01/09/2026
องค์ความรู้: สำนักหอสมุดแห่งชาติ
เรื่อง: กุศโลบายทางการค้าสยาม-จีน: เมื่อ "ของป่า" แลกสินค้าทรงคุณค่าและอภิสิทธิ์ภาษี 0%
คำว่า "จิ้มก้อง" ที่คุ้นหูกันดี แท้จริงแล้วกลายมาจากภาษาจีนแต้จิ๋วว่า “จิ้นก้ง” (進貢) ซึ่งหมายถึง การส่งเครื่องราชบรรณาการ ในสายตาของราชสำนักจีนซึ่งถือตนเป็นศูนย์กลางแห่งโลกมนุษย์ มักมองว่าผู้ที่เดินทางมาจิ้มก้องคือผู้มาสวามิภักดิ์ และต้องทำพิธี "ขอหอง" เพื่อขอให้จักรพรรดิจีนแต่งตั้งรับรองกษัตริย์สยามองค์ใหม่เป็น "อ๋อง" อย่างเป็นทางการ
ทว่าในมุมมองของสยาม นี่คือ "กุศโลบายทางการค้าและการทูต" อันแยบคาย เพราะสิ่งที่เราจัดส่งไปไม่ใช่ทองคำหรือทรัพย์สินสูงค่า แต่เป็นพืชสมุนไพรและของป่าหายากที่จีนไม่มี เช่น พริกไทย จันทน์หอม งาช้าง นอแรด อุ้งตีนหมี หรือขนนกกระเต็น ซึ่งราชสำนักจีนต้องการนำไปทำยาอายุวัฒนะและใช้ในพิธีกรรม ผลตอบแทนที่สยามได้รับกลับมาจึงคุ้มค่ามหาศาล ทั้งสิ่งของตอบแทนชั้นเลิศอย่างเครื่องลายครามกังไสและผ้าไหมแพรพรรณ และที่สำคัญที่สุดคือ เอกสิทธิ์ทางการค้า ในการแต่งเรือสำเภาไปค้าขายในแผ่นดินจีนโดยได้รับการ "ยกเว้นภาษีผ่านด่านและภาษีขาเข้า"
ธรรมเนียมนี้ดำเนินเรื่อยมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยและเฟื่องฟูอย่างมากในสมัยอยุธยา จนกระทั่งยุติลงอย่างเป็นทางการในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) เมื่อ พ.ศ. 2396 เพื่อปรับทิศทางการทูตให้สอดรับกับบริบทโลกตะวันตก และป้องกันไม่ให้มหาอำนาจเข้าใจผิดว่าสยามเป็นเมืองขึ้นของจีน
บรรณานุกรม
กาญจนา นาคสกุล. จิ้มก้อง. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 21 กรกฎาคม 2569, จาก: http://www.royin.go.th/th/knowledge/detail.php?ID=358
กาญจนาคพันธุ์. คอคิดขอเขียน. กรุงเทพฯ: รวมสาสน์, 2513.
ไกรฤกษ์ นานา. เครื่องราชบรรณาการสยาม-จีน: กุศโลบายทางการค้าและความสัมพันธ์สองแผ่นดิน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 21 กรกฎาคม 2569, จาก: https://www.silpa-mag.com/history/article_24816
พิมพ์ประไพ พิศาลบุตร. สำเภาสยาม: ตำนานเจ๊กบางกอก. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์, 2544.
สกินเนอร์, จี. วิลเลียม. สังคมจีนในประเทศไทย: ประวัติศาสตร์วิเคราะห์. แปลโดย พรรณี ฉัตรพลรังษี และคนอื่น ๆ. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 2529.