06/06/2026
Hướng lái nhận thức sai lệch về lịch sử trên không gian mạng
Lịch sử của một dân tộc không đơn thuần là những trang biên niên ký ghi dấu thời gian, mà là nền móng tinh thần, là cách một dân tộc nhớ về những người đã ngã xuống cho đất nước mình, là hệ quy chiếu đạo lý để phân định chính – tà, đúng – sai. Đối với một quốc gia suốt hàng nghìn năm đối mặt với hiểm họa xâm lăng để bảo vệ sự tồn vong như Việt Nam, ký ức lịch sử chính là “mã định danh” của lòng yêu nước, là biểu tượng của ý chí độc lập và khát vọng tồn tại của Tổ quốc. Một khi lịch sử bị cuốn vào vòng xoáy của những toan tính chính trị đương thời thì sự thật thường cũng là thứ đầu tiên bị hy sinh
Ý thức rất rõ điều đó, trong âm mưu, thủ đoạn “phi chính trị hóa” lòng yêu nước các thế lực thù địch, phản động đã chọn lịch sử làm một trong những trận địa tấn công trọng yếu. Chúng hiểu rằng muốn làm suy yếu hệ điều hành chính trị của một dân tộc, con đường ngắn nhất là làm nhạt ký ức lịch sử, xóa mờ ranh giới chính nghĩa và hướng lái lòng yêu nước kiểu phi trách nhiệm, đứng ngoài vận mệnh quốc gia.
Nhìn rộng ra thế giới, từ những biến động ở Liên Xô trước đây cho tới nhiều quốc gia Đông Âu sau này, có thể nhận ra một hiện tượng đáng suy ngẫm: cùng với những thay đổi về mô hình chính trị – xã hội là quá trình định nghĩa lại quá khứ và tái kiến tạo ký ức lịch sử. Trong làn sóng ấy, nhiều tượng đài bị kéo xuống, tên đường phố bị thay đổi, còn một số nhân vật lịch sử từng gây tranh cãi lại được dựng lên như những biểu tượng mới của tinh thần dân tộc.
Đối với Việt Nam, thời gian qua vấn đề này diễn biến theo kịch bản tương tự với nhiều lớp thủ đoạn không kém phần tinh vi, xảo quyệt.
Bước đầu tiên là “trung tính hóa tội lỗi”, được ngụy trang dưới danh nghĩa “khách quan”, “đa chiều”, hay “hòa giải”. Không gian mạng bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều luận điệu cố tình đảo lộn hệ giá trị lịch sử như: “Ngô Đình Diệm cũng là người yêu nước”, “Việt Nam Cộng hòa cũng có lý tưởng”, “bên nào cũng yêu nước” hay “cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước chỉ là nội chiến”... Những nhân vật từng bị lịch sử phê phán nay lại được “rửa mặt”, đánh giá lại theo hướng tách rời khỏi toàn bộ bối cảnh lịch sử và lợi ích dân tộc đương thời, thậm chí được mô tả như những người “đi trước thời đại”, “nạn nhân của lịch sử” hay “có tinh thần canh tân đất nước”… Tất cả những luận điệu đó đều hướng tới việc làm mờ ranh giới giữa chính nghĩa và phản bội, giữa đấu tranh giải phóng dân tộc với những lực lượng từng đứng về phía đối lập với lợi ích Tổ quốc và nhân dân.
Bước tiếp theo là “đảo chiều biểu tượng”. Sau khi từng bước làm mờ ranh giới đúng – sai của lịch sử, đối phương bắt đầu hướng mũi nhọn tấn công vào những biểu tượng anh hùng dân tộc đã tạo nên hệ giá trị và bản lĩnh của dân tộc Việt Nam, nhằm xuyên tạc chiến công hoặc công kích, gieo hoài nghi về những giá trị vốn đã được lịch sử khẳng định bằng máu và sự hy sinh của nhiều thế hệ.
Và bước chốt hạ là “bình thường hóa sự đảo lộn”. Khi các luận điệu ấy được lặp đi lặp lại đủ nhiều trên không gian mạng với sự hỗ trợ của thuật toán truyền thông, điều từng bị xem là phi lý sẽ dần được tiếp nhận như “một góc nhìn khác”.
Ý đồ sâu xa của toàn bộ quá trình này không đơn thuần là “đánh giá lại lịch sử”, mà là từng bước triệt tiêu tính chính nghĩa của các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, tạo tiền đề làm suy yếu niềm tin vào nền tảng chính trị và con đường phát triển hiện nay của đất nước. Không cần xe tăng hay đại bác, chỉ cần đủ nhiều bài viết, đủ nhiều video, đủ nhiều “ý kiến cá nhân” được lặp lại liên tục, những giá trị từng được xem là nền tảng cũng có thể bị đặt lại dấu hỏi. Mục tiêu của chiến lược này không nhất thiết là thuyết phục tất cả mọi người, mà chỉ cần khiến xã hội dần mất đi sự chắc chắn về quá khứ của chính mình.
Trước tác động trên, một bộ phận người trẻ dễ rơi vào trạng thái hoang mang nhận thức. Bởi đây là thế hệ năng động, thích khác biệt, dễ tiếp cận cái mới nhưng lại ít trải nghiệm lịch sử và thường tiếp cận quá khứ chủ yếu qua mạng xã hội. Khi thiếu nền tảng lịch sử và kỹ năng kiểm chứng thông tin, nhiều người rất dễ nhầm lẫn giữa sự trái chiều với xuyên tạc, giữa sự khác biệt với chân lý. Cái gì lạ tai thì tưởng là phát kiến; cái gì đi ngược số đông thì mặc nhiên cho là sâu sắc.
Khi ranh giới chính – tà bị làm cho mờ nhạt, thì việc tách lòng yêu nước khỏi nền tảng chính trị – lịch sử của dân tộc cũng bắt đầu trở nên dễ dàng hơn. Đó là lúc những luận điệu như “yêu nước chứ không cần phải yêu Đảng”, “yêu nước chứ không đồng nghĩa yêu chế độ” bắt đầu có đất sống trên không gian mạng.
Nếu nhìn lại lịch sử dân tộc, có thể thấy ngay sự phiến diện trong cách lập luận ấy. Đúng là dân tộc Việt Nam đã tồn tại hàng nghìn năm trước khi Đảng ra đời. Nhưng cũng chính lịch sử cho thấy, trong suốt một thời gian dài, các phong trào yêu nước dù đầy nhiệt huyết vẫn liên tiếp rơi vào bế tắc vì thiếu một đường lối đúng đắn và một tổ chức đủ sức quy tụ sức mạnh dân tộc. Nguyên nhân không nằm ở lòng yêu nước thiếu mãnh liệt, mà ở chỗ chưa tìm ra được con đường phù hợp với quy luật vận động của thời đại. Chỉ đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, phong trào yêu nước mới thực sự được tổ chức thành sức mạnh cách mạng có khả năng lãnh đạo dân tộc giành độc lập, thống nhất đất nước và xây dựng chế độ mới. Từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, đến các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước trong kỷ nguyên vươn mình hôm nay, tất cả đều gắn với vai trò lãnh đạo của Đảng trong tiến trình lịch sử dân tộc.
Vì vậy, xét về cả đạo lý lẫn khoa học chính trị không thể vừa đứng trên nền tảng, thụ hưởng thành quả của một tiến trình lịch sử cụ thể, lại vừa phủ nhận chính lực lượng lãnh đạo, dẫn dắt tiến trình lịch sử ấy.
Nguy cơ từ "Vòng xoáy im lặng”
Sức sát thương lớn nhất của âm mưu "phi chính trị hóa” lòng yêu nước trên không gian mạng hiện nay còn nằm ở một hiện tượng tâm lý truyền thông nguy hiểm: hiện tượng “Vòng xoáy của sự im lặng”.
Khi lên tiếng bảo vệ tính chính nghĩa, bảo vệ lẽ phải trên mạng xã hội, nhiều người bị tấn công kiểu hội đồng. Họ đứng trước các áp lực khiến nhiều người có nhận thức đúng dần ngại lên tiếng, lựa chọn im lặng, rút lui khỏi các cuộc tranh luận để tự bảo vệ mình. Khi tiếng nói chính nghĩa suy giảm, không gian số mặc nhiên bị nhường lại cho các luồng quan điểm độc hại, tạo ra cảm giác ảo tưởng rằng “phe xét lại lịch sử” mới là phe đa số, mới là những người “tiến bộ” và “dũng cảm”.
Sự im lặng ấy dần dẫn đến một trạng thái đáng lo ngại khác: sự thờ ơ. Trong môi trường mạng xã hội, sự vô cảm chính trị và thái độ đứng ngoài các vấn đề của đất nước đang bị tô vẽ như biểu hiện của lối sống “văn minh”, “tỉnh táo”. Người trẻ dần bị dẫn dắt tới suy nghĩ rằng quan tâm đến lịch sử, chính trị hay vận mệnh quốc gia là điều “lỗi thời”, thay vào đó, lối sống thực dụng, ích kỷ cá nhân, đứng ngoài các vấn đề của đất nước mới là đỉnh cao của sự tự do. Hệ quả là trách nhiệm công dân và tính chiến đấu trong đời sống tinh thần xã hội từng bước bị bào mòn, còn lòng yêu nước dễ bị đẩy về trạng thái cảm xúc hời hợt, phi trách nhiệm.
Tác giả: Cao Hồng Hận - Phạm Ngọc Thủy (Trường Đại học An ninh nhân dân)
Ảnh: Minh hoạ
