สถาบันพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยภาคกลาง ชื่อเดิมคือ “ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนภาคกลาง” จัดตั้งขึ้นตามระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการศึกษานอกโรงเรียนประจำภาค พ.ศ. 2519 ซึ่งระเบียบดังกล่าวระบุว่า “การจัดตั้งและเลิกล้มศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนประจำภาค ให้จัดทำโดยประกาศกระทรวงศึกษาธิการ” กระทรวงศึกษาธิการได้ออกประกาศลงวันที่ 5 มกราคม 2520 จัดตั้งศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนประจำภาคกลางขึ้น และกำหนดให้ตั้งอยู่ที่จังหวัดราชบุรี มีฐานะเป็นสถานศึกษา สังกัดกรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ จึงถือว่าวันที่ 5 มกราคม 2520 เป็นวันกำเนิดของ ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนประจำภาคกลาง
ต่อมาได้มีการจัดตั้งกรมการศึกษานอกโรงเรียนขึ้น เมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2522 และโอนบรรดา กิจการทรัพย์สิน หนี้สิน ข้าราชการ ลูกจ้างและเงินงบประมาณของกรมสามัญศึกษาที่เกี่ยวข้องกับกองการศึกษาผู้ใหญ่ และสำนักโครงการพัฒนาการศึกษานอกโรงเรียนไปเป็นของกรมการศึกษานอกโรงเรียน ดังนั้นศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนประจำภาคกลาง จึงเปลี่ยนสังกัดจากกรมสามัญศึกษา มาสังกัดกรมการศึกษานอกโรงเรียน กระทรวงศึกษาธิการ ต่อมาได้มีประกาศกระทรวงศึกษาธิการ ลงวันที่ 24 เมษายน 2523 เปลี่ยนชื่อศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนประจำภาคกลาง เป็นศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนภาคกลาง
ปัจจุบันได้เปลี่ยนชื่อเป็น สถาบันพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยภาคกลาง (สถาบัน กศน.ภาคกลาง) ตาม พ.ร.บ. ส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย พ.ศ. 2551 โดยมีสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยเป็นหน่วยงานกลาง
