16/07/2026
TANUPOU E 'ULUAKI SENITĀ MA'AE KAU TOULEKELEKA 'I HOUMA
NUKU’ALOFA - 16 Siulai 2026: NA’E lava lelei 'a hono tanupou ‘o e 'uluaki senitā ma’ae kau toulekeleka ‘i he Vāhenga Hihifo ‘i Houma he ‘aho P**elulu 15 ‘o Siulai ni. Ko e konga eni e tokoni kuo faka’inasi’aki e fonua ‘e he Pangikē Fakalakalaka ‘Esia (Asian Development Bank - ADB) mo e P**e’anga Siapani ke langa mo fakanaunau ha ngaahi senitā ‘e 4 ‘i Tonga ni ‘o fakataumu’a ki hono fakaivia ‘a e fa’unga mo e tu’unga mo’uikakato ‘a e kau tokavaivai mo honau kau tauhi foki. ‘Oku fe’unga mo e $16 miliona ‘Ameilka ‘a e mahu’inga ‘o e poloseki tokoni ko eni.
Ko e Sea 'o e Falealea 'o Tonga, Lord Vaea, na'e fakaafe fakalangilangi 'i he ouau tanupou. Makatu'unga 'i he fatongia ne mo'ua ki ai ne laumālie lelei 'a ‘Eiki ‘Atuamu’a Vaea, ke ne me'a mai 'o fakakakato 'a e ouau mahu'inga ni. Fakafeta'i!
Na’e me’a ai foki mo e Tokoni Palēmia mo Palēmia Le’ole’o, Hon. Viliami Uasikē Lātū, Ministā ‘o e Potungāue Ngaahi Ngāue Fakalotofonua (MIA), Hon. Fane Fotu Fituafe, ‘Amipasitoa Tonga ‘a Siapani, H.E Inagaki Hisao, Minisitā Potungāue Kasitomu mo Tānaki Tukuhau, Seventini Toumo’ua, CEO ‘o e MIA, Mrs Polotu Paunga, kau taki ma’olunga he ngaahi potungāue ‘a e pule’anga, kau fakaafe tokolahi mei he ngaahi kupu fekau'aki kehekehe pe 'oku 'i ai 'enau pīkinga ki he ngāue ni, kaepehē foki ki he kainga, famili mo e maheni mei Houma mo e ngaahi kolo kaungā'api 'o e vahe Hihifo.
Fakatatau ki he fakamatala ‘a e Project Manager, Manu Manuofetoa, ko e senitā ko eni ko hono kamata’i ia e polokalama tokoni ‘ahi’ahi ‘i Tonga mo e Pasifiki pea ‘e hoko mai ai 'a mui mo e senitā ‘e ua kehe ‘i Tongatapu pea taha ‘i Vava’u.
Na’a ne fakahā ‘e hoko e ngaahi senitā ni ko ha feitu’u ke fakalele mo tataki ai ha ngaahi polokalama tokoni kehekehe kau ai e fakaakeake mo'ui (rehabilitation), feako'aki, fakafeohi, kaepehē ki he ngaahi ngāue tokoni fakatauhi ‘api angamaheni.
‘I he me’a ‘a e ‘Amipasitoa Tonga ‘a Siapani na’a ne pehē ‘oku fiefia ‘a honau pule’anga ke hokohoko atu ‘a e vahevahe taukei, langa fakalakalaka mo fekumi ki he ngaahi ‘ilo fo’ou ke tokoni ki hono tauhi 'aki ha mo’ui 'oku malu mo fiemālie.
Ko e toenga e ngaahi lea fakakoloa e ‘aho ne kau ai e fakafofonga mei he pangikē ADB pea mo CEO Le’ole’o ‘o e Potungāue Pa’anga, ‘Aivi Fakahua, me'a 'a e ‘Eiki Minisita MIA Hon. Fane Fituafe, me'a 'a e fakaafe fakalangilangi, ‘Eiki ‘Atuamu’a Vaea, pea mo e fakamālō ne fakahoko ‘e he CEO ‘o e MIA, Mrs Polotu Paunga.
Ko e taha e vahevahe mahu’inga mo fakamāfana ‘a e 'Eiki Minisitā, Hon. Fane Fituafe, na’a ne pehē ‘oku mahu’inga’ia ‘a e pule’anga lolotonga ‘i he ngāue ko eni ‘oku fakahoko koe’uhi ko e kakai eni ‘oku nau tu’u laveangofua.
“Kakai eni ‘oku ‘ikai fa’a ‘i ai ha’a nau le’o. Ka ko e ngaahi mata’ikoloa eni ‘a Tonga na’e makatu’unga ‘etau ‘i heni he ‘aho ni koe’uhi ko e ngāue ‘a e ni’ihi kuo nau toulekeleka ‘aneafi. Ko ‘enau ngāue ‘aneafi ‘oku tau ‘i heni ai he ‘aho ni, pea ‘oku mahu’inga ia ke fakatokanga’i”, ko e minisitā ia.
Kaekehe, ko hono langa ‘o e senitā ‘o Houma ‘oku fakahoko ia ‘e he kautaha ko e ‘Ofa Construction Services pea supavaisa ngāue ‘a e kautaha ITS Pacific Ltd. ‘Oku ‘amanaki ke kakato ‘a e langa 'i he konga kimu’a ‘o e ta’u kaha’u.
Faka’osi, ‘oku faka’amu ‘a e Project Manager ke ‘oatu e fakamālō loto hounga mo’oni ki he kau to’o fatongia ‘o e ouau tataki lotu ‘o e tanupou. Kia Rev. Taufahema Maumau mo e kāinga lotu ‘o e Siasi Uesiliana Tau’ataina ‘o Houma, Hikaioane Loumoli, Sita Tu’ihalamaka-Polota pea pehē foki ki he MC Lu’isa Manuofetoa. Mālō e mamahi’i lotu mo mamahi’i ngāue.
Ki he timi Integrated Aged Care Project (IACP) mālō e taliangi mo e ngāue ‘osikiavelenga. Kei tonu pe faka’uto’uta ‘a e kau taukei ‘o ono’aho, “ko e pale ‘o e ngāue lelei ko e toe ‘omai mo e ngāue ‘oku lahi ange”. Tau fua kolosi pe ‘o ‘ikai fiu ‘a fai. Ko e Kalauni ‘oku hā mei he. Tau lova pe ki ai.
Faka’apa’apa mo e ‘ofa atu fau.
Manu Manuofetoa
Project Management Unit (IACP)
(Faitā: Hikaione Loumoli)