09/06/2026
Trong sách tranh, như ta đã biết, tranh và lời đóng vai trò kết hợp cùng nhau để tạo nên một tổng thể chung khó có thể tách rời. Mời các bạn cùng đọc những lời chia sẻ của Yoon Yeo-rim, một tác giả sách tranh người Hàn Quốc về những trăn trở khi sáng tác.
..
Trong sách tranh, văn bản không phải là nhân vật chính. Mặc dù tôi cố gắng truyền tải câu chuyện thông qua văn bản để độc giả dễ nghe và dễ cảm nhận, vì mục đích của sách tranh chính là để người đọc lắng nghe bằng tai và nhìn ngắm bằng mắt, tôi nhận ra rằng cuối cùng, nhân vật chính của một cuốn sách tranh chính là hình minh họa.
Tôi hiểu điều này hơn ai hết. Văn bản của sách tranh là hình thức văn học duy nhất không thể đứng độc lập. Nếu không được họa sĩ vẽ nên, nó không thể đến được với người đọc, cho dù được biên tập viên biên tập văn bản kỹ lưỡng đến đâu. Ngay cả sau khi được họa sĩ vẽ và xuất bản thành công thành sách tranh, vẫn có nhiều trường hợp văn bản chỉ có cơ hội thu hút tai và trái tim người đọc sau khi đã thu hút được thị giác và trái tim họ. Đó là bởi vì văn bản phụ thuộc rất nhiều vào hình minh họa, nên văn bản sẽ rất khó trở thành nhân vật chính duy nhất trong sách tranh.
Từ lúc bắt đầu lên ý tưởng cho đến ngay trước khi cuốn sách được xuất bản, tôi không bao giờ quên rằng tôi, người sáng tác văn bản, không phải là nhân vật chính trong cuốn sách tranh. Khi viết, tôi gắn kết câu chuyện chặt chẽ với hình minh họa, nhưng tôi tạo ra những khoảng trống ở đây đó để hình ảnh có thể tự do di chuyển. Tôi kiên nhẫn chờ đợi cho đến khi hình minh họa hòa quyện vào những khoảng trống đó. Nếu có dù chỉ một khoảng trống nhỏ giữa văn bản và hình minh họa, tôi sẽ tỉ mỉ lấp đầy khoảng trống đó bằng văn bản. Vì một khoảng trống như vậy có thể gây ra tổn hại nghiêm trọng cho tranh, nên mục tiêu tối thượng mà tôi hướng tới chính là một cuốn sách tranh trông như được viết và minh họa bởi một người duy nhất. Để đạt được trình độ đó, không được có chỗ cho dù chỉ một làn gió nhỏ lọt qua giữa văn bản và hình minh họa. Chính vì tôi luôn cố gắng hết sức với niềm tin đó, tôi không thể diễn tả được mình vui mừng như thế nào khi nghe có ai đó nói: "Tôi cứ tưởng đây là một cuốn sách tranh mà cô là tác giả vừa là họa sĩ."
Đã có lúc tôi mất hàng tháng trời, chìm sâu vào suy tư về một ý tưởng bản thảo. Đó là vì tôi linh cảm rằng câu chuyện chỉ trở thành một cuốn sách tranh thực thụ nếu phần văn bản biến mất. Tôi đã do dự rất lâu. "Không có cách nào để giữ lại phần văn bản sao?". Dù tôi có tìm hiểu thế nào đi nữa, kết luận vẫn như cũ. Tôi vẫn do dự. Đó là do nỗi sợ hãi ngớ ngẩn của tôi: nếu phần văn bản biến mất, sự hiện diện của nhà văn cũng theo đó mà tan biến. May mắn thay, tôi đã sớm rũ bỏ nỗi sợ hãi đó. Chẳng phải điều quan trọng nhất chính là bản thân 'cuốn sách tranh' sao? Người ta phải biết cách “biến mất” vì lợi ích của cuốn sách tranh. Tôi gửi bản thảo đi, đã lược bỏ toàn bộ phần văn bản, cho biên tập viên. Một cảm xúc bất ngờ dâng trào trong tôi. Một niềm tự hào thật sự! Ai khác có thể hội đủ can đảm để đòi lại toàn bộ thành quả của những giờ lao động miệt mài chỉ vì lợi ích của cuốn sách tranh? Chỉ có bản thân chính cuốn sách tranh mà thôi.
"Chẳng phải đó là thứ mà chỉ có nhà văn mới có thể tạo ra sao?". Trong trường hợp sách tranh được tạo ra thông qua sự hợp tác giữa nhà văn và họa sĩ minh họa, đây là một niềm tự hào hoàn toàn khác với niềm tự hào khi biết rằng nhà văn của chúng ta hiện diện cả ở đầu và cuối tác phẩm. Nhiều sách tranh bắt đầu từ trí tưởng tượng của người viết. Cũng giống như khoảnh khắc người ta tưởng tượng một đứa trẻ đặt các vật thể tự nhiên khác nhau lên lòng bàn tay và chìm đắm vào thế giới tưởng tượng, hoặc khoảnh khắc người ta nghĩ về một ngư dân trên trời thả cần câu xuống đất trong khi chơi đùa với sợi dây cùng chú mèo Babryul của mình, gợi nhắc đến câu văn: "Tôi sẽ không bao giờ đi câu cá nữa", hoặc giống như thế giới của những chiếc hộp bắt đầu từ khoảnh khắc hình ảnh những chiếc hộp giao hàng trống rỗng phủ khắp thế giới hiện lên trước mắt. Trách nhiệm cuối cùng về chất lượng của một cuốn sách tranh bắt đầu theo cách này hoàn toàn thuộc về người viết. Điều này là bởi vì ta không còn thời gian để sửa lại các hình minh họa ngay trước khi bản in thử được gửi đến nhà in. Vào lúc đó, sự căng thẳng của tác giả viết sách tranh đạt đến đỉnh điểm. "Liệu có chỗ nào tôi bỏ sót? Có sự lộn xộn nào không? Có yếu tố nào đi chệch khỏi chủ đề không..." Có những lúc tôi ước mình đúng, tự hỏi tại sao lại có quá nhiều lỗi hiện rõ trong đầu. Một khoảng thời gian dài đau khổ trôi qua, và cuối cùng, một tiếng kêu than vang lên: “Xong rồi!”. Tôi đặt dấu chấm hết cho giai đoạn dài của quá trình thai nghén. Con yêu, hãy chào đời nhé. Hãy sống thật mạnh mẽ nhé.
Với niềm tự hào được chứng kiến sự ra đời từ đầu đến cuối của một cuốn sách tranh, kết hợp với sự hãnh diện vì đã biết cách hy sinh hoàn toàn “bản thân” cho tác phẩm, tôi cảm thấy như mình là nhân vật chính trong một sử thi anh hùng. Ấy vậy mà ngay trong chính phút giây ấy, có một cảnh tượng cứ đè nặng trong tâm trí tôi. Tôi thú nhận rằng đôi khi cuộc sống của một tác giả sách tranh cảm thấy thật cô đơn. Ngày hôm đó là một trong những ngày như vậy. Vì một lý do nào đó, tôi cảm thấy nản lòng và lẩm bẩm với chính mình về việc liệu mình có nên ngừng viết sách tranh hay không thì có một vị thần xuất hiện.
“Con muốn được ban cho tài năng vẽ tranh không?”
Tôi không thể dễ dàng trả lời.
“Đây là cơ hội để con tự vẽ những bức tranh, và trở thành nhân vật chính của tác phẩm; con còn do dự gì nữa?”
“Con không muốn có một cuốn sách tranh do chính mình viết và minh họa sao?”
Tôi ngước nhìn những cuốn sách tranh mang tên mình. Mỗi cuốn đều mang một nét đẹp độc đáo riêng, liệu những tác phẩm đặc sắc như vậy có thể trở thành đứa con tinh thần của tôi nếu không có sự hợp tác của nhiều họa sĩ minh họa khác nhau?
Vị thần mất hết kiên nhẫn, mệt mỏi vì chờ đợi câu trả lời của tôi, tặc lưỡi tỏ vẻ không hài lòng rồi biến mất. Tôi chỉ đang nghĩ về những câu chuyện mình muốn viết, từng chuyện một. Nếu tôi tự mình vẽ minh họa cho chúng, thì dù có dành cả đời mình để xuất bản tất cả những câu chuyện đó thành sách, thì cũng không tài nào làm hết nổi. Vâng, tôi sẽ tiếp tục sống với tư cách là một nhà văn viết sách tranh. Cảm thấy cô độc thì đã sao thì sao? Sự cô độc cũng là một tài sản quý giá của nhà văn. Có một câu hỏi xuyên suốt những câu chuyện tôi đã viết: "Chẳng lẽ tất cả sinh vật không thể sống đúng với bản chất của mình sao? Chẳng lẽ chúng ta không thể tạo ra một thế giới như vậy sao?" Đó là một câu hỏi khó trả lời cho đến ngày ta chết. Tôi hơi thay đổi câu hỏi: "Liệu ta có thể sống như một nhà văn trong thế giới sách tranh?". Tôi thẳng lưng và gật đầu: "Ta làm được", cùng với những bạn bè đồng nghiệp, những nhà văn viết sách tranh, tất thảy đều là những nhân vật chính tuyệt vời trong mắt tôi.
Ảnh: Một tựa sách của Yoon Yeo-rim đã được nhà xuất bản Kim Đồng dịch và phát hành năm 2024.