04/09/2026
KHI GIÁO DỤC BỚT "DIỄN": TÍN HIỆU THỰC CHẤT TRƯỚC THỀM NĂM HỌC MỚI
Công văn số 5922 của Bộ Giáo dục, ban hành ngày 3/9/2026, quy định không tổ chức Hội thi giáo viên và học sinh giỏi cấp trường, cấp xã. Một quyết định ngắn gọn, nhưng chạm đúng vào một vòng xoáy mà cả giáo viên lẫn học sinh đã quen thuộc từ nhiều năm nay.
Nói cho công bằng, phần lớn giáo viên không mặn mà gì với các hội thi này. Nhưng đó là cách để nhà trường xét thi đua, là căn cứ để xếp loại, đôi khi gắn trực tiếp đến việc tăng lương hay định vị "thương hiệu" của một ngôi trường trong địa bàn. Khi thành tích hội thi trở thành thước đo cho cả cá nhân giáo viên lẫn uy tín tập thể, việc "gà bài", luyện tiết dạy mẫu, dàn dựng kịch bản cho một giờ thi không còn là lựa chọn nó gần như là điều bắt buộc để tồn tại trong hệ thống đánh giá hiện hành. Học sinh cũng vậy: bảng điểm đẹp, giải thưởng lớn nhỏ nhiều khi phản ánh áp lực thành tích của cả một tập thể, chứ không hẳn là năng lực thực chất của từng em.
Điều đáng suy nghĩ là khi những học sinh, sinh viên từng mang bảng thành tích đẹp ấy bước ra khỏi cổng trường, thực tế thị trường lao động lại cho một câu trả lời khác. Theo Tổng cục Thống kê, tính đến giữa năm 2026, tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên ở mức 8,77%. Đáng chú ý hơn, gần 1,4 triệu thanh niên đang ở trạng thái "3 không": không việc làm, không đi học, không tham gia đào tạo. Trong số đó, không ít là cử nhân, thạc sĩ có bằng cấp tốt, học bạ từng là niềm tự hào của gia đình.
Không thể quy toàn bộ con số thất nghiệp này cho bệnh thành tích, thị trường lao động chịu tác động của nhiều yếu tố khác, từ cơ cấu ngành nghề đến tốc độ thay đổi công nghệ. Nhưng có một điểm liên hệ khó bỏ qua: một nền giáo dục dành quá nhiều thời gian cho việc luyện thi, luyện giải, tích lũy danh hiệu có nguy cơ bỏ quên những kỹ năng mà thị trường lao động thực sự cần tư duy phản biện, khả năng thích ứng, năng lực giải quyết vấn đề thực tế. Điểm số cao không đồng nghĩa với năng lực làm việc cao.
Công văn 5922 là bước hiện thực hóa yêu cầu đã được đặt ra trong Chỉ thị 31 của Chính phủ về nhiệm vụ trọng tâm đầu năm học mới. Trong đó nêu rõ phải kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, giảm áp lực thi cử không cần thiết, ngăn chặn các hành vi gian lận, xây dựng môi trường học đường trung thực, liêm chính, thực chất.
Dĩ nhiên, một công văn không tự nó thay đổi được cả một hệ thống đánh giá đã ăn sâu nhiều năm. Việc bỏ hội thi cấp trường, cấp xã mới là bước đầu câu hỏi tiếp theo là liệu các tiêu chí xét thi đua, xếp loại giáo viên và nhà trường có được điều chỉnh tương ứng hay không, hay áp lực thành tích chỉ đơn giản chuyển sang một hình thức khác.
Nhưng cái được ngay trước mắt là rõ ràng: khi không còn phải dồn sức chuẩn bị cho một tiết dạy trình diễn, giáo viên có thêm thời gian và tâm sức cho đúng chuyên môn của mình. Và quan trọng không kém, có thêm sự quan tâm đồng đều cho cả những học sinh chưa giỏi, thay vì dồn hết nguồn lực chăm chút cho một vài "gà nòi" đi thi. Còn với học sinh, bớt đi một cuộc thi mang tính hình thức cũng là bớt đi một áp lực không cần thiết, để các em có thêm không gian tự hỏi câu hỏi quan trọng hơn nhiều: học xong, ra trường, mình sẽ làm gì.
Nguồn: Chính Trị Việt Nam