06/08/2026
🐕🐈 หมา-แมว นับเป็นสัตว์เลี้ยงประจำบ้านคนไทยมาตั้งแต่อดีตกาล ในความเชื่อของคนไทยเอง การเลี้ยงแมวยังถูกนำไปผูกโยงไว้กับคติความเชื่อ ที่มีการจัดประเภทตามลักษณะของแมวว่าแมวพันธุ์นี้ สีนี้ เป็นอัปมงคลหรือเป็นมงคลแก่ผู้เลี้ยงหรือไม่อีกด้วย การเลี้ยงสัตว์เลี้ยงของคนไทยแต่โบราณจึงสัมพันธ์กับความเชื่อและความเป็นอยู่ของผู้เป็นเจ้าของอีกด้วย
นอกจากจะสมัครใจเลี้ยงแมว-หมาไว้บนเรือนเพื่อสร้างมงคลแก่ผู้เป็นเจ้าของ ช่างไทยโบราณยังได้แฝงทั้ง “แมว” และ “หมา” ไว้บนเรือนโดยที่ผู้อยู่อาศัยมิได้รู้ตัวอีกด้วย !? แล้วหมาแมวเหล่านั้นอาศัยอยู่ที่ไหนในเรือนกันละ ?
ในทางสถาปัตยกรรมไทย ช่องว่างขนาด 20 - 25 เซนติเมตร ที่เกิดจากการลดระดับระหว่างพื้นเรือนกับพื้นระเบียงของเรือนไทยภาคกลาง ทั้งเรือนชาวบ้านและกุฏิพระเองนี้เอง ที่กลายมาเป็นมูลเหตุให้เรียกช่องว่างเหล่านั้นว่า “ช่องแมวลอด” ด้วยขนาดที่กว้างพอดีตัวแมว ผนวกกับวัตถุประสงค์ในการถ่ายเทอากาศระหว่างตัวเรือนกับใต้ถุน ทั้งยังสามารถใช้เป็นช่องตรวจมองใต้ถุนได้อีกด้วย “ช่องแมวลอด” เลยกลายเป็นองค์ประกอบหนึ่งสำคัญของเรือนไทย
ขณะเดียวกัน ด้วยพฤติกรรมชอบกัดและกัดประเภทว่า “ฝังเขี้ยว” ของสุนัขนี้เอง ที่ทำให้อุปกรณ์ในการยึดติดพื้นเรือนไทยภาคกลางที่ปูตามยาวของตัวเรือน มีลักษณะเป็นไม้ชิ้นกลม สามารถสอดเข้าไปในรูของเรือนที่เจาะด้านหนาเพื่อเชื่อมให้ไม้กระดานเรือนทั้ง 2 แผ่นวางเรียงติดกัน ถูกเรียกไปโดยปริยายว่า “เขี้ยวหมา” ไปด้วย
หมาและแมวจึงไม่ใช่แค่เพียงสัตว์เลี้ยงบนเรือนและงานสถาปัตยกรรมไทย แต่ยังถูกแฝงไว้ตามลักษณะที่สัตว์นั้นๆเป็นและสามารถทำได้ เช่น ช่องที่แมวสามารถลอดได้ก็ถูกเรียกว่า “ช่องแมวลอด” ขณะที่ลักษณะการกัดของสุนัขอย่าง “จมเขี้ยว” ยึดเกาะกับเนื้อเหยื่อผู้ถูกกัดอย่างแน่นหนา ยังถูกนำมาใช้เรียกชิ้นไม้สำคัญที่มีส่วนในการยึดเกาะของไม้กระดานเรือนอีกด้วย ศัพท์แสงงานสถาปัตยกรรมไทยโบราณจึงเป็นมากกว่าคำเรียกติดปากกันเฉยๆ แต่ยังสะท้อนความช่างสังเกตและมุมมองต่อเหล่าสรรพสัตว์เลี้ยงที่คนไทยจดจำได้จากลักษณะที่ปราดเปรียวของแมวและการกัดของหมาอีกด้วย
ค้นหาสรรพสัตว์ชนิดอื่นที่ซ่อนอยู่ตามงานสถาปัตยกรรมไทย ทั้งบนบก ท้องฟ้าและผืนน้ำได้ใน
📚สรรพสัตว์ในงานสถาปัตยกรรมไทย
✒️สมใจ นิ่มเล็ก
📱E-Book : https://bit.ly/3S5yaXa
เลือกซื้อ E-Book อ่านหลากหลาย Application ได้ที่ : https://linktr.ee/matichonebook
อ่านได้ทั้งระบบ ios และ Android
#หมาแมว #สถาปัตยกรรมไทย #เรือนไทย #สรรพสัตว์ #สัตว์เลี้ยง #ศัพท์ช่าง ิ่มเล็ก #สำนักพิมพ์มติชน