19/06/2026
TÊN MỚI- THÔN TRÌ THƯỢNG LÂM VÀ THÔN NỘI THƯỢNG LÂM.
TẢN MẠN GÓC NHÌN: Tên làng bao hàm và đoàn kết.
---ĐT---
Trong dòng chảy lịch sử và văn hóa, việc đặt tên hay điều chỉnh địa giới hành chính chưa bao giờ là một thủ tục kỹ thuật máy móc. Đó là quá trình đối thoại liên tục giữa quá khứ và hiện tại, giữa lý thuyết học thuật nghiên cứu và thực tiễn đời sống xã hội. Cũng chưa bao giờ là vấn đề dễ của những nhà lãnh đạo và nghiên cứu lịch sử, cũng như bao địa phương khác, có nhiều quan điểm góc nhìn khác nhau, nên khó tránh tranh cãi khác nhau cho tên mới của thôn xóm nơi mình đang ở.
Dựa trên nền tảng cứ liệu của di sản Hán Nôm cổ, vị trí và địa lý, đã từng có quan điểm đặt tên: Thôn Liên Trì (tên thô cổ trước năm 1930) và Thôn Thượng Lâm. Phương án này, xét dưới góc độ ngôn ngữ và địa thế, và di sản cổ, đạt được một cấu trúc đối xứng hoàn mỹ về mặt học thuật, địa lý, phong thủy .v.v.
Tuy nhiên, một kết quả khác cho cách đặt tên là: Thôn Trì Thượng Lâm và Thôn Nội Thượng Lâm. Đứng ở góc độ xã hội học, thì đây có thể là một “kết quả đẹp, đoàn kết hơn”. Đạt được yếu tố nơi mà tư duy học thuật đã gặp gỡ và hòa quyện với tinh thần đại đoàn kết làng xã. Cũng có quan điểm đặt tên thôn Thượng Lâm nội, và Thượng Lâm Trì, tên này chỉ đảo cấu trúc từ Nội, Trì ra sau, nhưng nghe có vẻ hơi không thuận cho nắm, .v.v.. Mặt khác nếu như không giữ tên thôn trước cụm từ Thượng Lâm, thì sẽ mất hẳn địa danh cổ.
Chúng tôi cho rằng đặt tên Thôn Nội Thượng Lâm, thôn Trì Thượng Lâm nghe xuôi hơn, và đặt tên này thì chúng ta giải quyết được những vấn đề như:
1. Kế thừa được một phần của tên gọi cổ.
Một trong những nỗi lo lớn nhất của các nhà làm văn hóa và quan tâm tới tính kế thừa lịch sử, khi sáp nhập thôn làng là sự xuất hiện của các con số vô tri (như 1, 2), vốn thứ là cắt đứt ký ức lịch sử. Nhưng với kết quả này, Thượng Lâm đã bảo tồn được hai tầng di sản cốt lõi:
Một là: Bảo lưu được chữ trong thư tịch cổ: Chữ "Trì" (gốc từ vùng đất cổ Liên Trì) và chữ "Nội" (tên thôn tuy mới nhưng gắn liền với đời sống và quen thuộc trong cư dân từ sau năm 1956) được giữ lại trang trọng ở vị trí đầu tiên của mỗi thôn. Điều này đồng nghĩa với việc một số hệ thống văn bản pháp lý cổ, Di sản của cha ông không bị mất gốc (tuy chưa được đầy đủ cho một vài văn bản cổ khác…)
Hai là: Giữ được tên xã và thương hiệu của xã cũ: : Thành tố "Thượng Lâm" xuất hiện ở cả hai thôn mới với tư cách là bệ đỡ văn hóa thượng tầng. Dù không còn là địa danh cấp xã trong ngôi nhà xã lớn Phúc Sơn, nhưng hai chữ Thượng Lâm thiêng liêng đã được chuyển thành mái che để ôm bọc lấy toàn bộ không gian sống của bà con. Đây cũng là cơ sở để bảo vệ thương hiệu tâm linh của “Lễ hội Thượng Lâm Trang”, giúp các địa điểm như Chùa Linh Quang, Đình Thượng Lâm mãi mãi là tài sản chung vô giá, không thuộc về một thôn hay một mảnh đất cục bộ của thôn nào. Có lẽ sau này các điểm Trường học, Trạm xá cũng sẽ dễ gọi hơn như: Điểm trường Thượng Lâm, điểm Trạm xá Thượng Lâm thuộc Trung Tâm của Phúc Sơn mới.
2. Đạt được mục tiêu đại đoàn kết:
Đây là mục đích cốt lõi, cần đạt được sau sáp nhập. bởi lẽ tên gọi mới này đều được nhân dân tán thành cao. và đạt được mấy điểm sau.
Một là: Nếu như phương án ban đầu mang tính “hàn lâm – lịch sử” phân tích rạch ròi, thì phương án cho thực tế đời sống khá phức tạp lại mang tính “bao dung và hài hòa”. Sáp nhập bản chất là sự dung hòa lợi ích và tâm lý nhân dân. Thì tên mới thôn Nội Thượng Lâm và thôn Trì Thượng Lâm, có lẽ phần nào giải quyết được những tâm lý xóm, thôn mình.
Hai là: Trong lịch sử sáp nhập, nếu lấy tên thôn này đặt cho thôn mới, cư dân thôn kia sẽ dễ nảy sinh tâm lý hụt hẫng, “bị lép vế” (nếu không nghĩ cho đại cục). Việc thiết lập hai danh xưng song hành thôn Trì Thượng Lâm và Nội Thượng Lâm đã mang lại chút gì đó sự bình đẳng. Tuy nhiên chưa phải là tuyệt đối, bởi lẽ; tâm lý ai cũng muốn tên thôn mình được hiện diện. Mặt khác hai tên thôn này cũng đã quen thuộc từ những năm 1956 – khi đó 5 xóm thuộc 2 thôn Nội và Trì, đến tận năm 2014, mới thành 5 thôn. Người dân thôn Trì, thôn Thượng cũ, hay bà con các thôn Nội, Trung, Phượng khi nhìn vào tên mới đều tìm thấy một phần máu thịt, niềm tự hào và dấu ấn của cha ông mình trong đó. Không ai bị bỏ lại phía sau.
Ba là: Sự dằn lòng vì đại cuộc: Cái tên ghép có thể mang lại chút cảm giác gì đó hơi dài dòng về ngữ âm hành chính ban đầu, nhưng sâu trong đó, người ta sẽ thấy “lòng nhường nhịn của người dân đương thời”. Mỗi xóm, mỗi thôn chịu bớt đi cái tôi cá nhân một chút, chấp nhận chịu thiệt thòi một chút cái cục bộ, để đổi lấy sự đồng thuận tối cao. Đây chính là cốt cách thanh lịch, đôn hậu hiền lương của người Thượng Lâm xưa nay: bên trong thì nhường nhịn, bên ngoài thì thống nhất để vì đại cục chung.
3. Điểm cốt nõi nhất là đã và đưa danh xưng Thượng Lâm trở thành thành tố chung, xuất hiện đồng đẳng ở cả hai thôn mới.
Nhìn vào lịch sử phát triển dân cư địa phương, từ nhất xã, ba thôn gốc cũ (Thượng, Liên Trì, Đăng Hoành), trải qua các giai đoạn phân tách thành thôn Nội và Thôn Trì. Đến năm 2014 đã hình thành nên cấu trúc 5 thôn: Trì, Thượng, Nội, Trung, Phượng. Dù tên gọi của mỗi thời, mỗi thôn có sự khác biệt về mặt địa lý hành chính, hay giai đoạn lịch sử khác nhau; nhưng tất cả đều nằm trong lòng, đều uống chung dòng mạch văn hóa và đều là những mảnh ghép văn hóa làm nên lịch sử của vùng đất Thượng Lâm Trang xưa. Do đó, hai chữ Thượng Lâm không bao giờ là tài sản riêng của một thôn nào, mà là mái nhà chung bao trùm toàn bộ các thôn cũ, và 2 thôn ngày nay.
Khi sáp nhập, việc để lại danh xưng này đứng sau chữ "Trì" và chữ "Nội" mang một ý nghĩa khái quát lịch sử và bao hàm. Nó để lại cho hậu thế rằng: Dù chúng ta ở xóm thôn nào, dẫu trước đây thuộc thôn Trì, thôn Thượng, thôn Nội, thôn Trung hay thôn Phượng, thì gốc rễ tâm linh, niềm tự hào cội nguồn và chủ thể thiêng liêng của di sản quê hương đều chung một danh xưng đại diện cao quý là: Người Thượng Lâm. Việc bao trùm danh xưng này lên cả hai thôn mới giúp cho hồn cốt của toàn vùng đất cổ được giữ gìn trọn vẹn, không một mảnh ghép lịch sử nào bị bỏ quên hay bị giảm nhẹ giá trị.
Tóm lại
Nhìn một cách tổng thể và khách quan, tên gọi mới: Thôn Trì Thượng Lâm và Thôn Nội Thượng Lâm có lẽ là một phương pháp giải cho bài toán định danh thôn mới sau sáp nhập; có lẽ là phương án hài hòa tâm lý cho đa số? dưới góc độ xã hội học. Phương án học thuật - Hàn lâm ban đầu đã nêu lên vai trò "đánh thức" và khơi dậy văn hóa tên cổ của làng. Còn quyết định thống nhất cuối cùng của hội nghị - sự lựa trọn của nhân dân chính là sự thăng hoa của sự đoàn kết và bao dung.
Phương án này phần nào được lưu giữ di sản lịch sử cổ; mặt khác đối với hiện tại thì phần nào tháo gỡ được nút thắt tâm lý. Có lẽ chăng đây là kết quả đẹp nhất cho tên gọi sau sáp nhập khi còn hai thôn.
