โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคตับ เบาหวาน หรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
3.3 เชื้อบาดทะยัก (Clostridium tetani)
สปอร์ของเชื้อบาดทะยักพบได้ในดินและฝุ่น เมื่อมีบาดแผลลึกหรือแผลสกปรกและไม่ได้รับวัคซีน/เข็มกระตุ้นมานาน มีความเสี่ยงต่อโรคบาดทะยัก ซึ่งเป็นภาวะรุนแรงที่อาจเสียชีวิตได้หากไม่ได้รับการรักษาทันท่วงที

🚩สัญญาณเตือนที่ควรพบแพทย์โดยเร็ว
• แผลปวดมากขึ้นกว่าช่วงแรก แม้จะได้รับการเย็บแล้ว
• แผลบวม แดง ร้อน หรือมีหนอง/กลิ่นผิดปกติ
• มีไข้ หนาวสั่น รู้สึกอ่อนเพลียมาก
• มีอาการปวดกล้ามเนื้อเกร็งผิดปกติ (กรณีเสี่ยงบาดทะยัก)
กรณีคนไข้ที่ “โดนของมีคมบาด เย็บแผล แต่ไม่ได้รับยาปฏิชีวนะหรือไม่ได้ฉีดบาดทะยัก” แล้วกลับไปลุยน้ำหรือโคลน เป็นกลุ่มที่ควรสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด และควรพบแพทย์หากมีอาการผิดปกติแม้เพียงเล็กน้อย

(4.) ปัญหาทางเดินหายใจจากฝุ่นโคลนและเชื้อราในอาคาร
หลังน้ำลด บ้านและอาคารจะเหลือโครงสร้างที่ชื้นและปนเปื้อนโคลน เมื่อต้องทำความสะอาด ขัดพื้น และรื้อของเสีย ฝุ่นและสปอร์เชื้อราจะฟุ้งกระจายมากกว่าปกติ
หลักฐานจากการศึกษาหลายแห่งในต่างประเทศพบว่า
• เมื่อโคลนแห้งและถูกกวาดหรือขัดพื้น ฝุ่นจากดินและโคลนจะแตกตัวเป็นอนุภาคขนาดเล็ก (particulate matter) ลอยในอากาศ ซึ่งบางส่วนมีขนาดเล็กพอจะสูดเข้าไปถึงทางเดินหายใจส่วนลึกได้
• ความชื้นสะสมและเชื้อราหลังน้ำท่วมสัมพันธ์กับการกำเริบของหอบหืด ภูมิแพ้ และไซนัสอักเสบ
• การทำความสะอาดอาคารหลังน้ำท่วม โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีเชื้อราอย่างชัดเจน มีความสัมพันธ์กับอาการไอ แน่นหน้าอก และปัญหาทางเดินหายใจอื่น ๆ ในผู้ที่ร่วมฟื้นฟูพื้นที่

🚩การแนะนำให้ประชาชนใส่หน้ากาก (อย่างน้อย surgical mask ถ้าเป็น N95 ได้ยิ่งดี) ใส่ถุงมือ และเปิดอาคารให้อากาศถ่ายเท รวมถึงทิ้งของใช้ที่ขึ้นราอย่างรุนแรง เป็นมาตรการที่มีเหตุผลตามหลักจุลชีววิทยาและเวชศาสตร์สิ่งแวดล้อม

(5.) ร่างผู้เสียชีวิตและซากสัตว์: ความเสี่ยงที่แท้จริงต่อโรคระบาด
ประเด็นเรื่อง “ร่างผู้เสียชีวิตหลังน้ำท่วมจะทำให้เกิดโรคระบาดหรือไม่” มักถูกถามซ้ำ ๆ ในทุกเหตุภัยพิบัติ ข้อมูลจาก WHO, CDC และบทความทบทวนหลายฉบับระบุสอดคล้องกันว่า
• โดยทั่วไป ร่างของผู้ที่เสียชีวิตจากน้ำท่วม แผ่นดินไหว หรือภัยธรรมชาติอื่น ๆ ไม่ใช่ แหล่งก่อให้เกิด “การระบาดใหญ่ของโรคติดเชื้อ” ในชุมชน เมื่อสาเหตุการเสียชีวิตมาจากการบาดเจ็บ จมน้ำ หรือแรงกระแทก ไม่ใช่โรคติดเชื้อรุนแรงที่แพร่ง่ายอยู่ก่อนแล้ว
• ความเสี่ยงทางสุขภาพมีมากที่สุดใน “ผู้ที่ปฏิบัติงานใกล้ชิด” กับร่างผู้เสียชีวิตหรือซากสัตว์ (เช่น เจ้าหน้าที่กู้ภัย เจ้าหน้าที่สาธารณสุข) หากไม่ได้ใช้อุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม เช่น ถุงมือ หน้ากาก เสื้อกาวน์ หรือรองเท้าบู๊ต
• ซากสัตว์จำนวนมากที่ไม่ได้รับการจัดการ อาจทำให้น้ำและดินบริเวณนั้นปนเปื้อนเชื้อแบคทีเรียจากลำไส้และปัสสาวะมากขึ้น ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคทางเดินอาหารและโรคจากน้ำ–ดินปนเปื้อนในภาพรวม

🚩ดังนั้นประชาชนทั่วไปไม่ควรเข้าไปจัดการร่างผู้เสียชีวิตหรือซากสัตว์ด้วยตนเอง ควรแจ้งเจ้าหน้าที่ที่มีอุปกรณ์ป้องกันและแนวทางการจัดการที่เหมาะสม เพื่อป้องกันทั้งการติดเชื้อและเพื่อความเคารพต่อผู้เสียชีวิต

(6.) กลุ่มเสี่ยงและแนวทางป้องกันเชิงปฏิบัติ
หลักฐานจากหลายเหตุการณ์น้ำท่วมชี้ว่า กลุ่มต่อไปนี้มีโอกาสป่วยรุนแรงกว่าคนทั่วไปหากติดเชื้อหลังน้ำท่วม
• ผู้สูงอายุ
• ผู้ป่วยเบาหวาน โรคตับ โรคไตเรื้อรัง
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง (เช่น ได้รับยากดภูมิ ผู้ป่วยมะเร็ง)
• ผู้ที่ต้องสัมผัสดิน น้ำท่วม และโคลนเป็นเวลานานจากอาชีพหรือภารกิจ

🚩แนวทางที่ควรเน้น:
1. หลีกเลี่ยงการลุยน้ำและโคลนถ้าไม่จำเป็น
2. ถ้าจำเป็นต้องลงน้ำ ควรใส่รองเท้าที่ปิดมิดชิดหรือรองเท้าบู๊ต และรีบอาบน้ำล้างตัวหลังสัมผัสน้ำ
3. ดูแลแผลทุกแผลอย่างจริงจัง ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่ เช็ดให้แห้ง ปิดแผลให้มิดชิดก่อนลุยน้ำ และหลีกเลี่ยงการแช่เท้าหรือส่วนที่มีแผลในน้ำท่วม
4. ตรวจสอบประวัติการฉีดวัคซีนบาดทะยัก หากไม่แน่ใจหรือฉีดมานาน ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการฉีดกระตุ้น
5. ดื่มเฉพาะน้ำต้มสุกหรือจากแหล่งที่เชื่อถือได้ รับประทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ หลีกเลี่ยงอาหารดิบหรืออาหารที่สัมผัสน้ำท่วม
6. หากมีอาการไข้ ปวดกล้ามเนื้อ ตาแดง ปวดน่อง อุจจาระร่วงรุนแรง หรือแผลบวมแดง ปวดมาก มีหนอง รวมถึงอาการหายใจลำบากหลังน้ำท่วม ควรรีบไปพบแพทย์และแจ้งว่ามีประวัติสัมผัสน้ำท่วมหรือโคลน

เรียบเรียงโดย: ผศ.ดร. วิมพ์วรา วัชราทิตย์

---

“Infectious Diseases After Flooding in Southern Thailand: A Microbiology and Immunology Perspective”
After the major floods in Southern Thailand, the consequences extend beyond damaged homes and broken roads. One of the most important follow-on problems is infectious disease arising from contaminated water, soil, muddy dust, open wounds, and from how human remains and animal carcasses are handled. Many diseases are known to increase during and after floods, especially in tropical countries like Thailand.

(1.) Gastrointestinal Diseases and Infections from Contaminated Water and Food
During flooding, piped water systems, wells, and stored “clean” water may become contaminated with sewage, soil, and waste from humans and animals. This facilitates the spread of the following pathogens:
• Bacteria that cause diarrheal illness and cholera, such as Vibrio cholerae, E. coli, Shigella, and Salmonella
• Hepatitis A and E virus and other enteric viruses that spread through drinking water or eating food contaminated with f***s
• When sanitation systems fail and emergency defecation occurs in or near floodwater, the burden of these pathogens in the environment increases further

🚩Warning signs that deserve attention include severe diarrhea, vomiting, inability to drink or keep fluids down, reduced urination, and lethargy. Children, older adults, and people with chronic illnesses are particularly vulnerable and should be brought to medical care promptly, together with a clear history of possible exposure to contaminated water or food.

(2.) Soil- and Water-borne Infections: Leptospirosis and Melioidosis
2.1 Leptospirosis (“rat-urine fever”)
Leptospira species are shed in the urine of animals (for example, rats, cattle, pigs, and dogs) and can persist in water and soil. When floods occur, large areas of standing water and mud are created, increasing the risk for people who have to wade or stand in this water for long periods, especially if they have cuts or abrasions on their skin.
Key symptoms include high fever, muscle pain (classically in the calves and lower back), headache, and red eyes. In severe cases, patients may develop kidney failure and hepatitis.
2.2 Melioidosis
Burkholderia pseudomallei is a bacterium found in soil and water in Southeast Asia, including Thailand. Infection is associated with exposure to wet soil and contaminated water. The organism can enter the body through skin breaks, abrasions, inhalation of contaminated dust, or aspiration of contaminated water.
During flooding and in the period after water recedes, some areas report an increase in melioidosis cases. Clinical presentations range from chronic fever and pneumonia to fulminant bloodstream infection. People with diabetes, chronic kidney disease, or impaired immunity are at particularly high risk for severe disease.

(3.) Infections from Wounds and Sutured Lacerations after Cuts from Debris
During floods, many people sustain cuts from glass, zinc sheeting, nails, and other sharp debris and may require emergency suturing. Once they return home or continue wading through floodwater, these sutured wounds can become an “entry point” for multiple types of pathogens.
Pathogen groups of concern
3.1 Pyogenic bacteria causing wound and soft-tissue infections
Examples include Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, and Gram-negative bacteria from contaminated water and soil. These organisms can cause worsening pain, redness, swelling, pus formation, and may progress to cellulitis or deep soft-tissue infection.
3.2 Pathogens in brackish or seawater, such as Vibrio vulnificus
This organism thrives in warm seawater and brackish water. A pre-existing wound that comes into contact with such water can develop rapidly progressive soft-tissue infection, including necrotizing infection, especially in people with liver disease, diabetes, or other causes of impaired immunity.
3.3 Tetanus (Clostridium tetani)
Tetanus spores are found in soil and dust. Deep or contaminated wounds, particularly in people who have not received appropriate vaccination or boosters for many years, pose a risk for tetanus, a life-threatening condition.

🚩Warning signs that require urgent medical attention
• Increasing pain in a wound that had previously been sutured or appeared to be healing
• Redness, warmth, swelling, or pus and foul odor at the wound site
• Fever, chills, or marked fatigue
• Muscle stiffness or spasms (raising concern for tetanus)
In the specific scenario of someone cut by glass or metal, sutured, but not given antibiotics or a tetanus booster, who then continues to wade in floodwater or mud, this group should be closely monitored. Any abnormal symptoms — even mild — should prompt medical evaluation, together with a clear history of exposure to contaminated water or mud.

(4.) Respiratory Problems from Mud Dust and Mould in Buildings
After the floodwaters recede, buildings are left damp and coated with mud. During cleaning, scrubbing, and removal of damaged materials, dust and mold spores can become airborne at much higher levels than usual.
Evidence from post-flood studies in other countries shows that:
• When the mud dries and is swept or scrubbed, it breaks up into fine particles (particulate matter) that can become airborne. Some particles are small enough to reach the lower airways when inhaled.
• Persistent dampness and mold growth are associated with exacerbations of asthma, allergies, and sinusitis.
• Post-flood building cleanup – especially in areas with obvious mold – correlates with increased symptoms such as cough, chest tightness, and other respiratory complaints in people involved in the cleanup.

🚩It is reasonable from a microbiology and environmental health perspective to recommend that residents:
• Wear masks (at minimum a surgical mask, with N95 preferred if available) during cleaning
• Use gloves and, if possible, boots or closed footwear
• Ventilate buildings by opening windows and doors
• Discard heavily mold-contaminated items that cannot be properly cleaned and dried

(5.) Deceased Persons and Animal Carcasses: The Real Infection Risks
The question of whether “human remains after flooding cause epidemics” arises repeatedly after every disaster. Data from WHO, CDC, and multiple review articles are consistent on the following points:
• In general, the bodies of people who die from flooding, earthquakes, and other natural disasters do not typically cause large outbreaks of infectious disease in the community when the cause of death is trauma, drowning, or injury rather than a highly transmissible infectious disease.
• The highest occupational risk lies with those who work in close contact with human remains or animal carcasses for prolonged periods (for example, rescue workers, health officers) if they do not use appropriate personal protective equipment such as gloves, masks, gowns, and boots.
• Large numbers of unmanaged animal carcasses can contaminate surrounding water and soil with intestinal and urinary bacteria, indirectly raising the overall risk of gastrointestinal and water- or soil-borne infections in the area.

🚩Members of the general public should not handle human remains or animal carcasses themselves. Instead, they should promptly notify trained authorities who have the appropriate protective equipment and procedures. This approach both reduces infection risk and shows respect for the deceased.

(6.) High-Risk Groups and Practical Prevention Measures
Evidence from multiple flood events indicates that the following groups have higher risk of severe illness from post-flood infections:
• Older adults
• People with diabetes, liver disease, or chronic kidney disease
• People with impaired immunity (for example, on immunosuppressive therapy or with cancer)
• People whose work or responsibilities require prolonged contact with floodwater, mud, or contaminated soil

🚩Key preventive measures:
1. Avoid wading through floodwater and mud unless absolutely necessary.
2. If water contact is unavoidable, wear closed footwear or boots and shower as soon as possible afterwards.
3. Take all wounds seriously. Wash with clean water and soap or an appropriate cleanser, dry carefully, and cover with a waterproof dressing before entering water or working in mud or soil.
4. Check tetanus vaccination status. If uncertain or if it has been many years since the last booster, consult a healthcare provider about vaccination.
5. Drink only boiled water or water from reliable sources. Eat freshly cooked food and avoid raw items or food that has been in contact with floodwater.
6. If you develop fever, muscle pain, red eyes, calf tenderness, severe diarrhea, or a wound that becomes increasingly red, swollen, painful, or purulent — or if you develop breathing difficulties after flood or cleanup exposure — seek medical care promptly and clearly inform the healthcare provider about your history of contact with floodwater or mud.



Posted by: Assist. Prof. Dr. Vimvara Vacharathit

25/09/2026

ขอแสดงความยินดีกับความสำเร็จของทีมนักศึกษาระดับปริญญาเอกของเรา ในงาน The 3rd Thailand Talent Summit 2026 (การประชุมบุคลากรไทยที่มีความสามารถระดับสูง ประจำปี พ.ศ. 2569)
🎉🔬
​ดร.เยาวพา พ่วงหลาย คว้ารางวัลดีเด่น (Outstanding Award) จากการนำเสนอผลงานประเภท Poster Presentation

รัฐธรรมนูญ แสงฝาก
คว้ารางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 ในการประกวดภาพถ่าย ประเภทพลังวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรมเพื่ออนาคตไทย จากผลงานภาพถ่าย "สนามรบที่มองไม่เห็น (The Invisible Battlefield)"
​
​พวกเราภูมิใจในความมุ่งมั่นและผลงานวิจัยที่มีคุณภาพของทุกคนมากๆ

​Huge congratulations to our brilliant Ph.D. students for their outstanding achievements at The 3rd Thailand Talent Summit 2026!

​Dr. Yaowapha Phuanglai received the Outstanding Award for her Poster Presentation.
​Rattathammanoon Saengfak won the 2nd Runner-up Award in the Photography Competition (Science, Research, and Innovation for Thailand's Future) with his scientific artwork, "The Invisible Battlefield".

​We are so proud of your hard work, dedication, and contributions to science. Keep shining! 🌟
​