In the middle of the Grand Rue de Pera, that is, present-day İstiklal Caddesi, is situated the Sismanoglio Megaro of the Consulate General of Greece in Istanbul. It houses the consular residence and numerous cultural and educational activities. Its history summarizes the history of Anatolian Hellenism, of Istanbul, the history of the Sismanoglou family of benefactors, that of Greece and Turkey as well. In 1939, as war was looming ahead in Europe, Konstantinos Sismanoglou decided to donate his family mansion to Greece in order to house “the Hearth of Greece”. After all, his father had always taught him that “For as long as there is money in your safe, you have to give it away. It’s your duty; any money in your possession has no importance as long as you lock it; it makes no difference whether you have it or not and, at the end of the day, do you think it’s ours? We earned it from the society and it is to the society we ought to give it back”. The imposing 19th century building would constitute the Istanbul link in the chain of charitable donations made by this distinguished family of Cappadocian Greeks, among whose other benefactions one finds the Sismanoglio Hospitals in Athens and Komotini, Greece. In the ensuing years, Greece worked hard to heal the wounds of the Second World War. A beneficiary of financial assistance – like Turkey – in the context of the Marshall plan, Greece was unable to respond to the immense cost that restoring and maintaining the Sismanoglio Megaro meant, in order to house the consular services of the country. In those years, the increasing pressure exerted upon the Greek minority in Istanbul – and the islands, Imvros and Tenedos – absorbed all of the Consulate’s energy. Thus, it was decided to lease the building to the US Consulate in order to host the United States Information Service (USIS). From 1952 to 1968, the Sismanoglio Megaro housed, inter alia, the USIS library, a carpentry workshop and a TV and radio studio, which are still remembered by those Turks who benefited from them. Along with the USIS, three shops were located at the Sismanoglio Megaro, on the ground floor. Let us not forget, this was – and remains – the most crowded commercial street in Istanbul. After the US Information Service left the Sismanoglio Megaro, in the summer of 1968, the issue of what to do with the building resurfaced. However, at the time, Turkey was entering a period of serious political instability and the idea of making use of the building was once again abandoned. Arguably, the only positive development of that period was the 1973 addition of the mansion to the list of buildings under protection. This was the case until 2000, when internal developments in Turkey and an improved climate in Greek-Turkish relations allowed for the reconstruction of the mansion. Ever since, it houses the consular residence as well as the cultural and educational activities of the Consulate. Significantly, since 2009, the Sismanoglio Megaro has shown an unprecedented level of activity. Daily, it welcomes dozens of Turks who love Greece and wish to learn Greek and, in its unique exhibitions, thousands of visitors.
-----------
Στο μέσο της Μεγάλης Οδού του Πέρα, στην σημερινή İstiklal Caddesi, βρίσκεται το Σισμανόγλειο Μέγαρο του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη. Στεγάζει την προξενική κατοικία και πολλαπλές πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Η ιστορία του συνοψίζει την ιστορία του Ελληνισμού της Ανατολής, της Πόλης, της οικογένειας των ευεργετών Σισμάνογλου, της Ελλάδας και της Τουρκίας της ίδιας.
Το 1939, και ενώ τα σύννεφα του πολέμου πύκνωναν πάνω από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ο Κωνσταντίνος Σισμάνογλου πήρε την απόφαση να δωρίσει το μέγαρο της οικογένειάς του στο Ελληνικό κράτος, για να στεγάσει «Οίκο Ελλάδος». Άλλωστε, είχε μάθει από τον πατέρα του πως «Όσο έχει η κάσα σου πρέπει να δίνεις. Έχεις καθήκον, τα χρήματα δεν έχουν καμία αξία αν τα κλειδώσεις, τα ‘χεις δεν τα ‘χεις το ίδιο είναι και στο κάτω – κάτω της γραφής μήπως είναι δικά μας; Από την κοινωνία τα κάναμε και στην κοινωνία οφείλουμε να τα αποδώσουμε» Το μεγαλοπρεπές κτήριο του 19ου αιώνα, θα αποτελούσε τον Πολίτικο κρίκο των δωρεών της οικογένειας των σπουδαίων Καππαδοκών ευεργετών, των οποίων οι δωρεές περιλαμβάνουν, επίσης, τα Σισμανόγλεια Νοσοκομεία Αθήνας και Κομοτηνής.
Τα χρόνια που ακολούθησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα εργάσθηκε για να επουλώσει τις πληγές που ο πόλεμος είχε ανοίξει. Αποδέκτης οικονομικής βοήθειας - όπως και η Τουρκία - στο πλαίσιο του σχεδίου Μάρσαλ, η Ελλάδα αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις υπέρογκες δαπάνες που απαιτούσε η αποκατάσταση και συντήρηση του Σισμανογλείου Μεγάρου, για να στεγάσει σε αυτό τις προξενικές της υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, όλο και συχνότερα, οι πιέσεις που υφίστατο η ελληνική μειονότητα στην Κωνσταντινούπολη – αλλά και στα νησιά, στην Ίμβρο και στην Τένεδο – απορροφούσαν όλη την δραστηριότητα του Γενικού Προξενείου. Κατόπιν τούτων, προκρίθηκε η λύση της ενοικίασης του κτηρίου στην αμερικανική προξενική αντιπροσωπεία για την στέγαση της υπηρεσίας πληροφόρησης United States Information Services (USIS). Από το 1952 έως το 1968, στο Σισμανόγλειο Μέγαρο στεγάσθηκαν, μεταξύ άλλων, η βιβλιοθήκη της USIS, ένα εργαστήριο ξυλουργικής (carpentry workshop) και στούντιο ραδιοφωνίας και τηλεόρασης, τα οποία ακόμη θυμούνται Τούρκοι που επωφελήθηκαν από τις υποδομές αυτές. Ταυτόχρονα με την USIS, στο ισόγειο του Σισμανογλείου Μεγάρου στεγάζονταν 3 μαγαζιά. Ας μην ξεχνούμε, η οδός Ιστικλάλ ήταν – και παραμένει – ο πλέον πολυσύχναστος εμπορικός δρόμος της Πόλης.
Με την αποχώρηση της αμερικανικής υπηρεσίας πληροφόρησης από το Σισμανόγλειο Μέγαρο, το καλοκαίρι του 1968, ετέθη εκ νέου το ζήτημα της χρήσης του κτηρίου. Η Τουρκία, ωστόσο, έμπαινε σε περίοδο βαθειάς πολιτικής κρίσης, οπότε εγκαταλείφθηκε και πάλι η ιδέα της αξιοποίησης του κτηρίου. Μοναδική, ίσως, θετική εξέλιξη της περιόδου υπήρξε ο χαρακτηρισμός του μεγάρου, το 1973, ως διατηρητέου. Διατηρητέο μεν, αλλά, ουσιαστικά, στοιχειωμένο.
Μέχρι το 2000, οπότε οι εσωτερικές εξελίξεις στην Τουρκία και η βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις επέτρεψαν την αποκατάσταση του μεγάρου. Έκτοτε, στεγάζει την προξενική κατοικία και δράσεις, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές. Ιδιαίτερα, από το 2009, το Σισμανόγλειο Μέγαρο παρουσιάζει πρωτοφανή εξωστρέφεια υποδεχόμενο καθημερινά δεκάδες Τούρκους που αγαπούν την Ελλάδα και θέλουν να μάθουν την γλώσσα της και χιλιάδες κόσμου στις εκθέσεις του.
-----------
Yunanistan İstanbul Başkonsolosluğu’na ait Sismanoglio Megaro, Beyoğlu’nun Grand Rue de Pera’sında, yani bugünkü İstiklal Caddesi’nde bulunmaktadır. Çok yönlü kültürel ve eğitimle ilgili etkinliklere ev sahipliği yapan bina aynı zamanda konsolosluk rezidansı olarak kullanılmaktadır. Binanın tarihi, Anadolu ve İstanbul Helenizm’inin, hayırsever Sismanoglou ailesi ile Yunanistan’ın ve bizzat Türkiye’nin tarihinin bir özeti olmaktadır. Bakalım nasıl.
1939 yılında, savaşın habercisi kara bulutlar Avrupa başkentlerinin üzerinde giderek yoğunlaştığı sıralarda, Konstantinos Sismanoglou, aile konağını “Yunanistan Evi” olarak hizmet vermek üzere Yunan devletine bağışlama kararı alır. Zaten babasından; “kasanda ne varsa vermelisin. Bu senin vazifen, paraları kilit altına alırsan hiçbir değerleri kalmaz, paran ha varmış ha yokmuş, fark etmez, son tahlilde gerçekten de acaba bu paralar bizim mi? Biz bu paraları toplum sayesinde kazandık ve bunları yine topluma geri vermek de boynumuzun borcu” diye öğrenmişti. 19. yüzyıla ait bu görkemli bina, Kapadokyalı hayırsever ailenin yaptığı bağışların İstanbul ayağını oluşturmaktadır. Ailenin yapmış olduğu bağışlar arasında ayrıca Atina ve Komotini’deki Sismanoglio Hastaneleri de bulunmaktadır.
İkinci Dünya Savaşını takip eden yıllarda, Yunanistan, savaşın açmış olduğu yaraları sarmak için çalışıyordu. Marshall planı çerçevesinde, - tıpkı Türkiye gibi- ekonomik yardım alan Yunanistan’ın, çatısı altında konsolosluk hizmetleri vermek üzere Sismanoglio Megaro’nun restorasyonu ve korunması için gerekli olan aşırı miktarda gideri karşılaması mümkün değildi. Aynı zamanda, giderek daha da sık bir şekilde yaşanan, İstanbul’daki - ayrıca Gökçeada (İmvros) ve Bozcaada’daki (Tenedos) - Yunan azınlığın maruz kaldığı baskılar Başkonsolosluğun tüm faaliyetlerini kaplamaktaydı. Bunların ardından çözüm olarak, binanın, United States Information Service (USIS), Amerikan Enformasyon Servisi’ne ev sahipliği yapmak üzere Amerikan Konsolosluğuna kiraya verilmesi kararlaştırıldı. 1952’den 1968’e kadar, bu altyapılardan yararlanmış olan Türklerin hala daha hatırlamakta oldukları; USIS kütüphanesi, bir doğrama atölyesi (carpentry workshop) ve radyo-televizyon stüdyosu da binanın çatısı altında yer almıştır. USIS ile aynı süre zarfında, Sismanoglio Megaro’nun giriş katında ayrıca üç tane işyeri de faaliyet göstermiştir. Şunu da akıldan çıkarmamak gerekir ki, İstiklal Caddesi İstanbul’un, şimdi olduğu gibi, o zaman da en işlek ticari merkeziydi. Amerikan Enformasyon Servisi’nin, 1968 yazında Sismanoglio Megaro’dan ayrılmasıyla birlikte, binanın kullanılması meselesi tekrar gündeme geldi. Türkiye, o zamanlar, derin bir politik kriz dönemine girdiğinde, binanın değerlendirilmesi fikri yeniden terk edildi. Dönemin, belki de, tek olumlu gelişmesi konağın, 1973 yılında, koruma altına alınmış olmasıdır. Bir yandan koruma altındaydı ama esasında ıssız, terk edilmiş bir binaya dönüşmüştü.
2000 yılına kadar – yani, Türkiye’deki iç gelişmeler ve Yunan-Türk ilişkilerinde yaşanan olumlu hava binanın restore edilmesine imkân tanıyıncaya kadar. O zamandan beri hem konsolosluk rezidansı olarak, hem de kültürel ve eğitim ile ilgili etkinliklere ev sahipliği yaparak faaliyet göstermektedir. Özellikle 2009 yılından sonra Sismanoglio Megaro, her gün Yunanistan’ı seven ve ülkenin dilini öğrenmek isteyen onlarca İstanbullu’yu ve binada açılan sergilere gelen binlerce kişilik kalabalıkları kabul ederek eşi görülmemiş bir dışa dönüklük sergilemektedir.
