26/09/2026
Fjala e plotë e Zëvendëskryeministres dhe Ministres së Drejtësisë, Donika Gërvalla, në konferencën për media
Të nderuar përfaqësues të mediave, faleminderit shumë për praninë dhe interesimin tuaj të kaq të madh sot,
Shumë të dashur qytetarë të Republikës së Kosovës,
Më lini të filloj duke konstatuar që sot, kur me shumë të drejtë dhe me shumë emocion dhe përkushtim po e diskutojmë edhe të kaluarën, historinë tonë, t’i kujtojmë edhe dy data, dhe dy përvjetorë.
Më 26 shtator 1998, në Abri të Epërme, u krye një nga masakrat më mizore të Serbisë gjenocidale: vrasja e 23 anëtarëve të familjes Deliu. Ky është një fakt i pamohueshëm, siç është e pamohueshme edhe e vërteta jonë për luftën çlirimtare. Askush nga autorët e krimit nuk u dënua deri sot për këtë masakër mizore.
Gjithashtu, data 26 shtator 1991 na kujton fillimin e Referendumit për Pavarësinë e Kosovës, i cili u mbajt deri më 30 shtator dhe ku me dukshëm më shumë se 90% të votave, qytetarët e saj e shpallën Kosovën Republikë të Pavarur. Referendumi u mbajt edhe në Tiranë, në një zyrë të thjeshtë. Mijëra qytetarë të Kosovës votuan për pavarësi pikërisht në atë zyrë. Ndihem shumë krenare dhe e privilegjuar që e kam bashkëorganizuar dhe drejtuar këtë proces të rëndësishëm.
Sot, Republika e Kosovës është shtet i pavarur dhe sovran, i njohur ndërkombëtarisht. Sfidat me të cilat ballafaqohemi edhe këto ditë, kërkojnë bashkërendim të të gjithë neve për çështje që kanë të bëjnë me shtetin, kushtetutshmërinë, historinë dhe të ardhmen tonë të përbashkët.
Shumica e gjërave që lidhen me Dhomat e Specializuara janë çështje të ekspertizës së lartë. Nevojitet kujdes i madh që të mos bëjmë gabime. Në Ministrinë e Drejtësisë janë ekspertët që po e analizojnë edhe Projektligjin e propozuar nga Partia Demokratike e Kosovës. Kur ta kemi gati, i’a dërgojmë qeverisë opinionin tonë. Nuk do të vonojmë, shpejt do t’ua dërgojmë, por as nuk duam të nxitohemi e ta paguajmë me cilësi të munguar e gabime të papranueshme.
Më shumë sesa për fjalë, kemi nevojë për bashkëpunim e bashkërendim, analizë e ekspertizë me qëllim që në fund të fitojë drejtësia.
Dje, në funksionin tim si Ministre e Drejtësisë kam dërguar për votim në qeveri 6 ligje, të cilat, pas një pune kolosale të gjithë sistemit të drejtësisë dhe pasi u votuan nga Qeveria, tani janë të gatshme për t’u dërguar në Kuvend.
Këto 6 ligje janë fundamenti i reformës së thellë të sistemit të drejtësisë, për të cilën jemi zotuar para qytetarëve të Republikës së Kosovës.
Ndërkohë që Ligji për Byronë është diskutuar e stërdiskutuar disa herë, ka marrë trajtë që në dhjetorin e vitit 2021, pra pak muaj pas marrjes së detyrës nga Ministrja e atëhershme e Drejtësisë, Albulena Haxhiu, ka kaluar tri herë në Kuvendin e Kosovës, ka kaluar nëpër filtrat e Komisionit të Venedikut dhe dy herë në Gjykatën Kushtetuese, ka kaluar edhe disa konsultime publike, të fundit e ka kaluar gjatë këtij viti.
Ndërsa, pakoja e 5 Ligjeve të Reformës i shkon Kuvendit të Kosovës për herë të parë. Reforma është pjesë e Deklaratës së Përbashkët të Zotimit, të nënshkruar nga Ministria e Drejtësisë, gjyqësori dhe prokuroria. Ajo synon efikasitet, profesionalizëm, integritet dhe llogaridhënie të gjyqtarëve dhe prokurorëve dhe është në linjë me rekomandimet e Komisionit të Venedikut, pra Opinionet e vitit 2024 dhe gjithashtu është në linjë me opinionet e TAIEX (BE) nga viti 2026.
Për ilustrim po ndalem pak tek Ligji për Rekrutimin, Vlerësimin e Performancës, Kontrollin e Integritetit dhe Statusin e Gjyqtarëve dhe Prokurorëve i cili parasheh që rekrutimi bëhet vetëm pas verifikimit të veçantë të kandidatëve për gjyqtarë dhe prokurorë, duke përfshirë evidencat penale, llogaritë bankare, regjistrat e pronave, punëdhënësit e kaluar dhe informacionet nga shoqëria civile.
Ndërsa në vlerësimin e performancës, ligji parasheh dominimin e kritereve cilësore siç janë:
- njohuritë e legjislacionit në fuqi
- aftësitë e zhvillimit të procedurave gjyqësore dhe hetimore
- kapaciteti për analizim dhe arsyetim ligjor
- aftësitë komunikuese
- përdorimin e mjeteve të teknologjisë informative.
Ligji parasheh po ashtu kritere të veçanta për vlerësimin e performancës së kryetarëve të gjykatave dhe kryeprokurorëve, bazuar në organizimin dhe udhëheqjen e punës, efikasitetin, transparencën e gjykatës dhe prokurorisë, si dhe kompetencat personale të tyre. Parashihet gjithashtu mundësia e ankesës për vlerësimin e bërë të performancës së gjyqtarit dhe prokurorit drejtpërdrejtë në Gjykatë Supreme. Për herë të parë ligji parasheh që gjyqtarët dhe prokurorët mund të shkarkohen për shkak të vlerësimit të dobët të performancës, ndërkohë që masat disiplinore të shqiptuara do të përfillen gjatë procesit të avancimit të gjyqtarit ose prokurorit.
Por, gjyqtarët dhe prokurorët do të shkarkohen edhe në rast se vërtetohet që kanë pasuri të pajustifikueshme, pasi që ligji parasheh edhe kontrollin e integritetit, në kuadër të të cilit është edhe kontrolli i plotë i pasurisë së çdo gjyqtari dhe prokurori çdo 3 vite.
Por, ligji nuk parasheh vetëm kritere të larta cilësore, të performancës dhe të integritetit, por edhe më shumë siguri për gjyqtarët dhe prokurorët. Kështu, ligji i ri parasheh masat e veçanta të mbrojtjes për gjyqtarët dhe prokurorët, si dhe familjet e tyre, në rast të kërcënimit. Po ashtu, ligji i ri parasheh që transferimi i gjyqtarëve në një gjykatë tjetër, apo i prokurorëve në prokurori tjetër bëhet vetëm me kritere strikte ligjore, për qëllime të ngritjes së efikasitetit të gjykatës apo prokurorisë përkatëse, duke i mbrojtur kështu gjyqtarët dhe prokurorët nga vendimet arbitrare. Parashihet gjithashtu edhe mundësia e caktimit të gjyqtarëve mobil për të ndihmuar degë të caktuara të Gjykatës, kur ato në një periudhë të caktuar ballafaqohen me mbingarkesa të paparashikueshme.
2.Ndërsa Projektligji për Përgjegjësinë disiplinore të gjyqtarëve dhe prokurorëve parasheh ndërlidhjen e shkeljeve me masat disiplinore, pra masa proporcionale për secilën shkelje të kryer nga gjyqtari ose prokurori. Masat e ndërmarra disiplinore regjistrohen dhe bëhen publike nga KGJK-ja dhe KPK-ja. Përsëritja e shkeljeve të lehta disiplinore konsiderohet shkelje e rëndë disiplinore.
I ri është përcaktimi i KGJK-së dhe KPK-së si autoritete kompetente për trajtimin e njoftimeve për shkelje disiplinore, duke zëvendësuar kompetencat e mëparshme të kryetarëve të gjykatave dhe kryeprokurorëve. Këshilli Gjyqësor i Kosovës dhe Këshilli Prokurorial i Kosovës do të caktojnë nga nëntë (9) gjyqtarë, respektivisht nëntë (9) prokurorë, për shërbim në panele hetimore, me mandate pesë (5) vjeçare, duke mundësuar specializimin e tyre dhe trajtim më efikas të rasteve disiplinore.
3.Projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Këshillin Gjyqësor të Kosovës parasheh kandidim vetëm të gjyqtarëve të cilët kanë vlerësim të mirë të performancës dhe votim nga të gjithë gjyqtarët në konferencën e Gjyqtarëve për anëtarët gjyqtarë në Këshill, duke siguruar kështu kandidatë me mbështetje të gjerë, e jo vetëm nga niveli i njëjtë i gjykatave siç ka qenë më parë. Komisioni për Vlerësim të Performancës do të përbëhet nga gjyqtarët e niveleve më të larta si dhe do të përfshijë një (1) anëtar jo-gjyqtar. Do të ketë përcaktimi të shkeljeve disiplinore edhe për anëtarët e Këshillit Gjyqësor të Kosovës respektivisht dhe Këshillit Prokurorial të Kosovës.
Po ashtu, ligji i ri parasheh mundësinë e rizgjedhjes së kryetarëve të gjykatave edhe për një mandat.
Ndërkohë që do të riformatohet “Njësia për Inspektim” në “Njësi për Inspektim dhe Verifikim” në kuadër të Këshillit, me kompetenca të zgjeruara sa i përket rekrutimit, performancës dhe procedurave disiplinore të gjyqtarëve.
4.Ligji i katërt i pakos, është Projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Këshillin Prokurorial të Kosovës, pas një reforme të suksesshme ligjore në vitin 2025, i cili përmban disa ndryshime shtesë që për nga substanca janë të ngjashme si ato të përmendura për Këshillin Gjyqësor, gjë që i shërben unifikimit të ligjeve dhe praktikave të sistemit gjyqësor në përgjithësi.
5 Projektligji për Akademinë e Drejtësisë parasheh rritjen e numrit të anëtarëve të Këshillit Programor, duke përfshirë gjyqtarë dhe prokurorë të specializuar, profesorë të jurisprudencës dhe ekspertë. Sigurimi i autonomisë profesionale dhe programore të Këshillit Programor. Përcaktimin e llojeve të trajnimeve duke përfshirë ato të vazhdueshme dhe të specializuara për gjyqtarët dhe prokurorët, si dhe trajnime të përbashkëta me profesionistët tjerë në sistemin e drejtësisë (avokatë shtetëror, avokatë, noterë, përmbarues privat, ndërmjetësues, administratorë falimentues dhe zyrtarë tjerë të institucioneve publike). Procedura dhe kritere të qarta për vlerësimin e gjyqtarëve dhe prokurorëve në trajnimin fillestar, duke garantuar edhe të drejtën e ankesës. Krijimi i sistemit për vlerësimin e performancës së trajnerëve dhe mentorëve. Përcaktimi ligjor i kategorive të hulumtimeve dhe veprimtarive botuese të Akademisë, me specifikimin e llojeve dhe kritereve të qarta për zhvillimin e tyre si dhe rregullimin e statusit dhe marrëdhënies së punës të të punësuarve në Akademi , janë disa nga gjërat që kemi zgjedhur të përmendim nga ky ligj.
Këto projektligje do të mundësojnë organizim dhe menaxhim më të mirë të punës, dhe profesionalizim më të madh të gjykatave dhe prokurorive. Por sigurisht që edhe vet KGJK dhe KPK duhet të marrin masa zbatuese. Kush nuk performon, sipas këtyre projektligjeve, do të largohet nga sistemi!
Natyrisht që edhe Ministria e Drejtësisë do të shqyrtojë të gjitha mundësitë për rritje të vazhdueshme buxhetore për ngritjen e resurseve në gjyqësor dhe në prokurori.
Një lajm, po ashtu jashtëzakonisht i mirë, është që po dërgojmë në Kuvend Ligjin për Byronë. Që nga mandati i kaluar, ky Ligj ka pësuar disa ndryshime të lehta dhe është dërguar edhe një herë në konsultime publike. Projektligji që kemi dërguar në Kuvend duhet parë si rezultat i një procesi të tërë. Ai ka kaluar nëpër disa faza të hartimit dhe rishikimit, është vlerësuar nga Komisioni i Venedikut, është shqyrtuar nga Gjykata Kushtetuese, është ndryshuar në bazë të gjetjeve të saj dhe është rihapur për konsultim publik, ku janë marrë parasysh në masë mjaft të madhe edhe komentet e shoqërisë civile.
Iniciativa zyrtare për krijimin e këtij mekanizmi daton që nga viti 2020 dhe ka qenë pjesë e reformave më të gjera në drejtësi, sundim të ligjit dhe luftë kundër korrupsionit. Qëllimi ka qenë që Kosovës t'i jepet një instrument shtesë për trajtimin e rasteve kur ekziston një mospërputhje e konsiderueshme ndërmjet pasurisë së një zyrtari publik dhe të ardhurave të tij të ligjshme, por ku mekanizmat ekzistues të ndjekjes penale nuk janë të mjaftueshëm për të mundësuar konfiskimin e kësaj pasurie.
Që nga fillimi, kemi qenë të vetëdijshëm se bëhet fjalë për një mekanizëm të ri dhe të ndjeshëm, i cili duhet të vendosë balancën e duhur ndërmjet interesit publik për luftimin e pasurisë së pajustifikueshme dhe mbrojtjes së të drejtave individuale. Pikërisht ruajtja e kësaj balance ka qenë një prej parimeve kryesore që e ka udhëhequr hartimin e këtij projektligji. Në njërën anë, shteti duhet të ketë instrumente efektive për të verifikuar rastet kur pasuria e një zyrtari publik nuk mund të shpjegohet me të ardhurat e tij të ligjshme. Nga ana tjetër, askush nuk mund të privohet nga pasuria mbi bazën e një dyshimi, të një vlerësimi administrativ apo të një vendimi të vetë Byrosë.
Ministria e Drejtësisë është kujdesur që ky projektligj t’i nënshtrohet një procesi të gjerë dhe të vazhdueshëm shqyrtimi dhe ekspertize, me qëllim që zgjidhjet e propozuara të jenë në përputhje me Kushtetutën, standardet ndërkombëtare dhe garancitë për mbrojtjen e të drejtave themelore. Thelbësor ka qenë dërgimi i projektligjit për opinion në Komisionin e Venedikut, i cili e ka trajtuar jo vetëm tekstin e projektligjit, por edhe vetë konceptin e konfiskimit civil pa një dënim penal paraprak.
Dua ta theksoj veçanërisht një element që ndonjëherë humbet në debatin publik për këtë ligj.
Ky ligj nuk krijon një mekanizëm penal dhe Byroja nuk konfiskon pasuri.
Projektligji parashikon një procedurë civile që zhvillohet para gjykatës, me standard të përcaktuar të provës dhe me të drejtë ankese. Byroja ka rol përgatitor dhe analitik: ajo mbledh, analizon dhe verifikon të dhënat dhe, kur vlerëson se plotësohen kushtet ligjore, e paraqet çështjen para gjykatës. Byroja vetë nuk merr vendim për konfiskim.
Vendimin përfundimtar për konfiskimin e pasurisë e merr ekskluzivisht gjykata.
Personi ndaj të cilit zhvillohet procedura ka të drejtë të paraqesë provat e veta, të kundërshtojë pretendimet dhe provat e paraqitura nga Byroja dhe të përdorë mjetet juridike të përcaktuara me ligj. Kjo është një prej garancive themelore mbi të cilat është ndërtuar ky mekanizëm.
Por pse po pritet kaq me padurim nga qytetarët e Republikës sonë ky ligj?
Sepse Kosova nuk mund ta tolerojë pasurinë e pajustifikueshme që ajo të bëhet normë, që korrupsioni të fitojë mbi shtetin ligjor, që pasuria publike të përfundojë në xhepat privat, që i drejti dhe i sinqerti në fund të jetë humbësi.
Ligji për Byronë Shtetërore për Verifikimin dhe për Konfiskimin e Pasurisë së Pajustifikueshme do të jetë një prej garancive të forta për këtë.
Me këto ligje jam e sigurt që kemi vënë themelin e reformës më të thellë në sistemin e drejtësisë në Republikën e Kosovës.
Jam e bindur se edhe Kuvendi e sheh këtë në të njëjtën mënyrë dhe do të mundësojë një shqyrtim të kujdesshëm dhe njëkohësisht të shpejtë.
Qytetarët e vendit tonë e presin këtë prej shumë vitesh. Edhe ata kanë të drejtë të gëzojnë një drejtësi të barabartë për të gjithë.
Faleminderit shumë për vëmendjen tuaj, po gjithashtu edhe për durimin tuaj për këto shpjegime të gjata për disa ligje të cilat do të jenë thelbësore për vendin tonë.
---------------------------------------------------------------------
Ceo govor potpredsednice Vlade i ministarke pravde Donike Gërvalle, na konferenciji za medije
Poštovani predstavnici medija, hvala vam mnogo na prisustvu i tako velikom interesovanju danas,
Dragi građani Republike Kosovo,
Dozvolite mi da počnem konstatacijom da danas, kada s punim pravom, sa mnogo emocija i posvećenosti razgovaramo i o prošlosti, o našoj istoriji, podsetimo se i dva datuma i dve godišnjice.
Dana 26 septembra 1998. godine, u Abri të Epërme, počinjen je jedan od najsurovijih masakara genocidne Srbije: ubistvo 23 člana porodice Deliu. To je nepobitna činjenica, kao što je nepobitna i naša istina o oslobodilačkom ratu. Do danas niko od počinilaca zločina nije osuđen za ovaj surovi masakr.
Takođe, 26 septembar 1991 godine podseća nas na početak Referenduma o Nezavisnosti Kosova, koji je trajao do 30 septembra i na kojem su građani, sa znatno više od 90% glasova, proglasili Kosovo nezavisnom Republikom. Referendum je održan i u Tirani, u jednoj skromnoj kancelariji. Hiljade građana Kosova glasalo je za nezavisnost upravo u toj kancelariji. Veoma sam ponosna i počastvovana što sam učestvovala u organizovanju i rukovođenju ovim važnim procesom.
Danas, Republika Kosovo je nezavisna i suverena, međunarodno priznata država. Izazovi sa kojima se suočavamo i ovih dana zahtevaju koordinaciju svih nas u pitanjima koja se odnose na državu, ustavnost, istoriju i našu zajedničku budućnost.
Većina pitanja koja se odnose na Specijalizovana veća zahteva visok nivo stručnosti. Potreban je veliki oprez kako ne bismo napravili greške. Stručnjaci u Ministarstvu pravde analiziraju i Predlog zakona koji je predložila Demokratska Partija Kosova. Kada bude spremno, dostavićemo Vladi naše mišljenje. Nećemo kasniti, uskoro ćemo vam ga dostaviti, ali ne želimo ni da žurimo i da to platimo nedovoljnim kvalitetom i neprihvatljivim greškama.
Više nego reči, potrebni su nam saradnja i koordinacija, analiza i stručnost, kako bi na kraju pravda pobedila.
Juče sam, u svojstvu Ministarke pravde, uputila Vladi na glasanje šest zakona, koji su, nakon ogromnog rada celokupnog pravosudnog sistema i nakon što ih je Vlada usvojila, sada spremni za upućivanje Skupštini.
Ovih šest zakona predstavljaju temelj duboke reforme pravosudnog sistema, na koju smo se obavezali pred građanima Republike Kosovo.
Dok se o Zakonu o Birou više p**a raspravljalo i iscrpno diskutovalo, on je svoj oblik počeo da dobija još u decembru 2021. godine, dakle svega nekoliko meseci nakon što sam stupila u dužnost od tadašnje Ministarka pravde Albulena Haxhiu, tri p**a je prošao kroz Skupštinu Kosova, kroz filtere Venecijanske Komisije i dva p**a kroz Ustavni Sud, kao i kroz nekoliko javnih konsultacija, od kojih je poslednja sprovedena tokom ove godine.
S druge strane, paket od 5 zakona o reformi prvi put se upućuje Skupštini Kosova. Reforma je deo Zajedničke izjave o obavezivanju, koju su potpisali Ministarstvo pravde, sudstvo i tužilaštvo. Njen cilj je efikasnost, profesionalizam, integritet i odgovornost sudija i tužilaca i u skladu je sa preporukama Venecijanske komisije, odnosno mišljenjima iz 2024. godine, kao i sa mišljenjima TAIEX-a (EU) iz 2026. godine.
Radi ilustracije, ukratko ću se osvrnuti na Zakon o regrutovanju, Ocenjivanju učinka, Kontrola integriteta i Statusu sudija i tužilaca, kojim je predviđeno da se regrutovanje vrši tek nakon posebne provere kandidata za sudije i tužioce, uključujući kaznene evidencije, bankovne račune, registre imovine, prethodne poslodavce i informacije civilnog društva.
Kada je reč o ocenjivanju učinka, zakon predviđa pretežnu primenu kvalitativnih kriterijuma, kao što su:
- poznavanje važećeg zakonodavstva
- sposobnost vođenja sudskih i istražnih postupaka
- sposobnost pravne analize i obrazlaganja
- komunikacione veštine
- korišćenje sredstava informacione tehnologije.
Zakon takođe predviđa posebne kriterijume za ocenjivanje učinka predsednika sudova i glavnih tužilaca, zasnovane na organizaciji i rukovođenju radom, efikasnosti, transparentnosti suda i tužilaštva, kao i njihovim ličnim kompetencijama. Predviđena je i mogućnost podnošenja žalbe na ocenu učinka sudije ili tužioca neposredno Vrhovnom sudu. Zakon po prvi put predviđa da sudije i tužioci mogu biti razrešeni zbog loše ocene učinka, dok će se izrečene disciplinske mere uzimati u obzir tokom postupka napredovanja sudije ili tužioca.
Ali, sudije i tužioci biće razrešeni i ukoliko se utvrdi da poseduju neopravdanu imovinu, budući da zakon predviđa i proveru integriteta, u okviru koje se vrši potpuna provera imovine svakog sudije i tužioca svake tri godine.
Međutim, zakon ne predviđa samo visoke kriterijume kvaliteta, učinka i integriteta, već i veću sigurnost za sudije i tužioce. Tako novi zakon predviđa posebne mere zaštite sudija i tužilaca, kao i njihovih porodica, u slučaju pretnji. Takođe, novi zakon predviđa da se premeštaj sudija u drugi sud, odnosno tužilaca u drugo tužilaštvo, vrši isključivo prema strogim zakonskim kriterijumima, radi povećanja efikasnosti odgovarajućeg suda ili tužilaštva, čime se sudije i tužioci štite od proizvoljnih odluka. Predviđena je i mogućnost određivanja mobilnih sudija radi pružanja pomoći određenim ograncima suda kada se oni, u određenom periodu, suočavaju sa nepredviđenim preopterećenjem.
2. Predlog zakona o disciplinskoj odgovornosti sudija i tužilaca predviđa povezivanje povreda sa disciplinskim merama, odnosno proporcionalnu meru za svaku povredu koju učini sudija ili tužilac. Izrečene disciplinske mere evidentiraju se i objavljuju od strane SSK-a i TSK-a.
Ponavljanje lakših disciplinskih povreda smatra se težom disciplinskom povredom.
Novina je određivanje SSK-a i TSK-a kao nadležnih organa za postupanje po prijavama o disciplinskim povredama, čime se zamenjuju ranije nadležnosti predsednika sudova i glavnih tužilaca. Sudski savet Kosova i Tužilački savet Kosova odrediće po devet (9) sudija, odnosno devet (9) tužilaca, za rad u istražnim panelima, sa mandatom od pet (5) godina, čime se omogućavaju njihova specijalizacija i efikasnije postupanje u disciplinskim predmetima.
3. Predlog zakona o izmenama i dopunama Zakona o Sudskom savetu Kosova predviđa kandidovanje isključivo sudija koji imaju dobru ocenu učinka i glasanje svih sudija na Konferenciji sudija za sudijske članove Saveta, čime se obezbeđuju kandidati sa širokom podrškom, a ne samo podrškom sa istog nivoa sudova, kao što je to ranije bio slučaj.
Komisija za ocenjivanje učinka biće sastavljena od sudija viših nivoa i uključivaće jednog (1) člana koji nije sudija. Biće utvrđene i disciplinske povrede za članove Sudskog saveta Kosova, odnosno Tužilačkog saveta Kosova.
Novi zakon takođe predviđa mogućnost ponovnog izbora predsednika sudova na još jedan mandat.
Istovremeno će „Jedinica za Inspekciju“ biti reorganizovana u „Jedinicu za inspekciju i verifikaciju“ u okviru Saveta, sa proširenim nadležnostima u pogledu regrutovanja, učinka i disciplinskih postupaka sudija.
4. Četvrti zakon iz paketa jeste Predlog zakona o izmenama i dopunama Zakona o Tužilačkom savetu Kosova, koji, nakon uspešne zakonske reforme iz 2025. godine, sadrži nekoliko dodatnih izmena koje su po svojoj suštini slične onima pomenutim za Sudski savet, što doprinosi ujednačavanju zakona i praksi pravosudnog sistema u celini.
5. Predlog zakona o Akademiji pravde predviđa povećanje broja članova Programskog saveta, uključujući specijalizovane sudije i tužioce, profesore pravnih nauka i stručnjake; obezbeđivanje profesionalne i programske autonomije Programskog saveta; utvrđivanje vrsta obuka, uključujući kontinuirane i specijalizovane obuke za sudije i tužioce, kao i zajedničke obuke sa drugim stručnjacima u pravosudnom sistemu (državnim pravobraniocima, advokatima, notarima, privatnim izvršiteljima, posrednicima, stečajnim upravnicima i drugim službenicima javnih institucija); jasne procedure i kriterijume za ocenjivanje sudija i tužilaca tokom početne obuke, uz garantovanje prava na žalbu; uspostavljanje sistema za ocenjivanje učinka trenera i mentora; zakonsko utvrđivanje kategorija istraživanja i izdavačkih delatnosti Akademije, uz preciziranje vrsta i jasnih kriterijuma za njihovo sprovođenje, kao i uređivanje statusa i radnog odnosa zaposlenih u Akademiji. Ovo su neka od pitanja iz ovog zakona koja smo odlučili da pomenemo.
Ovi predlozi zakona omogućiće bolju organizaciju i upravljanje radom, kao i viši nivo profesionalizacije sudova i tužilaštava. Međutim, svakako i sami SSK i TSK moraju preduzeti mere za njihovo sprovođenje. Ko ne ostvaruje odgovarajući učinak, prema ovim predlozima zakona, biće udaljen iz sistema!
Naravno, Ministarstvo pravde će razmotriti i sve mogućnosti za kontinuirano povećanje budžeta radi unapređenja resursa u sudstvu i tužilaštvu.
Još jedna, izuzetno dobra vest, jeste da Skupštini upućujemo Zakon o Birou. Od prethodnog mandata ovaj zakon je pretrpeo nekoliko manjih izmena i još jednom je upućen na javne konsultacije. Predlog zakona koji smo uputili Skupštini treba posmatrati kao rezultat celokupnog procesa. Prošao je kroz nekoliko faza izrade i revizije, ocenila ga je Venecijanska komisija, razmatrao ga je Ustavni sud, izmenjen je na osnovu njegovih nalaza i ponovo otvoren za javne konsultacije, pri čemu su u značajnoj meri uzeti u obzir i komentari civilnog društva.
Zvanična inicijativa za uspostavljanje ovog mehanizma datira iz 2020. godine i bila je deo širih reformi u oblasti pravosuđa, vladavine prava i borbe protiv korupcije. Cilj je bio da se Kosovu obezbedi dodatni instrument za postupanje u slučajevima kada postoji značajna nesrazmera između imovine javnog funkcionera i njegovih zakonitih prihoda, ali postojeći mehanizmi krivičnog gonjenja nisu dovoljni da omoguće konfiskaciju te imovine.
Od samog početka bili smo svesni da je reč o novom i osetljivom mehanizmu, koji mora uspostaviti odgovarajuću ravnotežu između javnog interesa za borbu protiv neopravdane imovine i zaštite individualnih prava. Upravo je očuvanje ove ravnoteže bilo jedno od glavnih načela kojima se rukovodila izrada ovog predloga
zakona. S jedne strane, država mora imati efikasne instrumente za proveru slučajeva u kojima se imovina javnog funkcionera ne može objasniti njegovim zakonitim prihodima. S druge strane, niko ne može biti lišen imovine samo na osnovu sumnje, administrativne procene ili odluke samog Biroa.
Ministarstvo pravde se postaralo da ovaj predlog zakona bude podvrgnut širokom i kontinuiranom procesu razmatranja i stručne analize, kako bi predložena rešenja bila u skladu sa Ustavom, međunarodnim standardima i garancijama zaštite osnovnih prava. Od ključnog značaja bilo je upućivanje Predloga zakona Venecijanskoj komisiji radi davanja mišljenja, koja nije razmatrala samo tekst Predloga zakona, već i sam koncept građanskopravne konfiskacije bez prethodne krivične osude.
Želim posebno da naglasim jedan element koji se ponekad izgubi u javnoj raspravi o ovom zakonu.
Ovaj zakon ne uspostavlja krivičnopravni mehanizam i Biro ne konfiskuje imovinu.
Predlog zakona predviđa građanski postupak koji se vodi pred sudom, uz utvrđeni standard dokazivanja i pravo na žalbu. Biro ima pripremnu i analitičku ulogu: prikuplja, analizira i proverava podatke i, kada oceni da su ispunjeni zakonski uslovi, predmet iznosi pred sud. Biro sam ne donosi odluku o konfiskaciji.
Konačnu odluku o konfiskaciji imovine donosi isključivo sud.
Lice protiv kojeg se vodi postupak ima pravo da iznese svoje dokaze, ospori navode i dokaze koje je izneo Biro i koristi pravna sredstva utvrđena zakonom. To je jedna od osnovnih garancija na kojima je ovaj mehanizam izgrađen.
Ali zašto građani naše Republike sa toliko nestrpljenja očekuju ovaj zakon?
Zato što Kosovo ne može tolerisati da neopravdana imovina postane norma, da korupcija nadvlada pravnu državu, da javna imovina završi u privatnim džepovima i da na kraju pošten i čestit čovek bude gubitnik.
Zakon o Državnom birou za proveru i konfiskaciju neopravdane imovine biće jedna od snažnih garancija za to.
Uverena sam da smo ovim zakonima postavili temelje najdublje reforme pravosudnog sistema u Republici Kosovo.
Uverena sam da i Skupština na ovo gleda na isti način i da će omogućiti pažljivo, a istovremeno i brzo razmatranje.
Građani naše zemlje ovo očekuju već dugi niz godina. I oni imaju pravo na jednaku pravdu za sve.
Veliko vam hvala na pažnji, kao i na strpljenju za ova opširna objašnjenja o nekoliko zakona koji će biti od suštinskog značaja za našu zemlju.
**************************************************************************************************
Full remarks by Deputy Prime Minister and Minister of Justice Donika Gërvalla at the press conference
Distinguished media representatives, thank you very much for your presence and your great interest on today’s day,
Dear citizens of the Republic of Kosovo,
Let me begin by noting that today—as we rightly, and with great emotion and dedication, discuss our past and our history—we should also recall two specific dates and anniversaries.
On September 26, 1998, in Upper Abri, was committed one of the most brutal massacres by genocidal Serbia: the killing of 23 members of the Deliu family. This fact is as undeniable as the truth about our liberation war. None of this brutal massacre perpetrators have been punished to date.
September 26, 1991, also marks the beginning of the voting for the Referendum on Kosovo's Independence lasting until September 30 in which over 90% of the citizens declared Kosovo an independent republic. The referendum was also organized in Tirana, in a modest office. Thousands of Kosovo citizens voted for independence in that very office. I feel very proud and privileged to have co-organized and led this important process.
Today, the Republic of Kosovo is an independent and sovereign state, internationally recognized. The challenges we face even nowadays require coordination among us all on matters concerning the state, constitutionality, history, and our shared future.
Most matters related to the Specialist Chambers are matters of high expertise. Great care is needed to make sure no mistake is made. Experts at the Ministry of Justice are currently analyzing the draft law proposed by the Democratic Party of Kosovo. Once ready, we will submit it to the government. We will not delay—we will send it soon—but neither do we wish to rush and produce something full of flaws and poor quality.
More than words, we need cooperation, coordination, analysis, and expertise to ensure that justice prevails.
Following an immense effort across the entire justice system, yesterday, in my capacity as Minister of Justice, I submitted to the Government six laws for a vote and, having been approved by the Government, they are ready to be sent to the Assembly.
These six laws form the foundation of the deep justice system reform as promised to citizens of the Republic of Kosovo.
The Law on the Bureau has been extensively debated—having taken shape as early as December 2021, a few months after the then Minister of Justice Albulena Haxhiu had taken office. It passed through the Kosovo Assembly three times, undergone review by the Venice Commission and the Constitutional Court twice, and through several rounds of public consultation. The recent one took place this year.
The package of five reform laws is being submitted to the Kosovo Assembly for the first time. This reform is part of the Joint Commitment Declaration signed by the Ministry of Justice, the judiciary, and the prosecution office. It aims to ensure the efficiency, professionalism, integrity, and accountability of judges and prosecutors, aligning with the Venice Commission’s recommendations—specifically the 2024 Opinions—as well as the TAIEX (EU) opinions from 2026.
To illustrate this, I will briefly focus on the Law on the Recruitment, Performance Evaluation, Integrity Control, and Status of Judges and Prosecutors; providing that recruitment shall take place only after a specific vetting process for candidates, covering criminal records, bank accounts, property registers, past employment history, and information from civil society.
Regarding performance evaluation, the law prioritizes qualitative criteria, such as:
- knowledge of applicable legislation
- skills in conducting judicial and investigative proceedings
- capacity for legal analysis and reasoning
- communication skills
- use of information technology tools.
The law also provides for specific criteria for evaluating the performance of court presidents and chief prosecutors, based on work organization and work leadership, the efficiency and transparency of the court or prosecutor's office, and their personal competencies. The law also provides for the possibility of appealing a judge's or prosecutor's performance assessment directly to the Supreme Court. For the first time, the law provides that judges and prosecutors may be dismissed due to poor performance assessments, while any imposed disciplinary measures will be taken into account when upgrading them.
In addition, judges and prosecutors will be dismissed if it is established that they own unjustified assets, since the law provides for the integrity control also —which includes a comprehensive review of the assets held by every judge and prosecutor every three year.
However, the law not only provides for high quality performance and integrity criteria but also ensures greater security for judges and prosecutors. In this regard, the new law provides for special protection measures for judges and prosecutors—as well as their families—in the event of any threat. Furthermore, the new law stipulates that the transfer of judges to another court, or prosecutors to another prosecution office, may only take place based on strict legal criteria aimed at enhancing the efficiency of the respective court or prosecution office, thereby protecting judges and prosecutors from arbitrary decisions. It also allows for the assignment of mobile judges to assist specific court branches when they face unforeseeable caseload surges during certain periods.
2. The Draft Law on the Disciplinary Liability of Judges and Prosecutors establishes a link between violations and disciplinary measures, i, e proportional measure taken for any the specific violation committed by the judge or prosecutor. The imposed disciplinary measures are recorded and made public by the KJC and the KPC. Repeating a minor disciplinary violation is classified a serious disciplinary violation.
A new feature is the designation of the KJC and KPC as the competent authorities for handling notifications of disciplinary violations, replacing the previous authority held by court presidents and chief prosecutors. The Kosovo Judicial Council and the Kosovo Prosecutorial Council will each appoint nine (9) judges and nine (9) prosecutors, respectively, to serve on investigative panels for five-year terms, thereby enabling their specialization and ensuring a more efficient handling of disciplinary cases.
3. The Draft Law on Amending and Supplementing the Law on the Kosovo Judicial Council provides that only judges with good performance assessment may run for office, and voting by all judges for member judges at the conference of Judges at the Council, ensuring candidates with broad support, rather than from courts of same level as before. The Performance Assessment Commission will be composed of judges from higher court levels and will include one (1) non-judge member. Disciplinary violations will also be determined for members of the Kosovo Judicial Council and the Kosovo Prosecutorial Council, respectively.
Furthermore, the new law provides for the possibility of re-electing court presidents for an additional term.
Meanwhile, "Inspection Unit” within the Council will be restructured into an "Inspection and Verification Unit" with expanded powers regarding the recruitment, performance, and judges’ disciplinary procedures.
4. The fourth law in the package is the Draft Law on amending and supplementing the Law on the Kosovo Prosecutorial Council—following a successful legal reform in 2025—which contains additional amendments substantively similar to those mentioned for the Judicial Council, thereby serving to unify the laws and practices of the judicial system as a whole.
5. The Draft Law on the Academy of Justice provides for the increasing of the number to the Program Council members, including specialized judges and prosecutors, jurisprudence professors and experts, while ensuring the professional and programmatic autonomy of the Program Council. Defining the types of training—including continuous and specialized training for judges and prosecutors, as well as joint training with other justice system professionals (state attorneys, lawyers, notaries, private enforcement agents, mediators, bankruptcy administrators, and other public institution officials); establishing clear procedures and criteria for evaluating judges and prosecutors during initial training, while guaranteeing the right to appeal; creating a system to evaluate the performance of trainers and mentors; and legally defining the categories of the Academy’s research and publishing activities—specifying the types and clear criteria for their development, as well as regulating the status and employment terms of Academy staff—are some of the aspects of this law we have chosen to highlight.
These draft laws will facilitate better work organization and management, as well as greater professionalism within courts and prosecution offices. However, the Kosovo Judicial Council (KJC) and the Kosovo Prosecutorial Council (KPC) must certainly take implementation measures as well. Those who fail to perform as provide for under these draft laws will be removed from the system!
No doubt, the Ministry of Justice will also explore all possibilities for continuous budget increases to increase the judiciary and the prosecution service’s resources.
Another piece of excellent news is that we are submitting the Law on the Bureau to the Assembly. Since the previous term, this Law has undergone minor revisions and has once again been subject to public consultation. The draft law submitted to the Assembly should be viewed as being an outcome of a comprehensive process. It has gone through several drafting stages and revision; it has been assessed by the Venice Commission; it has been reviewed by the Constitutional Court; it has been amended based on its findings, and reopened for public consultation with civil society comments being largely into account.
The official initiative to establish this mechanism dates back to 2020 and has been part of broader justice reforms, the rule of law, and the fight against corruption. The aim was to provide Kosovo with an additional instrument to address cases where there is a significant discrepancy between a public official's assets and their lawful income, but where existing criminal prosecution mechanisms are insufficient to enable the confiscation of such assets.
From the outset, we have been aware of a new and sensitive mechanism, which is supposed to establish a right balance between the public interest in combating unjustified wealth and the protection of individual rights. Maintaining that balance was one of the guiding principles in drafting the draft law. While the state must have an effective instrument to verify cases where a public official's assets cannot be explained by their lawful income, no one may be deprived of their assets merely based on suspicion, an administrative assessment, or a decision by the Bureau itself.
The Ministry of Justice has ensured that this draft law undergoes an extensive and ongoing process of review and expert analysis, aiming to align the proposed solutions with the Constitution, international standards, and guarantees for the protection of fundamental rights. A crucial step was submitting the draft law to the Venice Commission for an opinion; the Commission examined not only the text of the draft law but also the very concept of civil confiscation in the absence of a prior criminal conviction.
I wish to highlight in particular an element that is sometimes overlooked in the public debate surrounding this law.
This law does not establish a criminal mechanism, and the Bureau does not confiscate assets.
What the draft law does is provide for a civil procedure to be conducted before a court, including a standard determined by proof and the right of appeal. The Bureau plays a preparatory and analytical role: it collects, analyzes, and verifies data and, upon determining that the legal conditions are met, presents the case to the court. The Bureau itself does not make the decision regarding confiscation.
The final decision on the confiscation of assets is made exclusively by the court.
The person who is subject to the proceedings has the right to present their own evidence, contest the claims and evidence submitted by the Bureau, and exercise legal remedies provided by law. This is one of the fundamental guarantees upon which this mechanism is built.
But why are the citizens of our Republic awaiting this law with such anticipation?
Because Kosovo can’t tolerate an unjustified property becoming the norm, can’t tolerate the corruption prevailing over the rule of law, public assets ending up in private pockets, or the just and honest persons ending up as losers.
The Law on the State Bureau for the Verification and Confiscation of Unjustified Assets will serve as a strong guarantee against this.
I am certain these laws have helped laying the foundation for the most profound reform of the justice system in the Republic of Kosovo.
I am convinced that the Assembly shares this view as well and will facilitate a review process that is both careful and expeditious.
The citizens of our country have been waiting for this for many years. They, too, have the right to enjoy justice that is equal for all.
Thank you very much for your attention, and for your patience regarding these lengthy explanations of laws that will be essential for our country.
