Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej

12/08/2026

Szanowni Państwo! W związku z obchodami Święta Wojska Polskiego zamieszczamy komunikat Muzeum Wojska Polskiego:

Informujemy, że w związku z sobotnią defiladą od piątku 14 sierpnia od godz. 16.00 do soboty 15 sierpnia do godz. 16.00 zamknięta zostanie Wisłostrada na odcinku od Mostu Marii Skłodowskiej-Curie do ulicy Gagarina.
14 sierpnia dojazd do Cytadeli Warszawskiej możliwy będzie jedynie od strony ul. Jana Jeziorańskiego – Bramą Nowomiejską."

07/08/2026

🟢 𝐔𝐰𝐚𝐠𝐚! Zmiany w organizacji ruchu przy Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej!

W dniach 𝟖–𝟗 𝐬𝐢𝐞𝐫𝐩𝐧𝐢𝐚 𝟐𝟎𝟐𝟔 𝐫., w związku z próbą defilady oraz 𝐳𝐚𝐦𝐤𝐧𝐢𝐞̨𝐜𝐢𝐞𝐦 𝐖𝐢𝐬ł𝐨𝐬𝐭𝐫𝐚𝐝𝐲, wystąpią utrudnienia w ruchu kołowym.

𝐑𝐮𝐜𝐡 𝐩𝐢𝐞𝐬𝐳𝐲 𝐨𝐝𝐛𝐲𝐰𝐚 𝐬𝐢𝐞̨ 𝐛𝐞𝐳 𝐳𝐦𝐢𝐚𝐧. Na teren Cytadeli Warszawskiej można wejść Bramą Straceń, Bramą Bielańską, Bramą Nowomiejską lub Bramą Żoliborską.

📍 Prosimy o uwzględnienie zmian podczas planowania wizyty.

05/08/2026

🕯️ Dziś na dziedzińcu Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej odbyła się uroczystość upamiętniająca 𝟏𝟔𝟐. 𝐫𝐨𝐜𝐳𝐧𝐢𝐜𝐞̨ 𝐬𝐭𝐫𝐚𝐜𝐞𝐧𝐢𝐚 𝐑𝐨𝐦𝐮𝐚𝐥𝐝𝐚 𝐓𝐫𝐚𝐮𝐠𝐮𝐭𝐭𝐚 𝐢 𝐜𝐳ł𝐨𝐧𝐤𝐨́𝐰 𝐑𝐳𝐚̨𝐝𝐮 𝐍𝐚𝐫𝐨𝐝𝐨𝐰𝐞𝐠𝐨 𝐏𝐨𝐰𝐬𝐭𝐚𝐧𝐢𝐚 𝐒𝐭𝐲𝐜𝐳𝐧𝐢𝐨𝐰𝐞𝐠𝐨.

Gości, w imieniu 𝐊𝐚𝐭𝐚𝐫𝐳𝐲𝐧𝐲 𝐋𝐞𝐠𝐚𝐰𝐢𝐞𝐜, p.o. Dyrektor Muzeum Niepodległości, powitał 𝐁𝐚𝐫𝐭ł𝐨𝐦𝐢𝐞𝐣 𝐊ł𝐮𝐬𝐞𝐤. Uczestników przywitał również kierownik oddziału Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej 𝐉𝐚𝐫𝐨𝐬ł𝐚𝐰 𝐉𝐚𝐬𝐤𝐨́𝐥𝐬𝐤𝐢, który przybliżył historię wydarzeń z 𝟓 𝐬𝐢𝐞𝐫𝐩𝐧𝐢𝐚 𝟏𝟖𝟔𝟒 𝐫𝐨𝐤𝐮 oraz przypomniał losy Romualda Traugutta i pozostałych członków Rządu Narodowego.

Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in.: 𝐝𝐫 𝐌𝐚𝐭𝐞𝐮𝐬𝐳 𝐒𝐳𝐩𝐲𝐭𝐦𝐚 – Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, 𝐀𝐝𝐚𝐦 𝐒𝐢𝐰𝐞𝐤 – Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, 𝐀𝐥𝐞𝐤𝐬𝐚𝐧𝐝𝐞𝐫 𝐅𝐞𝐫𝐞𝐧𝐬 – Burmistrz Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy, 𝐌𝐚𝐠𝐝𝐚𝐥𝐞𝐧𝐚 𝐑𝐨𝐜𝐡𝐧𝐨𝐰𝐬𝐤𝐚 – Zastępca Dyrektora Muzeum Wojska Polskiego, 𝐒𝐞𝐛𝐚𝐬𝐭𝐢𝐚𝐧 𝐊𝐚𝐫𝐰𝐚𝐭 – Kierownik Muzeum Katyńskiego, 𝐆𝐚𝐛𝐫𝐢𝐞𝐥𝐚 𝐒𝐢𝐞𝐫𝐨𝐜𝐢𝐧́𝐬𝐤𝐚-𝐃𝐞𝐜 i 𝐒ł𝐚𝐰𝐨𝐦𝐢𝐫 𝐑𝐨́𝐳̇𝐚𝐧́𝐬𝐤𝐢 – Zastępcy Dyrektora Muzeum Historii Polski, 𝐇𝐮𝐛𝐞𝐫𝐭 𝐁𝐨𝐣𝐚𝐫𝐬𝐤𝐢, 𝐌𝐢𝐜𝐡𝐚ł 𝐆𝐫𝐮𝐬𝐳𝐜𝐳𝐲𝐧́𝐬𝐤𝐢 i 𝐓𝐨𝐦𝐚𝐬𝐳 Ż𝐮𝐫𝐚𝐰𝐬𝐤𝐢 z Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, 𝐌𝐚𝐫𝐭𝐚 𝐌𝐚𝐫𝐞𝐤 i 𝐑𝐨𝐛𝐞𝐫𝐭 𝐆𝐚𝐰𝐤𝐨𝐰𝐬𝐤𝐢 z Muzeum Sportu i Turystyki, 𝐝𝐫 𝐀𝐠𝐧𝐢𝐞𝐬𝐳𝐤𝐚 𝐙𝐢𝐞̨𝐛𝐚-𝐃𝐚̨𝐛𝐫𝐨𝐰𝐬𝐤𝐚 i 𝐊𝐚𝐦𝐢𝐥𝐚 𝐑𝐚𝐝𝐳𝐤𝐚 z Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 𝐉𝐚𝐧𝐮𝐬𝐳 𝐒𝐳𝐜𝐳𝐞̨𝐬́𝐧𝐢𝐚𝐤 – przedstawiciel Automobilklubu Polskiego (z upoważnienia Prezesa Romualda Chałasa), a także przedstawiciele Stowarzyszenia Wesołe Maluchy 126: 𝐀𝐧𝐝𝐫𝐳𝐞𝐣 Ł𝐚𝐳̇𝐞𝐰𝐬𝐤𝐢 – prezes stowarzyszenia, 𝐏𝐢𝐨𝐭𝐫 𝐙𝐢𝐨𝐛𝐫𝐨 i 𝐊𝐫𝐲𝐬𝐭𝐢𝐚𝐧 𝐌𝐢𝐜𝐡𝐚ł𝐨𝐰𝐬𝐤𝐢.

Podczas uroczystości złożono wieńce i wiązanki kwiatów pod 𝐩𝐨𝐦𝐧𝐢𝐤𝐚𝐦𝐢 𝐑𝐨𝐦𝐮𝐚𝐥𝐝𝐚 𝐓𝐫𝐚𝐮𝐠𝐮𝐭𝐭𝐚 𝐨𝐫𝐚𝐳 𝐜𝐳ł𝐨𝐧𝐤𝐨́𝐰 𝐑𝐳𝐚̨𝐝𝐮 𝐍𝐚𝐫𝐨𝐝𝐨𝐰𝐞𝐠𝐨, oddając hołd bohaterom Powstania Styczniowego.

Uroczystość uświetnili 𝐜𝐳ł𝐨𝐧𝐤𝐨𝐰𝐢𝐞 𝐏𝐫𝐨𝐣𝐞𝐤𝐭𝐮 𝐇𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐲𝐜𝐳𝐧𝐞𝐠𝐨 𝐊𝐎𝐍𝐒𝐏𝐈𝐑𝐀𝐂𝐉𝐀: Rachela Tyszczuk, Tomasz Żurawski, Hubert Bojarski, Michał Gruszczyński i Patryk Pankowski, a także rekonstruktorzy z 𝐆𝐫𝐮𝐩𝐲 𝐑𝐞𝐤𝐨𝐧𝐬𝐭𝐫𝐮𝐤𝐜𝐣𝐢 𝐇𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐲𝐜𝐳𝐧𝐞𝐣 𝐏𝐮ł𝐤 Ż𝐮𝐚𝐰𝐨́𝐰 𝐒́𝐦𝐢𝐞𝐫𝐜𝐢 𝐳 𝐁𝐮𝐬𝐤𝐚-𝐙𝐝𝐫𝐨𝐣𝐮: Robert Osiński, Jarosław Pasternak, Robert Matusik, Hubert Grosicki, Bartosz Iwaniuk i inni oraz 𝐆𝐫𝐮𝐩𝐲 𝐑𝐞𝐤𝐨𝐧𝐬𝐭𝐫𝐮𝐤𝐜𝐣𝐢 𝐇𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐲𝐜𝐳𝐧𝐞𝐣 𝐏𝐚𝐭𝐫𝐢𝐚 𝐳 𝐁𝐮𝐬𝐤𝐚-𝐙𝐝𝐫𝐨𝐣𝐮: Maria Nogaś i Barbara Skrzypek. Ważnym i niezwykle poruszającym momentem uroczystości były odczytanie Apelu Pamięci oraz salwa honorowa oddana przez rekonstruktorów.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za wspólne uczczenie pamięci Romualda Traugutta i jego współtowarzyszy oraz za obecność podczas tej ważnej rocznicy.

𝐙𝐚𝐩𝐫𝐚𝐬𝐳𝐚𝐦𝐲 𝐝𝐨 𝐨𝐛𝐞𝐣𝐫𝐳𝐞𝐧𝐢𝐚 𝐟𝐨𝐭𝐨𝐫𝐞𝐥𝐚𝐜𝐣𝐢 𝐳 𝐮𝐫𝐨𝐜𝐳𝐲𝐬𝐭𝐨𝐬́𝐜𝐢.

04/08/2026

🧬 Zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu „𝐆𝐞𝐧𝐞𝐚𝐥𝐨𝐠𝐢𝐚 𝐧𝐚 𝐂𝐲𝐭𝐚𝐝𝐞𝐥𝐢”! Już 𝟕 𝐬𝐢𝐞𝐫𝐩𝐧𝐢𝐚 𝟐𝟎𝟐𝟔 𝐫. (piątek) o godz.. 𝟏𝟒:𝟎𝟎 zapraszamy do Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej na Genealogiczny Punkt Konsultacyjny – spotkanie dla wszystkich zainteresowanych odkrywaniem historii swojej rodziny. 📖

🔎 𝐂𝐡𝐜𝐞𝐬𝐳 𝐨𝐝𝐧𝐚𝐥𝐞𝐳́𝐜́ 𝐬𝐰𝐨𝐢𝐜𝐡 𝐩𝐫𝐳𝐨𝐝𝐤𝐨́𝐰, uporządkować rodzinne informacje lub dowiedzieć się, gdzie szukać archiwalnych dokumentów? Podczas konsultacji otrzymasz praktyczne wskazówki, które pomogą Ci rozpocząć lub kontynuować własne poszukiwania genealogiczne.

👥 Na miejscu będą czekać genealodzy, którzy odpowiedzą na pytania, pomogą obrać właściwy kierunek badań i podzielą się swoim doświadczeniem.

🎟 Udział w konsultacjach możliwy jest po zakupie biletu wstępu do Muzeum.

𝐒𝐞𝐫𝐝𝐞𝐜𝐳𝐧𝐢𝐞 𝐳𝐚𝐩𝐫𝐚𝐬𝐳𝐚𝐦𝐲!

03/08/2026

📦 𝐂𝐨 𝐝𝐳𝐢𝐞𝐣𝐞 𝐬𝐢𝐞̨ 𝐩𝐨𝐝𝐜𝐳𝐚𝐬 𝐩𝐨𝐬𝐢𝐞𝐝𝐳𝐞𝐧𝐢𝐚 𝐊𝐨𝐦𝐢𝐬𝐣𝐢 𝐃𝐚𝐫𝐨́𝐰 𝐢 𝐙𝐚𝐤𝐮𝐩𝐨́𝐰?

29 lipca odbyło się kolejne posiedzenie 𝐊𝐨𝐦𝐢𝐬𝐣𝐢 𝐃𝐚𝐫𝐨́𝐰 𝐢 𝐙𝐚𝐤𝐮𝐩𝐨́𝐰, podczas którego oceniano obiekty proponowane do włączenia do zbiorów 𝐌𝐮𝐳𝐞𝐮𝐦 𝐍𝐢𝐞𝐩𝐨𝐝𝐥𝐞𝐠ł𝐨𝐬́𝐜𝐢.

Jednym z najciekawszych był 𝐨𝐛𝐫𝐚𝐳 olejny przedstawiający scenę pasterską. Jego największą wartością jest dedykacja znajdująca się na odwrociu, skierowana do 𝐇𝐞𝐧𝐫𝐲𝐤𝐚 𝐁𝐮𝐤𝐨𝐰𝐬𝐤𝐢𝐞𝐠𝐨 – uczestnika Powstania Styczniowego, emigranta i wybitnego antykwariusza. Inskrypcja została wykonana 24 grudnia 1862 roku, zaledwie kilka tygodni przed wybuchem 𝐏𝐨𝐰𝐬𝐭𝐚𝐧𝐢𝐚 𝐒𝐭𝐲𝐜𝐳𝐧𝐢𝐨𝐰𝐞𝐠𝐨.

Komisja rozpatrywała również m.in. laleczkę uszytą z fragmentu pasiaka obozowego przez 𝐥𝐞𝐤𝐚𝐫𝐤𝐞̨ 𝐋𝐮𝐝𝐰𝐢𝐤𝐞̨ 𝐓𝐚𝐫ł𝐨𝐰𝐬𝐤𝐚̨ 𝐰 𝐑𝐚𝐯𝐞𝐧𝐬𝐛𝐫𝐮̈𝐜𝐤 oraz album rodzinny należący do hrabiny Marii Zamoyskiej-Kwileckiej.

To właśnie podczas takich posiedzeń muzealne zbiory wzbogacają się o obiekty będące 𝐜𝐞𝐧𝐧𝐲𝐦𝐢 𝐬́𝐰𝐢𝐚𝐝𝐤𝐚𝐦𝐢 𝐡𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐢𝐢.

01/08/2026

30/07/2026

🖋 Dziś w Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „𝐖𝐢𝐞𝐫𝐬𝐳𝐞 𝐧𝐚 𝐂𝐲𝐭𝐚𝐝𝐞𝐥𝐢”, zorganizowane we współpracy ze Stowarzyszeniem Pisarzy Polskich.

🟢 Naszym gościem była 𝐌𝐚𝐣𝐚 (𝐌𝐚𝐲𝐚) 𝐁𝐚𝐜𝐳𝐲𝐧́𝐬𝐤𝐚 – poetka, muzyczka, performerka, reżyserka, scenarzystka i publicystka. Uczestnicy mieli okazję poznać bliżej jej twórczość oraz wysłuchać autorskiej prezentacji wierszy.

Spotkanie było okazją do rozmowy o poezji, inspiracjach i współczesnej literaturze, a także do zadawania pytań i bezpośredniego spotkania z autorką.

Dziękujemy Mai Baczyńskiej za inspirujące spotkanie, a wszystkim uczestnikom za obecność.

📸 𝐙𝐚𝐩𝐫𝐚𝐬𝐳𝐚𝐦𝐲 𝐝𝐨 𝐨𝐛𝐞𝐣𝐫𝐳𝐞𝐧𝐢𝐚 𝐟𝐨𝐭𝐨𝐫𝐞𝐥𝐚𝐜𝐣𝐢!

28/07/2026

28 lipca przypada 200. rocznica śmierci Generała Józefa Zajączka. Pogrzeb siedemdziesięcioczteroletniego żołnierza i polityka, na polecenie Wielkiego Księcia Konstantego Pawłowicza Romanowa, urządzony został z przepychem i wyjątkowymi honorami, chociaż obaj prywatnie za sobą nie przepadali. Czym Zajączek zasłużył sobie na takie odprowadzenie do grobu?
Od najmłodszych lat (na pewno mając szesnaście) Józef Zajączek herbu Świnka przejawiał zainteresowanie służbą wojskową. Fach kawalerzysty zdobył służąc w prywatnych oddziałach hetmańskich Franciszka Ksawerego Branickiego; politycznie zradykalizował się w latach działalności Sejmu Wielkiego. Był, obok Jakuba Jasińskiego, najbardziej aktywnym na polu walki polskim jakobinem. Nie jest jednakże pewne, czy na pewno podzielał ideały republikańskie. Imponowały mu silne osobistości: wpierw byli to Branicki i Kościuszko, następnie Napoleon Bonaparte, a w końcu - Król Polski Aleksander Romanow, przy okazji car Rosji. W służbie dla cesarza Francuzów stracił Zajączek (podczas odwrotu spod Moskwy w bitwie pod Berezyną) prawą nogę, roztrzaskaną przez armatnią kulę. Przeżył jedynie dzięki szybkiej interwencji wybitnego chirurga polowego Jean-Dominique Larrey'ego.
Okaleczony, zniszczony wieloletnim udziałem w walkach, a i zapewne wierzący w odrodzenie ojczyzny pod berłem carów Rosji (wszak decyzją Kongresu Wiedeńskiego zniknęło bonapartystowskie Księstwo Warszawskie i powstało Królestwo Polskie) z wdzięcznością przyjął on apanaże od nowego władcy Polski. W latach 1815-1826 pełnił funkcję Namiestnika Królestwa Polskiego - formalnie pierwszej osoby po monarsze z domu Romanowów, faktycznie było ograniczany w swej politycznej samodzielności przez młodszego brata Cara Aleksandra, wlk. ks. Konstantego. Już przez współczesnych Józef Zajączek oceniany był negatywnie, warto jednakże pamiętać, iż ta uległość stanowiła ceną, jaką należało zapłacić za porządek społeczny i rozwój gospodarczy. Namiestnik uznał, że skoro nie da się Rosji pokonać militarnie, to należy się do niej całkowicie przystosować, aby ratować substancję biologiczną narodu – nawet kosztem rezygnacji z pełnej niepodległości. A może we władcy znad Newy dostrzegł kolejną osobowość; po Kościuszce i Bonapartym?
Józef Zajączek nie doczekał wybuchu Powstania Listopadowego, ani tym bardziej budowy Cytadeli Aleksandrowskiej. Znając jego polityczne zapatrywania po 1815 roku sądzić można z dużą dozą prawdopodobieństwa, że powstanie by potępił, zaś wzniesienie czerwonych murów na wiślanym brzegu po upadku tegoż - pochwalilłby.

27/07/2026

🟢 Zapraszamy na 𝐮𝐫𝐨𝐜𝐳𝐲𝐬𝐭𝐨𝐬́𝐜́ 𝐮𝐩𝐚𝐦𝐢𝐞̨𝐭𝐧𝐢𝐚𝐣𝐚̨𝐜𝐚̨ 𝟏𝟔𝟐. 𝐫𝐨𝐜𝐳𝐧𝐢𝐜𝐞̨ 𝐬𝐭𝐫𝐚𝐜𝐞𝐧𝐢𝐚 𝐜𝐳ł𝐨𝐧𝐤𝐨́𝐰 𝐑𝐳𝐚̨𝐝𝐮 𝐍𝐚𝐫𝐨𝐝𝐨𝐰𝐞𝐠𝐨 𝐏𝐨𝐰𝐬𝐭𝐚𝐧𝐢𝐚 𝐒𝐭𝐲𝐜𝐳𝐧𝐢𝐨𝐰𝐞𝐠𝐨 𝐳 𝐑𝐨𝐦𝐮𝐚𝐥𝐝𝐞𝐦 𝐓𝐫𝐚𝐮𝐠𝐮𝐭𝐭𝐞𝐦 𝐧𝐚 𝐜𝐳𝐞𝐥𝐞, która odbędzie się 𝟓 𝐬𝐢𝐞𝐫𝐩𝐧𝐢𝐚 𝟐𝟎𝟐𝟔 𝐫. (środa) o godz. 𝟏𝟐:𝟎𝟎 na dziedzińcu Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.

🕯️ W 162. rocznicę egzekucji Romualda Traugutta oraz pozostałych członków Rządu Narodowego Powstania Styczniowego 𝐰𝐬𝐩𝐨́𝐥𝐧𝐢𝐞 𝐨𝐝𝐝𝐚𝐦𝐲 𝐡𝐨ł𝐝 𝐛𝐨𝐡𝐚𝐭𝐞𝐫𝐨𝐦, którzy poświęcili życie w walce o niepodległość Polski.

🏛️ Podczas uroczystości odbędzie się złożenie wieńców i wiązanek kwiatów 𝐩𝐨𝐝 𝐩𝐨𝐦𝐧𝐢𝐤𝐚𝐦𝐢 𝐜𝐳ł𝐨𝐧𝐤𝐨́𝐰 𝐑𝐳𝐚̨𝐝𝐮 𝐍𝐚𝐫𝐨𝐝𝐨𝐰𝐞𝐠𝐨 z Romualdem Trauguttem na czele, znajdującymi się na dziedzińcu Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.

Zapraszamy wszystkich, którzy pragną uczcić pamięć uczestników Powstania Styczniowego i 𝐰𝐬𝐩𝐨́𝐥𝐧𝐢𝐞 𝐩𝐢𝐞𝐥𝐞̨𝐠𝐧𝐨𝐰𝐚𝐜́ 𝐩𝐚𝐦𝐢𝐞̨𝐜́ o ich odwadze, poświęceniu oraz niezłomnej walce o wolną Polskę.

🎟️ 𝐖𝐬𝐭𝐞̨𝐩 𝐰𝐨𝐥𝐧𝐲.

20/07/2026

Szanowni Państwo. Pośród rocznicowych wspomnień trudno doszukiwać się tych o Feliksie Dzierżyńskim. Wydaje się to zrozumiałe. „Krwawy Feliks” starszym pokoleniom zdaje się być ucieleśnieniem zła, przeciwnikiem Polski, arcywrogiem Józefa Piłsudskiego, w końcu potworem, który z pomnika złowrogim spojrzeniem omiatał w Warszawie plac nazwany jego imieniem, dopóki w listopadzie 1989 roku statuy owej nie obalono przy dzikich wrzaskach rozentuzjazmowanego tłumu. Młodszym pokoleniom natomiast nazwisko Dzierżyńskiego nie mówi właściwie nic.

20 lipca 2026 roku przypada setna rocznica śmierci Feliksa Dzierżyńskiego.

To wystarczający powód, by o tej osobie dziś wspomnieć. Ponadto był to czterokrotny więzień X Pawilonu. Łącznie w różnych więzieniach rosyjskiego caratu (zawsze politycznych – nigdy nie był uznawany za kryminalistę) przepędził 11 lat w trakcie sześciu pobytów, zaś mury Cytadeli Aleksandrowskiej zamykały się za nim czterokrotnie: W 1900 (w tym samym czasie siedział w X Pawilonie Piłsudski; obaj się wtedy jeszcze nie znali), 1905, 1908-1909 (wtedy napisał „Pamiętnik więźnia” – najlepsze wspomnieniowe dzieło więźnia X Pawilonu) oraz w 1912-1914 roku. Cela, w której pisał memuar z pobytu, dostępna jest do zwiedzania w naszym muzeum; znajduje się na parterze w korpusie głównym budynku. Ciekawostką może być to, że to właśnie tam Dzierżyński po raz pierwszy przeczytał, od Genesis do Apocalypsis Ioannis, Pismo Święte, które dostarczyła mu jego starsza siostra Aldona.