27/07/2026
ÇORUM İSKİLİP EVLİK AKŞEMSEDDİN ÇİLEHANESİ
Evlik Akşemseddin çilehanesinin benzerlerine bakarak değerlendireceğiz. Evlik’te Akşemseddin Camiinin önünden türbelere doğru gitmek için karşıya geçince sağ yamaçta gübrelik yerin altında Akşemseddin ve ondan sonraki şeyhlerin müritlerini eğitmek için kullandıkları çilehane vardır. Derenin kenarında, toprak altına kazılmış olan, bir geçidin sonundaki çilehane zamanla kaybolmuş, üzeri samanlık ve gübrelik olmuştu. Çevre halkının bu duruma karşı çıkması üzerine bir ara yapılan temizlikten sonra çilehanenin ön kısmı ortaya çıkarılmıştı. Dar bir açıklık olarak görülen çilehane geçidin sonunda daracık bir hücre imiş. Burası tamamen açılarak ilk haline getirilmelidir.
Günümüzde yer altında kalan Evlik çilehanesinin nasıl bir yapı olabileceğini görmek için, önce burasının tamamen temizlenip açığa çıkarılması gerekir. Burasının gübreden temizlenmiş bazı fotoğrafları vardır. Ancak yeniden bu işlemin yapılması çilehaneden ne kaldıysa görülmesi gerekir. Bunun yanında Ankara, Gelibolu, Aksaray, Darende ve Ereğli gibi yerlerde bulunan çilehanelere bakarak Evlik çilehanesinin nasıl olabileceğini tasarlayabiliriz.
Tekke, hankah, ribât ve zâviyelerde dervişlerin çile çıkarması için hazırlanan dar ve karanlık hücrelere çilehâne veya halvethâne denilir. Müridlerin buradaki çile süresi kırk gün devam eder. Hayatında sadece bir defa çile çıkaran dervişler olduğu gibi defalarca çile çıkaranlar, hatta ömürlerini çileyle geçirenler de vardır. Hemen bütün tarikatlarda çile ile birlikte halvet ve erbain terimleri de yaygın olarak kullanılmaktadır. (Eraydın, 1993:315)
Caminin karşısında dere kenarında “Akşemseddin’in çilehanesi” olarak nitelenen bir samanlığın altında, dar bir açıklık olarak açılan bu yerin içine bazı kişilerin sürünerek girdiği, biraz ilerlediklerinde içerisinin bir miktar genişlediği rivayet edilmektedir. Çilehanenin olduğu yeri özel şahıs kullandığından projelendirme ve restorasyon yapılamamaktadır.
Ankara Hacı Bayram-ı Veli Camii Çilesi
Akşemseddin Ankara’da Hacı Bayram-ı Veli’ye mürit olunca Camisinin altındaki kendi adını taşıyan çilehanede çile çıkarmış olmalıdır. Camiye girince son cemaat yerinin doğusundan bir merdivenle çilehaneye inilir. tekkeden günümüze kalan bir mekandır. Akşemseddin’in Hacı Bayram-ı Veli Camiinde çileye girdiği hücre bugün şeyhin adıyla anılmaktadır. Buradaki dört adet hücreden sondaki Hacı Bayramı Veli’ye, yanındaki Akşemseddin’e, diğerleri Eşrefi Rumi ve Bıçakçı Ömer isimli halifelerine aittir.
Aksaray Somuncu Baba Çilehanesi
Somuncu Baba (Şeyh Hamid-i Veli) Çilehanesi, Aksaray Ervah kabristanlığının orta kısmında yer altına yer almaktadır. Çilehane 1404/1405 yılında yer altı oyulup, üstü kagir olarak yapılmıştır. Üstünde mescit vardır. Somuncu Baba’nın mezarı çilehanenin yanındadır. Üstü vasiyeti üzerine açık bırakılmıştır. Çilehane toprak seviyesinin altında 1,40 m. yüksekliğinde ve 5,56 m uzunluğundadır. Birbirine bağlı iki odacıktan meydana gelen bu yapıda ışık bulunmamaktadır. Şeyh Hamid-i Veli (Somuncu Baba) çilehanesi bakımsız ve yıpranmış bir durumda kendi haline terk edilmiş iken 1981 yılında onarılmıştır. (Kara, Doğan,2019:313). Mescit ve çilehanenin restorasyonu Ani Mimarlık tarafından yapılmıştır.
Çanakkale, Gelibolu’da bir tepenin kenarında yer alan kayaya oyulmuş Yazıcızade çilehanesi ile Evlikteki çilehanesi arasında benzerlik kurulabilir.
Ereğli'de 1390 yılında yapılan Şeyh Şehabeddin Zaviyesinin altında çok odalı çilehane olduğunu Beyhan Karamağralı’nın 1986 yılında yaptığı kazıda ortaya çıkarmıştır.
Evlik çilehanesi bu çilehaneler gibi yamaç oyularak yapılmıştır. Bu örnekler bilhassa Aksaray Somuncu Baba çilehanesinin bir benzeri olabileceğini göstermektedir. Çilehane temizlendikten sonra ona benzer bir şekilde projelendirilmesi ve yapılması gerekir.
Foto 1-Evlik Çilehanesi temizlenmiş hali (Şaban Gündüz)
Foto 2, Aksaray Somuncu Baba Çilehahesi (Fikri Aktan) Bölüm 16
