17/05/2020
Kuzey Arapları-Harziler
Harziler tarihte kuzey Arapları olarak bilinir. kuzey Arapları ise Arapların kadim iki kolu olan Adnani ve Kahtani kollarından Adnani koluna mensuptur. Adnanilerin ise kuzey kolunu oluşturur. Bu kolun asıl merkezi ise adını verdikleri Diyar Bekr bölgesidir. Buna siirt, batman, urfanın kuzey bölgeleri ve mardin de dahildir. Harziler Bekir bin vail soyundandır. Arabistan coğrafyasının en kadim kabilesidir. Sasani savaşlarını hz.ömer bu kabilenin yardımı ile kazanmıştır. Cesur ve gözü pek bir kabiledir. islami fetihler döneminde kuzeyin fethini bu kabile gerçekleştirdi.
Emeviler döneminde Emevilerin valisi olan Haccac ile anlaşmazlığa düşen bu kabile çatışmaya girdi ve birçoğu kuzeye göç etmek durumunda kaldı. Harziler selçuklu döneminde güçlü bir otorite olarak kalsa da moğollara karşı yapılan savaşı kaybedip diyarbakırın kuzeyine çekildiler. moğollarla sulh yapsalarda moğollar anlaşmaya uymadı ve harzilerin eski merkezi sason-kozluk-kurtalan sınırlarının keşisim noktasında olmalı, şehir moğollarca yakılıp yıkıldı. Harziler bu tarihten sonra tamamen dağlara çekildi. mervanilerin kurucu ailesi olan Harzan arab aşiretleri, artuklu,hamdani ve abbasilerde üst görevlere getirildi. moğol istilası ise onlara tarihte ki en ağır darbe oldu.
safeviler akkoyunlu devletine hakim olunca uzun süre dağlarda yaşamaya devam ettiler. yavuz sultan selimin iran seferine destek verip sasanilerin doğu anadoludan çıkarılmasında pay sahibi oldular. 1800 lerde şammar aşiretine karşı osmanlının başlattığı kıyımda büyük yara aldılar. şammar aşireti gibi binlerce kayıp verdiler. tekrar dağlık alana çekildiler.
Fakat harzilerin başından bela eksik olmuyordu. bu sefer malta adasında ki rum isyanını bastıran mehmet ali paşa osmanlının kendisine vadettiği girit ve malta valiliklerini vermeyince oğlu ibrahim paşa komutasında 25 bin kişilik ordusuyla filistin ve suriyeyi ele geçirdi. osmanlı derhal suriyeyi terketmesini istedi fakat paşa ilerlemeye devam etti. bunun üzerine osmanlı şeyhül islam fetvasıyla onu asi ilan etti. Kavalalı ise, Mekke Emiri'nden kâfirleri taklit eden Sultan Mahmut'un Osmanlı tahtına oturmayı hak etmediği ve bu nedenle müminlerin halifesi olamayacağı fetvasını aldı. Böylece isyan etmesinin asıl sebebinin padişahın İslam hükümlerine aykırı hareket etmesi olduğunu ilan etti. osmanlı orduları suriyede yenildi. çukurova mehmet ali paşanın eline geçti. osmanlı bir daha yenilince kavalalı eskişehire kadar ilerledi. osmanlı denize düşen yılana sarılır diyerek rusyadan yardım istedi.her cephede yenilen osmanlı kütahyadan doğuya kalan her yeri mehmet ali paşaya bıraktı.(kütahya anlaşması 1833) mehmet ali paşa ise vergiyi toplaması için osmanlı askerinin yanı sıra bölgede ki en büyük güçlerden biri olan botan aşiretinin beyi bedirhan bege botanı mehmet ali paşanın vergilerini toplaması için görevlendirdi. harzanın dağlık bölgelerinin vergisini toplaması için ise bedirhan bey pencinari aşireti ile anlaştı. senede 1 kere toplanan vergi artık 4 kere toplanıyordu. 1 osmanlıya 1 mehmet ali paşaya biri bedirhan beye biri de pencinarilere. bedirhan bey bölgeye kan kusturdu.
7 yıl boyunca harzanı istila etti. vergisini vermeyenler ya katlediliyor yada sürgün edilliyordu. harziler huyt tarafında 5 kişinin canlı canlı bir eve konulup yakılması üzerine bu dört kuvvetin tamamına savaş ilan etti. oysa 4 kuvvetle savaşacak durumları yoktu toplanan sadece kuzeydeki aşiretlerden 300 erkekti. bu yüzden gece saldırdılar. 20 şer kişilik gruplara ayrılıp tepelerde her grup yüzlerce meşaale yaktı böylece onbinlerce kişiymiş görüntüsü verdiler. meşaleleri gören pencinari ve mehmet ali paşanın birlikleri gecenin karanlığından yararlanıp kaçmaya çalıştılar. huyt (mutkinin batısı) bölgesinin batısına kaçarak merkezleri silvana yönelme amacındalardı. fakat harziler gece yaptıkları savaşlarla 1000 kişiyi öldürmüşlerdi. bu savaş tırbe hezar savaşı olarak harzilerin osmanlı,mehmet ali paşa,pencinari ve bedirhan beyin bütün birliklerini 300 kişiyle yendiği savaştı. 8 bin kişilik birlik bozguna uğradı. birbirinden kopuk kaçışmaya devam etti. günlerce yaşanan çatışmalar sonucu işgalciler silvan kalesine sığındı. bedirhan beyin oğlu silvanda ki birliklerin başındaydı. yaşanan meydan savaşında oda öldürüldü. şeyh ve bölgede ki kanaat önderlerinin araya girmesi ile HARZANın sınırı silvan kalesi kabul edildi. Aradan sadece 20 yıl geçmesine rağmen bu sefer harzan bölgesinde tekrar terör esmeye başladı.
Ermeniler dört bir taraftan ayaklandı. köylere zarar verdi. harziler ve ermeniler arasında kıyasıya savaşlar yaşandı. 1900 lü yıllara gelindiğinde ermeniler bölgeyi tamemen harzan araplarına bıraktı. 1915 ise rusların işgali muş sınırına ulaştı. ruslar harzanın kuzeyinde kızank ovasında sonbaharda karargah kurdu. sason ve kozluk üzerinden yola çıkan binlerce harzi gönüllüsü kadınlı erkeli ruslara karşı savaşmak için huyt bölgesine ulaştı. koca rus ordusuna karşı sadece bir avuç harzi gönüllüsü. harziler doğrudan savaşmak yerine dağların sasona bakan tarafında onlarca ateş yakıp her yeri dumana boğdu. ruslar ingilizlerin siirt ve diyarbakıra ulaşıp osmanlı ile büyük savaşlar yaptığını düşünüyordu. bu çatışmaya müdahil olmak yerine yaza kadar beklemeyi uygun buldu. harziler vur kaç taktiği ile ilkbahara kadar rus ordusunun büyük kısmını harzan vadisinde yok etmişti. onlarca kayıp veren harziler rusların bölgeden ayrılmasını sağladı. fakat osmanlı yenildi.
Yönetim türkçü islamcı turancıların elinden çıktı. türkçü batıcıların eline geçti. yeni devlete yaranmak isteyen kaymakam harzandan vergi toplamaya çalışırken yanına vergi memurları ve bir subay komutasında birkaç asker almıştı. komutan olan namussuz ekmek pişiren Fadikeyi taciz etti. kadın bağırıp yardım isteyince korkuya Kapılan subay atına atlayarak kaçmaya başladı. harziler namusuna uzanan eli kesmeliydi. kesti de komutan vuruldu fakat yaralı kurtulmayı başardı. kalan asker ve görevliler çil yavrusu gibi kaçışmaya başladı. kaymakam asıldı. kalanları vuruldu. bazıları kurtulmayı başardı. fakat namussuzluğunu gizleyen komutan merkeze dağlıların isyan çıkardığını kaymakamı öldürdüğünü bildirdi. harzilerin 1925 te başlayıp aralıklarla 1946 ya kadar devam edecek olan büyük sason isyanı böylece başlamış oldu. harziler koca devlete karşı 23 yıl omuz omuza savaştı. yenildi. sürüldü. katledildi. ama doğrudan asla taviz vermedi. kardeşini asla satmadı. güçlüdür diye zalime asla boyun eğmedi.
Harziler için kanunsuzdur dediler. bu kesinlikle doğrudur çünkü harziler zalimlerin din düşmanlarının kanunu kabul etmez ancak ayaklarıyla çiğner. şimdi ise bölgemizde bir kavga var. bu kavgaya dahil olmak isteyen karşı çıkan benimseyen olacaktır elbet lakin bu kavga bizim kavgamız değildir. bizim kavgamız HARZAN KARDEŞLİĞİNİ KORUYABİLMEKTİR. ÇÜNKÜ BİZ 3 KARDEŞİZ. BELLO MUSO SARO. BİZ 3 KARDEŞTEN OLMA YÜZLERCE AŞİRETİZ. BİZ DEVLETLERİ BEYLERİ İMPARATORLUKLARI DAĞLARIMIZDA DİZE GETİREN ASİL,ONURLU,GURURLU HARZİLERİZ. LÜTFEN BUNLARI UNUTMAYIN. BEDRİNİN ŞEGO İLE KARDEŞ OLDUĞUNU UNUTMAYIN.MALA AĞÊ İLE SEYDÖ,ALİYO,KURMANİ,XELİLANİN KARDEŞ OLDUĞUNU UNUTMAYIN. BEGRENİ,BİDRENİ,KORAMİ,KEKUENİ,SARMİ,CELALENİ,DIĞANİ,ZİKRENİ HEPİMİZİN TEK OLDUĞUNU BİR OLDUĞUNU HARZAN ARAPLARI OLDUĞUNU UNUTMAYIN!
Ahmet ÇELİK
