07/09/2026
CÔNG NGHỆ HỖ TRỢ, BẢN LĨNH QUYẾT ĐỊNH
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ xử lý thông tin, tư vấn dịch vụ công và đổi mới công tác tuyên truyền. Tuy nhiên, AI không có thẩm quyền pháp lý, không thể tự chịu trách nhiệm và tuyệt đối không thể thay thế cán bộ, chiến sĩ trong các quyết định ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
AI là công nghệ mô phỏng các hoạt động trí tuệ của con người như nhận diện, phân loại, dự đoán và xử lý ngôn ngữ. Trong đời sống, AI xuất hiện qua các trợ lý ảo, công cụ dịch thuật hay hệ thống tư vấn tự động. Trong quản lý nhà nước, công nghệ này hỗ trợ tra cứu, phân tích dữ liệu và hướng dẫn thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, AI không phải là một con người và càng không thể là một “cán bộ Công an số”. AI không có chức danh, thẩm quyền, đạo đức công vụ cũng như năng lực chịu trách nhiệm pháp lý. Mọi kết quả do AI tạo ra đều dựa trên dữ liệu và thuật toán do con người thiết lập.
Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/3/2026) đã quy định rõ nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, bảo đảm sự kiểm soát của con người đối với hệ thống AI. Trong cung cấp dịch vụ công và quản lý nhà nước, AI tuyệt đối không được thay thế thẩm quyền quyết định của con người; cán bộ ra quyết định phải là người chịu trách nhiệm cuối cùng.
Khi được ứng dụng đúng mục đích, trên hệ thống cho phép và dưới sự kiểm soát chặt chẽ, AI là một "trợ lý" hữu ích trong nhiều mảng công tác:
Tra cứu, tổng hợp tài liệu: AI giúp lọc từ khóa, tóm tắt văn bản dài, rút ngắn thời gian nghiên cứu. Dù vậy, bản tóm tắt của AI không thể thay thế văn bản gốc. Cán bộ vẫn phải đối chiếu kỹ số hiệu, thời điểm hiệu lực và tình trạng pháp lý của văn bản.
Hướng dẫn dịch vụ công: Chatbot giúp giải đáp tự động các câu hỏi thường gặp về thủ tục, phí, lệ phí 24/7, giảm tải cho bộ phận một cửa. Tuy nhiên, thông tin từ Chatbot chỉ mang tính hướng dẫn; căn cứ pháp lý chính thức vẫn là dữ liệu đăng tải trên Cổng dịch vụ công.
Công tác tuyên truyền: AI hỗ trợ tạo phụ đề, chuyển văn bản thành giọng nói, thiết kế hình ảnh, video ngắn... giúp pháp luật dễ tiếp cận hơn. Dù vậy, biên tập viên và người phê duyệt vẫn phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác và định hướng nội dung.
Xử lý công việc hành chính: AI giúp chuyển giọng nói thành văn bản, lập danh sách nhiệm vụ, nhắc lịch. Dù giảm bớt thao tác thủ công, cán bộ bắt buộc phải kiểm tra lại nội dung, người nhận và mức độ bảo mật trước khi ban hành.
Đào tạo và nghiên cứu: AI hỗ trợ gợi mở chủ đề, xây dựng tình huống mô phỏng. Như tại Học viện Cảnh sát nhân dân (tháng 4/2026), các khóa tập huấn AI cho hơn 5.000 học viên luôn đi kèm cảnh báo về nguy cơ phụ thuộc công nghệ, suy giảm tư duy phản biện và rò rỉ thông tin.
Nguy cơ lớn nhất khi dùng AI là thái độ chủ quan trước cách diễn đạt trôi chảy, tự tin của máy móc. AI có thể gặp hiện tượng "ảo giác" (hallucination) — tự bịa ra điều luật không tồn tại, nhầm lẫn mốc thời gian hoặc ghép nối thông tin sai lệch.
Trong công tác Công an, một sai sót nhỏ của AI nếu không được phát hiện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến danh dự, quyền lợi công dân, làm lệch hướng nhận định hoặc dẫn đến áp dụng sai pháp luật. Do đó, sản phẩm của AI chỉ được coi là kết quả tham khảo ban đầu.
Đặc biệt, trong điều tra, xác minh và xử lý vi phạm, kết quả từ AI tuyệt đối không được dùng làm căn cứ duy nhất để kết luận về một con người. Nhận diện khuôn mặt sai, hiểu nhầm tiếng địa phương hay phân loại sai hành vi do dữ liệu đầu vào thiếu sót đều có thể xảy ra. Mọi quyết định tố tụng hay xử phạt hành chính bắt buộc phải do người có thẩm quyền xem xét dựa trên chứng cứ thu thập hợp pháp.
Một quy định then chốt là tuyệt đối không đưa dữ liệu công tác lên các công cụ AI công cộng. Nhiều ứng dụng AI hoạt động trên máy chủ của bên thứ ba, nguy cơ lưu trữ và thu thập lại dữ liệu là rất cao.
Các nhóm thông tin nghiêm cấm nhập vào AI công cộng gồm:
Bí mật nhà nước, tài liệu độ mật, kế hoạch công tác chưa công khai.
Thông tin vụ án, dữ liệu nhân thân, sinh trắc học của nạn nhân, người tố giác, người liên quan.
Mật khẩu, cấu hình hệ thống, an toàn mạng và tài liệu nội bộ.
Nhiều trường hợp dù đã xóa tên nhưng việc giữ lại địa chỉ, đặc điểm vụ việc vẫn có thể khiến cá nhân bị nhận diện ngược. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2026) và Luật Bảo vệ bí mật nhà nước sửa đổi năm 2025 đều nghiêm cấm việc sử dụng công nghệ mới để xâm phạm dữ liệu và bí mật quốc gia.
Bên cạnh đó, sự phát triển của AI tạo sinh kéo theo nguy cơ từ Deepfake (giả mạo khuôn mặt, giọng nói). Kẻ xấu có thể lợi dụng công nghệ này để mạo danh lãnh đạo, cán bộ Công an hoặc người thân nhằm lừa đảo. Luật Trí tuệ nhân tạo nghiêm cấm hành vi dùng AI giả mạo để lừa dối, thao túng hoặc xâm phạm an ninh quốc gia; đồng thời bắt buộc phải gắn nhãn nhận diện đối với các nội dung do AI tạo ra.
Để bảo đảm tính trung thực, sản phẩm tuyên truyền có ứng dụng AI phải tuân thủ quy trình kiểm duyệt khắt khe: Không dùng hình ảnh AI gây hiểu nhầm là hiện trường thật; không tạo phát biểu giả của lãnh đạo.
Mọi sản phẩm phải qua 6 bước tự kiểm tra:
Công việc này có được phép dùng AI không?
Dữ liệu đầu vào có hợp pháp, đúng độ mật không?
Nguồn thông tin của AI có kiểm chứng được không?
Kết quả có bị sai lệch, thiên vị không?
Ai là người kiểm tra và ký phê duyệt?
Người tiếp nhận có biết họ đang tương tác với AI không (gắn nhãn công khai)?
Khi xảy ra sai sót, cán bộ không thể đổ lỗi "do phần mềm" hay "do AI viết". Người trực tiếp thao tác chịu trách nhiệm về đầu vào/đầu ra; người biên tập chịu trách nhiệm nội dung; người ký duyệt chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất.
Cơ quan công an khuyến cáo người dân khi tương tác với AI:
Khi sử dụng Chatbot dịch vụ công, không cung cấp mật khẩu, mã OTP, tài khoản ngân hàng.
Thông tin từ Chatbot chỉ mang tính hướng dẫn; căn cứ pháp lý duy nhất là văn bản, thông báo chính thức hoặc kết quả giải quyết trên Cổng dịch vụ công.
Khi nhận cuộc gọi video khẩn cấp đòi chuyển tiền có dấu hiệu bất thường (dù thấy mặt, nghe đúng giọng người thân/cán bộ), cần bình tĩnh dừng thao tác, gọi lại theo số điện thoại truyền thống để xác minh.
Trí tuệ nhân tạo có thể giúp xử lý công việc nhanh hơn, nhưng không bao giờ thay thế được bản lĩnh, tư duy phản biện, đạo đức công vụ và trách nhiệm pháp lý của người cán bộ Công an nhân dân.
Lý Hoàng Nguyên