20/07/2026
W czwartek 16 lipca 2026 roku w Czytelni MBP w Chojnicach, pomimo ponad 26 stopni Celsjusza, zgromadziło się całkiem spore grono osób zainteresowanych historią starożytnego Egiptu. Po raz kolejny zawitał bowiem do Chojnic światowej sławy archeolog profesor Andrzej Niwiński. Tym razem temat wykładu brzmiał „Najpiękniejsze trumny świata. Religia i filozofia starożytnych Egipcjan zapisana na wieki”. Przybyłych przywitała bibliotekarka Wioletta Karpiak.
Egiptolog jest specjalistą w dziedzinie sarkofagów z XXI dynastii, czyli czasów przypadających na XI-X w. przed Chrystusem i jak sam zaznaczał, była to sama końcówka niepodległości Egiptu. Wszystko więc, co było przedstawiane na trumnach z tego okresu było czysto egipską myślą, religią i filozofią. Trumny egipskie – tłumaczył Andrzej Niwiński – znacznie różnią się od naszego ich pojmowania. Zdrowy człowiek zamawiał sobie już taką trumnę za życia, stawiał ją w domu i chwalił się nią. Trzeba rozumieć, że była też ona oznaką statusu. Trumna w tej chwili kojarzy się ze smutkiem, ale w Egipcie był to obiekt sztuki, który często wykonany był na wymiar. Posiadał ogromnie wiele głębokich myśli religijnych, filozoficznych. Wiele z sarkofagów miało szczegółowo wykonane detale. Każdy kawałek powierzchni był dekorowany, a każde przedstawienie było ważne z ideologicznego punktu widzenia. Posiadały one ogromną ilość symboli. Dekoracje miały budzić optymizm. Jak wierzyli starożytni Egipcjanie, odejście z tego świata jest tylko przejściem, a koniec jest nowym początkiem. Wszystko to dawało nadzieję życia wiecznego.
Egiptolog z pasją tłumaczył z jakich elementów składały się sarkofagi, a także to, że różniły się znacznie w wykonaniu pod względem płci. Szczegóły takie, jak rodzaj wymalowanej peruki, ułożenia dłoni, widoczne uszy, czy detale nad czołem wyraźnie świadczyły o tym, czy dana trumna należała do kobiety, czy mężczyzny. Złote pokrycie i kunszt wykonania mówiły natomiast o majętności jej właściciela. Dekoracje różniły się też w zależności od tego, czy była to górna, czy dolna część sarkofagu. Możemy odnaleźć na nich także egipskie zwyczaje pogrzebowe (od mumifikacji, po odprowadzanie zwłok do ich miejsca wiecznego spoczynku).
Jak zaznaczał Andrzej Niwiński, sarkofagi mogły też zostać wielokrotnie użyte, co w słuchaczach wzbudziło lekką konsternację. Jednak wyjaśnienie, że posiadanie sarkofagu po przodkach dodawało pewnej nobilitacji, wydało się wszystkim całkiem niezłym powodem do tego typu praktyki. Tym bardziej, że suche, pustynne warunki sprawiały, że sarkofagi były przez stulecia, a nawet tysiąclecia, zachowane w znakomitym stanie. Wykład uzupełniany był fotografiami i szkicami przedstawiającymi detale z tych najpiękniejszych trumien świata. Profesor, jak podkreślił, bada je od pięćdziesięciu ponad lat.
Andrzej Niwiński szczegółowo omówił także jeden z ważniejszych, leżących u podstaw wierzeń religijnych starożytnych Egipcjan mitów, tzw. mit ozyriański. Jest on kluczowy, jeśli chce się zrozumieć symbolikę wierzeń i bogactwo rytuałów. Oczywiście nie obyło się także bez poruszenia koncepcji Maat i rozważań starożytnych na temat powstania świata oraz kształtu wszechświata. Słuchacze z zapartym tchem i w pełnym skupieniu wysłuchali tej pasjonującej drogi człowieka do jego życia wiecznego.
Po wykładzie przewidziany został czas na pytania publiczności, na które archeolog pieczołowicie odpowiadał. A pojawiły się naprawdę ciekawe, dotyczące m.in. sarkofagów z okresu amarneńskiego, o wpływ nowych technologii na współczesne badania archeologiczne oraz o to, czy AI może w jakiś sposób pomóc badaczom. Uczestnicy byli także ciekawi, na jakim etapie są obecne badania naukowe profesora w Deir el-Bahari.
W podziękowaniu za wykład Wioletta Karpiak przekazała na ręce egiptologa prezent podkreślający obchody 80-lecia istnienia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Chojnicach, a symbol nieskończoności użyty na jubileuszowej siatce przyciągnął uwagę profesora i pociągnął za sobą całkiem słuszne rozważania, że działalność biblioteki zamierza właśnie tak długo trwać. Na sam koniec spotkania był także czas na zakup książek i ustawienie się w kolejkę po autografy oraz wspólne zdjęcia z naukowcem.
Cieszymy się, że po raz kolejny wykład profesora zgromadził w chojnickiej bibliotece pasjonatów historii nie tylko z Chojnic i najbliższej okolicy, ale także m.in. z Bydgoszczy, Warszawy oraz Płużnicy. Profesor Andrzej Niwiński jest obecnie wykładowcą na uniwersytecie w Szanghaju, więc tym bardziej cieszymy się, że znalazł trochę czasu, żeby przyjechać do biblioteki chojnickiej na kolejny wykład.
Miejska Biblioteka Publiczna w Chojnicach posiada w swoich zbiorach książki profesora Andrzeja Niwińskiego. Osoby zainteresowane zachęcamy do zapoznania się z nimi. Natomiast tych, którym szczególnie przypadł do gustu temat sarkofagów XXI dynastii odsyłamy do tworzonej przez naukowca bazy: coffinsiconography.archeologia.uw.edu.pl.
