30/07/2026
KHÁM PHÁ BỨC TRANH KINH TẾ NGHỆ AN NĂM 1948 QUA TÀI LIỆU LƯU TRỮ.
Tài liệu lưu trữ là nguồn sử liệu xác thực, phản ánh trung thực bối cảnh chính trị, kinh tế, văn hóa và đời sống xã hội của đất nước qua từng thời kỳ lịch sử. Không chỉ lưu giữ những sự kiện đã qua, tài liệu lưu trữ còn giúp các thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn về quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển quê hương, đất nước.
Năm 1948, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước sang năm thứ ba. Trong bối cảnh cả nước thực hiện chủ trương "vừa kháng chiến, vừa kiến quốc", việc duy trì và phát triển sản xuất không chỉ nhằm ổn định đời sống nhân dân mà còn bảo đảm nguồn lực phục vụ kháng chiến. Chiến tranh kéo dài, thiên tai, nạn đói, giao thông chia cắt và tình trạng khan hiếm vật tư đã đặt ra nhiều khó khăn, thách thức đối với các địa phương.
Trong bối cảnh đó, ngày 12/12/1948, Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Nghệ An ban hành Báo cáo kinh tế số 1803/KT. Báo cáo đã phản ánh khá toàn diện tình hình kinh tế của địa phương, từ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đến hoạt động thương mại, đồng thời ghi nhận những nỗ lực của chính quyền và nhân dân trong khôi phục sản xuất, phát triển kinh tế, xây dựng hậu phương vững chắc phục vụ sự nghiệp kháng chiến.
Năm 1948, Nghệ An tiếp tục chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai và nạn đói. Hai trận lũ liên tiếp gây thiệt hại lớn đối với sản xuất nông nghiệp, trong khi điều kiện chiến tranh khiến việc khôi phục sản xuất gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, nhờ đẩy mạnh phong trào tăng gia sản xuất cùng với sự quan tâm, hỗ trợ của Chính phủ, địa phương từng bước khắc phục hậu quả thiên tai, hạn chế tình trạng thiếu đói và ổn định đời sống nhân dân. Mặc dù bộ máy quản lý còn mỏng, thiếu nhân lực, nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều công việc, hoạt động quản lý, điều hành sản xuất trong thời chiến vẫn được duy trì.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, Báo cáo kinh tế số 1803/KT cho thấy sản xuất của Nghệ An vẫn đạt những kết quả đáng ghi nhận. Tổng sản lượng lúa thu hoạch toàn tỉnh đạt khoảng 65.000 tấn vụ mùa và 59.640 tấn vụ chiêm; diện tích trồng khoai lang được mở rộng nhằm chủ động phòng, chống nạn đói và bổ sung nguồn lương thực cho nhân dân. Bên cạnh đó, công tác tiếp tế được triển khai kịp thời thông qua việc tiếp nhận hàng nghìn tấn lương thực chi viện từ Thanh Hóa để hỗ trợ nhân dân vùng bị thiệt hại do thiên tai, đồng thời bảo đảm nhu yếu phẩm cho cán bộ và đồng bào vùng Thượng Du. Những số liệu trên cho thấy, mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn do chiến tranh và thiên tai, Nghệ An vẫn duy trì được sản xuất nông nghiệp, góp phần bảo đảm đời sống nhân dân và xây dựng hậu phương vững chắc phục vụ kháng chiến.
Không chỉ phản ánh những nỗ lực trong lĩnh vực nông nghiệp, Báo cáo kinh tế số 1803/KT còn cho thấy hoạt động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương mại của Nghệ An vẫn được duy trì trong điều kiện chiến tranh, góp phần đáp ứng nhu cầu thiết yếu của nhân dân và phục vụ kháng chiến.
Trong lĩnh vực công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, ngành sản xuất giấy tiếp tục duy trì hoạt động với nhiều cơ sở, tạo ra hàng triệu tờ giấy phục vụ công tác hành chính, giáo dục và tuyên truyền. Ngành dệt có hàng nghìn khung cửi hoạt động, góp phần đáp ứng nhu cầu vải mặc của nhân dân. Bên cạnh đó, các ngành sản xuất diêm, thuốc lá, nước mắm, muối, chiếu, cùng các cơ sở sản xuất dụng cụ phục vụ sản xuất và sửa chữa máy móc vẫn được duy trì, góp phần bảo đảm nguồn cung các mặt hàng thiết yếu trong điều kiện kinh tế thời chiến.
Về thương nghiệp, tài liệu cho thấy giao thông đường thủy và hệ thống chợ địa phương từng bước được khôi phục, tạo điều kiện lưu thông hàng hóa và đáp ứng nhu cầu trao đổi, buôn bán của nhân dân. Báo cáo cũng ghi nhận sự hình thành và hoạt động của các hợp tác xã sản xuất tại địa phương, phản ánh những nỗ lực tổ chức sản xuất, huy động nguồn lực và phát huy tinh thần đoàn kết trong phát triển kinh tế thời kỳ kháng chiến.
Với những thông tin và số liệu được ghi chép ngay trong thời kỳ diễn ra cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Báo cáo kinh tế số 1803/KT là nguồn sử liệu có giá trị, phản ánh khá toàn diện bức tranh kinh tế của địa phương trong một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc. Sau gần tám thập kỷ, tài liệu không chỉ phục vụ nghiên cứu về lịch sử kinh tế - xã hội mà còn góp phần làm sáng tỏ tinh thần vượt khó, ý chí tự lực, tự cường của chính quyền và nhân dân Nghệ An trong những năm đầu của cuộc kháng chiến, đồng thời khẳng định giá trị bền vững của tài liệu lưu trữ trong việc bảo tồn ký ức lịch sử và giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.
Hiện nay, Báo cáo kinh tế số 1803/KT ngày 12/12/1948 của Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Nghệ An đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Hà Tĩnh, thuộc Phông Ủy ban Hành chính tỉnh Hà Tĩnh. Việc tài liệu hiện được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Hà Tĩnh là kết quả của quá trình tiếp nhận, quản lý và bảo quản tài liệu lưu trữ qua các thời kỳ lịch sử. Điều đó không chỉ góp phần gìn giữ an toàn nguồn sử liệu quý phục vụ nghiên cứu về lịch sử, kinh tế, xã hội mà còn phản ánh sự kế thừa trong công tác lưu trữ, góp phần bảo tồn những giá trị lịch sử, hành chính gắn liền với quá trình phát triển của hai địa phương Nghệ An và Hà Tĩnh.
Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Hà Tĩnh trân trọng giới thiệu tài liệu đến quý độc giả, các nhà nghiên cứu và những người quan tâm để khai thác, nghiên cứu theo quy định của pháp luật./.
Nguyễn Thị Trúc Quỳnh
Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh
