21/05/2026
Stogi, Rudniki i Sienna Grobla na mapie z ok. 1700 r.
Zabudowania widoczne w lewym dolnym rogu mapy to wieś Heubude czyli dzisiejsze Stogi w rejonie ul. Tamka. Znajdowało się tu wtedy kilkanaście zagród i zajazd. Przez tę rolniczo - rybacką osadę biegł trakt poczty konnej z Gdańska wzdłuż Mierzei do Królewca. Droga prowadząca od Stogów w górę to poprzedniczka ul. Siennej. Prowadzi do przystani, z której można było przeprawić się przez Wisłę Leniwkę. Z tego miejsca podróżni widzieli już wieże gdańskich kościołów i ratusza Głównego Miasta.
Budynek widoczny po drugiej stronie rzeki, mniej więcej w miejscu obecnej ul. Litewskiej 11/13, to Gęsia Karczma, a właściwe zajazd, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z 1570 r. Przed rokiem 1634 powstał tu dla zabezpieczenia przeprawy, chroniący także przed powodziami, trzybastionowy szaniec. Kupcy gdańscy pośredniczący w handlu zbożem z Polską mogli tu oglądać i kupować zboże, transportowane Wisłą z głębi kraju. W 1677 i 1678 roku w Gęsiej Karczmie nocował król Jan III Sobieski. Dwukrotnie w 1716 i 1717 roku zatrzymał się tu car Piotr I.
Droga biegnąca z Gęsiej Karczmy wiedzie mniej więcej dzisiejszą ul. Litewską i ul. Mostek w kierunku miasta. Prowadzi przez most nad Zastałym Rowem/Stagneten Graben (rów ten zakopano w 1911 r. w czasie budowy Mostu Siennickiego, który zastąpił przeprawę promową). Na styku Zastałego Rowu i Rowu Smolnego stoi żuraw.
Nieco wyżej widać rozlewisko Rozwójki. Przebiega przez nie grobla i mostek zwieńczony nieistniejącą dziś Bramą Żuławską Zewnętrzną zwaną także Bramą Elbląską lub Knipawską (brama, którą dziś nazywamy Żuławską, nosiła wtedy nazwę Bramy Długich Ogrodów). Droga wiodąca na lewo od bramy to Sandweg (Piaszczysta Droga, obecnie ul. Miałki Szlak), która prowadziła na Żuławy. Wzdłuż niej biegnie otoczona szuwarami rzeka Rozwójka i zaznaczony na zielono wał przeciwpowodziowy.
Droga widoczna po prawej stronie Bramy Żuławskiej prowadzi do miasta przez niewidoczną już na mapie wieś o nazwie Kniepaff/Kneiphof, czyli dzisiejsze Rudno, następnie przez miejskie fosy i ówczesną Bramę Długich Ogrodów, ulokowaną w linii fortyfikacji pomiędzy bastionami Lew i Wół.
Nad Bramą Żuławską widać śluzę Schewena (Schoeven), która powstała w 1623 r. Chroniła Dolne Miasto przed zalaniem przez Wisłę. Widoczny przy śluzie budynek to prawdopodobnie tartak. To jedno z niezwykle rzadkich, być może jedyne, tak dokładne ujęcie śluzy z tego czasu.
Po prawej stronie mapy widać charakterystyczny zygzakowaty kształt fosy, ujście Motławy do Wisły i zabudowania na Polskim Haku. Było to popularne miejsce postoju flisaków spławiających Wisłą zboże i drewno. W XVI wieku funkcjonowała tu karczma, a około 1640 r. powstał Szaniec Chłopski (bastion Kasztanek). Po drugiej stronie rzeki widać jeszcze kawałek ówczesnej wyspy Holm (dziś Ostrów) z Szańcem Łachy, wybudowanym na początku XVII w.
Mapa pochodzi z zespołu Akta Miasta Gdańska, sygn. 300,MP/520.
Tu mapa do pobrania w lepszej rozdzielczości (przez najbliższe 3 dni): https://we.tl/t-MZPW3WfP6MjvWDWn
